Người đưa ẩm thực Việt Nam sang xứ tuyết

Với một chuỗi nhà hàng tầm cỡ 4-5 sao, phủ kín ở Montreal (một thành phố lớn ở Canada), ông đã góp phần chứng minh cho thiên hạ thấy: Ẩm thực Việt Nam không hề thua kém bất cứ một quốc gia nào, trái lại nó ngày một phong phú, đa dạng và giàu tính dân tộc truyền thống. Có lẽ vì những thành công ấy mà giới doanh nhân người việt đang làm ăn ở Canada đã suy tôn và bầu ông đảm đương chức Chủ tịch Hội Doanh nhân kiều bào tại đất nước Canada.

Từ người làm thuê trở thành ông chủ

Để ra 2 buổi ngồi nghe các tham luận của các doanh nhân Việt kiều tại Trung tâm Hội nghị quốc gia Mỹ Đình cũng như trực tiếp tiếp xúc và trò chuyện với họ, chúng tôi mới chợt nhận ra rằng, hơn 400 doanh nhân Việt kiều ngồi kia dường như đều có chung một số phận, xuất phát điểm của họ ban đầu đều là những con số không tròn trĩnh và trao gửi cuộc đời cho kiếp làm thuê.

Và cứ vậy, từng ngày, từng ngày họ học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, tích cóp tiền bạc để thay đổi thân phận: Từ người làm thuê thành những người chủ doanh nghiệp ở xứ người. Với ông Phạm Văn Thành xem ra cũng không thoát khỏi quy luật ấy.

Theo ông kể thì đất hoa Đà Lạt chính là nơi mà ông sinh ra và lớn lên. Vào đầu những năm 70 thế kỷ XX, ông đã là giảng viên Trường Đại học Đà Lạt. Do có năng khiếu về ngoại ngữ lại miệt mài trong công việc nghiên cứu khoa học nên ông đã giành được suất học bổng của cơ quan văn hóa châu Á (The Asia Foundation) đi du học ở Mỹ với thời hạn 2 năm.

Kết thúc khoá học, ông được cấp bằng thạc sĩ về ngành sinh học. Ngỡ tưởng với tấm bằng ấy, ông tiếp tục tiến sâu vào những công việc của nghề làm thầy và nghiên cứu khoa học, nhưng không, số phận đã đưa ông đến một hướng đi khác.

Ông bảo: "Lúc đó, cuộc chiến tranh ở Việt Nam đang diễn ra rất khốc liệt. Về nước hay ở lại xứ người là một bài toán mà tôi phải đi tìm lời giải. Về nước rất có thể tôi sẽ bị bắt đi lính, phải cầm súng ngày ngày đối mặt với người thân của mình, phục vụ cho một cuộc chiến tranh phi nghĩa. Cuối cùng sau nhiều đêm không ngủ, tôi quyết định ở lại xứ người. Nhưng như các anh đã biết, visa ở Mỹ đã hết hạn nên vợ chồng tôi đành phải trốn sang Canada".

Khách đến nhà hàng để thưởng thức món ăn Việt của doanh nhân Phạm Văn Thành ngày một đông.

Thành phố Montreal là nơi mà vợ chồng ông đặt chân đến. Thời điểm này người Việt ở đây còn rất thưa thớt. Không quen biết ai, không thuộc đường đi, lối về, xa lạ về phong tục tập quán; trong khi tài sản duy nhất của vợ chồng ông chỉ vẻn vẹn 300 USD. "Song đã quyết ra đi thì phải chấp nhận những cơ cực" - ông Thành nói.

Với 300 USD, những ngày đầu đến Canada, vợ chồng ông phải tìm đến thuê một căn phòng ở dưới tầng hầm ẩm thấp, không chăn, không chiếu; bàn ghế, tủ, giường cũng không nốt. Để thuê căn phòng ấy, vợ chồng ông đã bỏ ra 100 USD; 200 USD làm vốn giắt lưng đề phòng những bất trắc xảy ra. Đã vậy, trong đầu lúc nào cũng nơm nớp lo sợ bị bắt vì sống trong cảnh không hợp pháp.

