Người nuôi tu hài, hàu biển gặp "hạn" vì thiên tai, rớt giá

Hàng trăm hộ ngư dân bám biển ở Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh vốn là hộ nghèo, từ khi chuyển sang nuôi nhuyễn thể (tu hài, hàu biển, ốc) họ đã trở thành tỷ phú. Phong trào nuôi nhuyễn thể ở huyện đảo vốn heo hút này đã làm cho kinh tế nơi đây khởi sắc, thu hút nhiều du khách đến tham quan, lấy lại sự thịnh vượng vốn có của một thương cảng Vân Đồn xa xưa. Nhà nhà nuôi nhuyễn thể, diện tích và sản lượng tăng gấp 5 lần so với trước kia, khiến cho đầu ra của hàu biển bị rớt giá. Thêm nữa, trận mưa, dông lốc bất thường kéo dài xảy ra cuối tháng 6 và giữa tháng 7/2011 đã khiến cho hàng trăm hộ ngư dân xã đảo có nguy cơ rơi vào…tái nghèo.

Rớt giá do nuôi ồ ạt

Sau 5 năm trở lại Vân Đồn, cảm nhận đầu tiên của tôi khi đặt chân đến huyện đảo này là sự sầm uất đến khó ngờ. Nhà tầng san sát, bến cảng nhộn nhịp tàu thuyền du lịch và tàu chở các loại hải sản có giá trị kinh tế cao đem về bán. Mấy năm nay, khách du lịch đến Vân Đồn tăng nhanh chóng một phần cũng là bởi nơi đây đã trở thành vùng nuôi tu hài, hàu Thái Bình Dương nhiều và nổi tiếng ở phía Bắc. Nhờ nuôi các loài nhuyễn thể này mà kinh tế của huyện đảo đổi thay rất lớn. Bằng chứng là có trên 1.000 hộ dân thoát nghèo và tạo việc làm cho 1.882 lao động của địa phương.

Những con tu hài trắng phau phơi mình giữa nắng và nước biển trong vắt. Còn hàu Thái Bình Dương thì to, lấp lánh trong lồng nước xanh biếc. Ở Hà Nội, một con hàu to như thế này trong nhà hàng có giá bán từ 40 đến 50 nghìn đồng. Thế nhưng, hàu biển ở Vân Đồn nổi tiếng ngon lại rớt giá thê thảm: 10 nghìn đồng/kg (1 kg được 5 đến 6 con). Chuyện nghe có vẻ khó tin nhưng lại là sự thật. Bà con ngư dân ở Vân Đồn đang lao đao bởi hàu biển rớt giá. Nguyên nhân do đâu?

Thu hoạch tu hài trước mùa mưa bão.

Năm 2003, những người đi tiên phong trong phong trào nuôi tu hài ở Vân Đồn là ông Hoàng Văn Thụ và Nguyễn Văn Nhật. Do đây là loài có giá trị kinh tế cao, lãi nhanh nên nhiều ngư dân vốn bám biển ở các xã đảo như Quan Lạn, Ngọc Vừng, Thắng Lợi… cũng nuôi theo.

Theo ông Nguyễn Quang Ninh, Phó trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vân Đồn thì vài năm trở lại đây, nghề nuôi nhuyễn thể đã trở thành phong trào mở rộng và phát triển cả quy mô và diện tích. Đối tượng nuôi chính là tu hài và hàu biển. Nuôi 2 loại này không phải cho ăn nên không mất chi phí, thức ăn của chúng chủ yếu là tảo biển phát triển rất nhiều ở vùng biển Vân Đồn. So với trước đây, hiện nay số hộ và diện tích nuôi tu hài và hàu biển đã gấp 5 lần. Hai năm trước, giá 1kg hàu biển bán buôn tại Vân Đồn là 35-45 nghìn/kg, do lợi nhuận và dễ nuôi nên sản lượng tăng quá nhanh và quá nhiều. Vì lượng cung cấp dồn dập nên giá hàu biển hiện tại ở Vân Đồn tụt xuống còn 10 nghìn đồng/kg. Hơn nữa, khó khăn là hàu biển vòng đời ngắn (6 tháng) nên phải bán khẩn trương, quá thời hạn là chết. Đây càng là lý do để tư thương ép giá các hộ nông dân.

