Những người thi công và lai dắt đốt hầm Thủ Thiêm

Các kỹ sư trên đốt hầm chui chào mọi người trước khi chui qua cầu Phú Mỹ. Ảnh: Đỗ Hưng - CAND Online.

Hầm Thủ thiêm, linh hồn của đại lộ Đông Tây

Trước thực trạng mỗi ngày có cả trăm ngàn lượt xe ôtô từ các tỉnh chạy ngang qua thành phố gây quá tải cho tuyến quốc lộ 1A và các tuyến đường nội thành, đường xuyên tâm khác, năm 2005, được sự chấp thuận của Chính phủ, chính quyền TP.HCM đã quyết định khởi công dự án Đại lộ Đông Tây, mang tầm cỡ quốc gia.

Một tuyến đường dài 21,8km, rộng từ 43m - 100m (tùy đoạn) sẽ được mở thẳng từ nút giao thông ngã 3 Cát Lái, quận 2, ngang qua địa phận của 6 quận nội thành khác trước khi tới cửa ngõ đi xuống miền Tây, nối vào quốc lộ 1A ở đoạn thuộc địa phận huyện Bình Chánh.

Tuyến đường 2 chiều, đảm bảo cho từ 6 - 10 làn xe ôtô ngược xuôi này sẽ giải quyết cho hầu hết các loại phương tiện cơ giới đường bộ từ hướng miền Tây đi lên miền Đông Nam Bộ và ngược lại; các loại phương tiện vận tải hàng hoá từ các tỉnh, thành ra vào hệ thống cảng biển của thành phố thoát khỏi thảm cảnh kẹt xe ở khu vực nội thành và rút ngắn lộ trình.

Trên tuyến đại lộ Đông Tây, ngoài hệ thống đường xá, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, dự án còn xây dựng 5 nút giao thông quan trọng; xây mới 8 cây cầu và cải tạo nâng cấp thêm 3 cầu cũ; xây 12 cầu vượt bộ hành… nhưng có một hạng mục quan trọng bậc nhất của dự án này chính là hầm Thủ Thiêm, công trình được coi là linh hồn của cả dự án trị giá trên 660 triệu USD. Hầm Thủ Thiêm nằm sâu dưới đáy sông và phần hầm dẫn 2 đầu, nối đôi bờ sông Sài Gòn chiếm gần  tổng vốn đầu tư thuộc gói thầu số 4 do nhà thầu Obayashi của Nhật Bản đảm trách.

Đốt hầm số 1 được bơm nước, lắp hệ thống tháp - phao, thả nổi trên sông sẵn sàng cho việc lai dắt.

Sở dĩ, hạng mục hầm chui ngầm dưới đáy sông dài 370m và 1,12km hầm dẫn 2 đầu được coi là công trình trọng điểm; được lãnh đạo các bộ, ngành, chính quyền thành phố và dư luận đặc biệt quan tâm ngoài những lý do nêu trên còn phải kể đến: Chỉ khi nào hầm chui được hoàn thành, đại lộ Đông Tây mới có thể thông xe! Và hơn thế, để mở rộng đường, vì lợi ích cộng đồng, đã có khoảng 10 ngàn hộ dân của thành phố phải hy sinh quyền lợi cá nhân thông qua việc giải tỏa một phần hoặc toàn bộ nhà, đất. Tuy nhiên, sau giải tỏa cũng có nhiều người dân được hưởng lợi trực tiếp với tài sản của mình.

Khoát tay chỉ vào cả dãy nhà vừa được sửa sang, ông Chín Hòa, một người dân ở quận 5 khẳng định: Khu vực này trước đây vốn lụp xụp, nay đã được sửa lại khang trang và một điều đã rõ mười mươi là chính vì "ăn theo" mặt tiền đại lộ này nên giá nhà đất ở đây đã tăng gấp nhiều lần, hàng trăm gia đình đã thực sự đổi đời.

Kỳ tích về những đốt hầm

Nói về những đốt hầm Thủ Thiêm, mới nghe thật đơn giản. Nhưng để hiểu rõ hơn về quá trình chọn lựa vị trí, rồi tiến hành đúc 4 đốt hầm này là cả câu chuyện dài mà với những người thợ ở đây, gặp ai họ cũng như thuộc nằm lòng… lý giải về việc phải thực hiện đúc các đốt hầm ở tận xã Phước Khánh, huyện Nhơn Trạch, Đồng Nai; rồi sau đó phải tốn công tốn của huy động tổng lực để đưa về vị trí dìm hầm.