Ông nhớ lại: "Đêm đầu tiên với vợ chồng tôi sao dài đến thế, ngỡ như là một thế kỷ. Khi ấy là những ngày cuối năm - thời điểm được coi là rét nhất trong năm. Nhiệt độ ngoài trời xuống đến 10 độ âm. Hầu hết các tỉnh phía Bắc Canada, băng tuyết phủ kín, mặt nước ao hồ cũng đóng thành băng. Đêm đó, ngồi co ro trong phòng không sao nhắm mắt được, vợ chồng tôi đành phải bò dậy và đi bộ đến các siêu thị, lượm những tờ báo cũ đem về để trải ra ngủ, song không sao ngủ được. Hai vợ chồng ôm nhau, không khóc mà nước mắt cứ trào ra. Nhưng rồi trái tim tôi lại mách bảo: Đã đến đất người thì phải tìm cách đứng lên và đi lên từ đây. Sau vài ngày bỏ công sức tìm hiểu, tôi đã xin được việc làm ở một cơ sở chuyên sản xuất về đêm với giá 1 USD/giờ".

Cuộc sống của vợ chồng ông Thành tưởng tiếp nối những ngày sống chui lủi và cơ cực ở xứ người, nào ngờ đến năm 1975, khi  miền Nam được giải phóng, nước nhà thống nhất, nhiều người Việt Nam cư trú bất hợp pháp như vợ chồng ông Thành đã được Chính phủ Canada cho phép nhập cư hợp pháp. Bước ngoặt từ người làm thuê trở thành ông chủ trong cuộc đời ông cũng bắt đầu từ đây. Nhờ có chứng chỉ tùy thân, ông được một Việt kiều thuê làm quản lý một cửa hàng ăn với thời hạn 1 tháng. Song do làm tốt, người chủ nhà hàng kia đã kéo dài thời gian thuê ông Thành thêm 2 tháng nữa. Đây chính là cơ hội giúp ông tìm hiểu kỹ năng quản lý, kinh doanh nhà hàng cũng như việc chế biến các món ăn Việt Nam.

"Thời điểm này ở Montreal người bản xứ Canada hầu như biết rất ít về các món ăn của Việt Nam ta. Còn tôi, tôi lại thấy, đồ ăn ở đây rất nghèo nàn, trong khi đồ ăn của mình thì lại rất phong phú, dễ làm và chi phí lại rất thấp. Các nước như Mỹ, Canada, người ta mạnh hơn mình về rượu, những loại bánh ngọt, còn đồ ăn xem ra quanh đi quẩn lại chỉ vài món thông thường. Từ đó, tôi nảy ra ý định xây dựng một chuỗi nhà hàng, trước hết là để nuôi sống gia đình mình, tiếp đến là quảng bá ẩm thực Việt Nam" - ông kể.

Xây dựng thương hiệu và quảng bá món ăn Việt

Nói là làm, sau khi đã hội đủ kiến thức về kinh doanh nhà hàng, ông Thành về bàn với vợ về ý định của mình. Được vợ ông cổ vũ, ông bắt tay vào xây dựng một nhà hàng ở ngay nơi mình cư trú. Thời điểm này, cộng đồng người Việt ở đây có khoảng 500 người và đã có vài ba nhà hàng Việt, nhưng do làm ăn không được nên họ chuyển hướng sang nghề khác. Sau khi tìm hiểu kỹ, ông tự rút ra cho mình bài học rằng, muốn thành công phải kiên trì và sáng tạo.

Mặc dù vậy, công việc kinh doanh của vợ chồng ông không phải lúc nào cũng thuận lợi. Suốt 3 tháng đầu vắng khách, có lúc ông tưởng tất cả tài sản mà sau gần 3 năm đi làm thuê kiếm được tiêu tan hết. Nhưng sự kiên trì, lòng ham mê học hỏi đã giúp vợ chồng ông vượt lên tất cả.

Qua mùa đông năm ấy, cùng với đà tăng trưởng về khách du lịch, người nọ mách bảo người kia, các món ăn ở cửa hàng của ông không chỉ vẹn nguyên chất lượng mà ngày càng trở nên phong phú; thực khách tìm đến nhà hàng ngày một đông. Khách đến nhà hàng không đơn thuần là bà con người Việt mà phần đông là người bản xứ và du khách nước ngoài. Từ chỗ chỉ dừng lại ở một nhà hàng cho đến nay vợ chồng ông đã phát triển thành một chuỗi 18 nhà hàng chuyên bán đồ ăn Việt trong thành phố.