"Cả huyện có 300 hộ nuôi hàu biển nhưng đến nay nhiều hộ không mặn mà nữa mà đang có xu hướng chuyển sang nuôi tu hài. Tu hài có vòng đời dài hơn (nuôi trên 2 năm) nên người nông dân cứ thong thả mà bán"- ông Ninh cho biết. Nuôi tu hài ở Vân Đồn hiện có sức hút rất lớn vì thị trường ưa chuộng. Bằng chứng là đến nay Vân Đồn có 1.000 hộ và trên 20 công ty, xí nghiệp nuôi loài nhuyễn thể này.

Nhiều ngư dân có nguy cơ tay trắng

Về Vân Đồn lần này, chúng tôi được nhiều ngư dân cho biết, họ đang phải đối mặt với nguy cơ tái nghèo vì trắng tay do trận mưa lốc kéo dài vào tháng 6 và giữa tháng 7 vừa qua. Dù hoạ thiên tai đã đi qua hơn 1 tháng, nhưng hàng trăm hộ dân vẫn chưa khôi phục lại sản xuất do…không có vốn. Nuôi tu hài ở Vân Đồn có hai hình thức: nuôi lồng bè và nuôi bãi. Vốn để nuôi tu hài ở lồng bè cao gấp 2 lần nuôi bãi nên những hộ nông dân vốn ít đã đầu tư cả sản nghiệp vào nuôi trên bãi.

Theo ông Nguyễn Quang Ninh thì hằng năm, tháng 6 thường không có mưa lớn. Nhưng thời tiết năm nay lại bất thường, đặc biệt là trận dông lốc quét qua Vân Đồn với thời gian 3 giờ đồng hồ ngày 17/6 khiến cho hầu hết các hộ nuôi tu hài trên bãi bị mất trắng. Sau đó là các ngày từ 14 đến16/7 lại mưa lớn khiến cho nước ngọt từ các khu vực núi chảy trực tiếp vào khu vực nuôi khi thuỷ triều cạn đã làm cho tu hài giống mới thả và tu hài thương phẩm chết hàng loạt. Qua kiểm tra các tổng số các hộ bị thiệt hại lên tới 30 tỷ đồng (riêng 3 xã là Bản Sen, Ngọc Vừng, Thắng Lợi có 210 hộ bị thiệt hại, số tiền là 15,5 tỷ đồng). Ông Ninh kể: "2 công ty nuôi lồng bè là Công ty TNHH Đỗ Tờ và Công ty cổ phần Vân Đồn cũng thiệt hại trên 30 tỷ đồng".

Thiệt hại nặng nề nhất phải kể tới hộ ông Phạm Văn Thịnh ở xã Bản Sen. Bãi tu hài của ông sắp đến kỳ thu hoạch thì bị mất sạch, ước tính khoảng 500 triệu đồng. Nhiều ngư dân nuôi 3 vụ trước có lãi, tích luỹ hết số vốn có được cho lứa nuôi tu hài này thì mất trắng. Một số hộ đang nuôi cá lồng, thấy nuôi tu hài có lãi đã dốc toàn bộ vốn liếng vào nuôi nhuyễn thể, nhưng chưa được lứa đầu tiên thì đã trắng tay.

Ông Đỗ Đức Minh, Chủ tịch UBND xã Thắng Lợi cho biết: "Xã tôi có 98 hộ bị thiệt hại, nặng nhất là các hộ như ông Lê Văn Đến, Nguyễn Văn Bến… Chúng tôi đã có văn bản báo cáo huyện để có chương trình hỗ trợ cho bà con về giống, vốn và dự án".

Bản Sen là một xã đảo nghèo, nhưng từ khi nuôi tu hài, người dân đã làm giàu nhanh chóng. Nhưng theo ông Ninh thì trận mưa vừa qua đã làm cho 148 hộ dân ở Bản Sen có nguy cơ tái nghèo. Nghề nuôi tu hài phải đầu tư vốn lớn (trên 2 tỷ đồng/ha nuôi bãi, trên 4 tỷ đồng/ha nuôi lồng), nhưng mức độ hỗ trợ thiệt hại hiện nay chỉ có 2,5 đến 4 triệu đồng/ha là còn quá thấp.

Thiết nghĩ, để tạo điều kiện hỗ trợ người dân nuôi tu hài, khôi phục sản xuất và phát triển nghề kinh tế mũi nhọn của Vân Đồn, các ngành chức năng của tỉnh Quảng Ninh cần xem xét tăng mức hỗ trợ về con giống cho các hộ dân bị thiệt hại