Với thương hiệu "Chez Liên", hệ thống nhà hàng của vợ chồng ông đã trở nên nổi tiếng trên đất Canada. Kinh doanh theo phong cách văn hóa Việt, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, món ăn đa dạng và hấp dẫn, giá cả phải chăng, phục vụ tận tình và chu đáo, đó là những nét nổi bật của hệ thống nhà hàng Việt Nam mà người chủ của nó là ông Phạm Văn Thành. Hệ thống nhà hàng ấy đã được người tiêu dùng Canada bình chọn là những nhà hàng tốt nhất ở Canada. Từ những thành công này, nhiều công dân Canada, trong đó có cả bà con Việt kiều đã chủ động tìm đến gặp ông và đề nghị ông nhượng quyền chuyển giao thương hiệu. Tất nhiên, là ông đồng ý, vì mục đích cuối cùng của ông là quảng bá ngày càng rộng rãi ẩm thực Việt Nam với bạn bè thế giới.

Trong cuộc tiếp xúc với chúng tôi, ông Thành cho biết: Thời gian qua, do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, thu nhập của người dân giảm sút, song số lượng khách tìm đến các nhà hàng của ông vẫn gia tăng. Khi nhà hàng đắt khách thì lợi nhuận sẽ tăng, đây là cơ hội để ông bán quyền thương hiệu hoặc đưa lên thị trường chứng khoán.

Trả lời câu hỏi của chúng tôi: Bí quyết thành công của ông là gì? Ông trả lời: "Đó là nhiệt huyết trong trái tim mỗi người chúng ta, là niềm tin như ngọn lửa thắp sáng niềm mơ ước. Còn muốn thành công lẽ đương nhiên là phải có kiến thức, sự kiên trì và tinh thần vượt khó trong chông gai. Các bạn trẻ hôm nay thật khó hình dung vợ chồng tôi đã trải qua những tháng ngày cơ cực như thế nào. Canada là xứ lạnh, nhiều vùng băng tuyết phủ quanh năm. Nhiều đêm đi làm về chân tay tê cóng, cơ thể như đóng thành băng. Vậy mà vẫn phải miệt mài lao động. Tôi muốn câu chuyện về cuộc đời tôi phần nào sẽ sẻ chia kinh nghiệm cho các bạn trẻ, dù bạn đang ở trong nước hay đang sinh sống, học tập ở nước ngoài, các bạn không nên ỷ lại từ nguồn lực của cha mẹ mình mà hãy vươn lên từ đôi bàn tay, khối óc của mình để làm nên cơ nghiệp, góp phần nhỏ bé của mình vào việc xây dựng đất nước. So với nhiều nước mà tôi từng đặt chân đến, nước mình còn nghèo, còn thua kém họ nhiều mặt, song những gì tôi được chứng kiến trong những lần về nước từ thập kỷ 80 trở lại đây thấy đất nước khởi sắc từng ngày. Các thành tựu ấy quả là động lực để bà con Việt kiều mình sống xa Tổ quốc ngày một gắn bó với quê hương, đất nước nhiều hơn".

Về nước tham dự Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài, ngoài việc tìm kiếm cơ hội đầu tư, với cương vị là Chủ tịch Hội Doanh nhân người Việt trên đất Canada, doanh nhân Phạm Văn Thành đã gửi gắm tấm lòng mình vào bản tham luận "Vai trò kiều bào với sự phát triển đất nước" đã được dư luận đánh giá cao. Tại bài tham luận đó, ông đã viết: "Số triệu phú là người Việt ở nước ngoài chưa nhiều, nhưng số kiều bào có tài sản từ 500 nghìn đến 1 triệu USD thì rất lớn. Những người này hiện đang muốn đầu tư mua nhà để sinh sống hoặc thành lập các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Do vậy, Nhà nước ta cần nghiên cứu để sớm ban hành các chính sách cụ thể nhằm thu hút kiều bào về nước làm ăn và để kiều bào yên tâm về nước đầu tư”.

Trước khi chia tay với chúng tôi, ông Phạm Văn Thành khẳng định: "Sự giàu có như Thụy Sĩ, Liên bang Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc là do trí tuệ, chứ không phải do tài nguyên thiên nhiên. Do vậy việc đào tạo nguồn nhân lực làm chủ kiến thức chuyên môn là một vấn đề rất quan trọng để đưa Việt Nam sớm sánh vai với cường quốc năm châu, bởi người Việt Nam dù đang ở trong nước hay ở nước ngoài đều rất thông minh, cần mẫn, lanh lợi và tháo vát. Chúng ta đã giành thắng lợi trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, không lẽ nào chúng ta chịu thua trên mặt trận phát triển nền kinh tế đất nước trong thời hội nhập"