Kỹ sư Nguyễn Đỗ, trợ lý giám đốc dự án người Nhật Bản đã cho biết: Thông thường, với các hầm chui đường bộ vượt sông, thậm chí là vượt biển đã được xây dựng tại nhiều nước trên thế giới, người ta thường sử dụng công nghệ đúc tại chỗ. Tuy nhiên, với 4 đốt hầm dìm của công trình hầm chui sâu xuống đáy sông Sài Gòn này lại khác. Bởi với chiều dài lên đến 92m, rộng 33,3m, cao 9m mỗi đốt, thiết kế hầm lại chỉ cho phép mặt trên cùng của đốt hầm được đặt sâu cách đáy sông có 3m. Trong khi lòng sông Sài Gòn hẹp, lại là luồng hàng hải xoay trở tàu, lưu thông chính ra vào các cảng biển, thì việc nhà thầu tính toán chọn công nghệ đúc hầm thành 4 đốt ở một nơi khác rồi mới đưa về nhấn chìm xuống lòng sông, kết nối lại với nhau là hợp lý.

Sau nhiều ngày lựa chọn, khảo sát, dải đất rộng hàng chục ngàn m² chạy dọc theo bờ sông Lòng Tàu ở xã Phước Khánh, huyện Nhơn Trạch đáp ứng đủ các tiêu chí như dễ dàng tập kết cả trăm ngàn tấn sắt thép, vật liệu xây dựng phục vụ đúc các đốt hầm; lòng sông sâu, rộng lại không quá xa thành phố, thuận tiện cho việc lai dắt sau này… đã được nhà thầu chọn làm nơi hạ trại để đúc các đốt hầm.

Sở dĩ nơi nhà thầu tiến hành đúc các đốt hầm bấy lâu cứ được gọi là bể đúc, ngay cả với chúng tôi, trước khi đặt chân tới đây cũng chỉ hình dung nơi đó đại loại giống như một đại công trường. Song, phải đến khi được mục sở thị mới thấy thực tế khác xa: Để phục vụ việc đúc 4 đốt hầm, nhà thầu ngoài việc phải xây cầu cảng để lấy chỗ tiếp nhận vật tư, vật liệu xây dựng; mở luồng tàu vào bể đúc để đưa các đốt hầm ra lòng sông sau này… cả một vùng đất rộng lớn đã được khoét xuống đạt độ sâu trên 10m rồi gia cố, san phẳng đáy để tạo mặt bằng, dựng cốt thép đúc các đốt hầm.

Một đoạn bờ sông dài của sông Lòng Tàu cũng đã được mở toang, sau đó được nhà thầu dựng hàng rào sắt kín, dạng kè lá sen thành một bức tường chắc chắn để ngăn nước từ lòng sông tràn vào bể đúc. Nước trong bể đúc được hút sạch, giữ cạn trong suốt khoảng thời gian đúc các đốt hầm. Chỉ đến khi các đốt hầm khổng lồ đã được hoàn thành, nghiệm thu và được bịt kín 2 đầu để chuẩn bị kéo ra lòng sông, 430 ngàn m³ nước trên sông Lòng Tàu mới được bơm trở lại bể đúc để kiểm tra mức độ thả nổi, chống thấm… với các đốt hầm.

Nhà thầu Obayashi đã khôn ngoan chọn giải pháp ít tốn kém này còn bởi một lý do nữa: Để gia cố độ cứng nền đáy bể đúc đạt mức có thể chịu tải được sức nặng của các đốt hầm lên đến hàng trăm ngàn tấn đè lên, khi lớp bùn đất nhão phía trên đã được múc hết, nhà thầu chỉ cần đào xuống tiếp 1,5m đất đá dưới đáy đem trộn ximăng và… đổ ngay tại chỗ thay vì phải áp dụng các biện pháp xử lý nền móng bằng cách đóng cọc hoặc biện pháp tốn kém nào khác.

Sau thời gian dài chuẩn bị, tháng 9/2007, mẻ bêtông đầu tiên được nhà thầu tiến hành đổ vào hệ thống cốt thép của các đốt hầm. Thời kỳ cao điểm nhất, tại công trường bể đúc Nhơn Trạch đã có đến 700 kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và công nhân chia 3 ca làm việc ngày đêm.

Để đúc các đốt hầm cần tổng cộng trên 100 ngàn tấn bêtông, song khác với những mẻ bêtông bình thường, lượng bêtông dùng đúc các đốt hầm Thủ Thiêm còn được trộn thêm nước đá dạng viên nhỏ để bêtông khi đưa vào đúc được giữ ở nhiệt độ hơn 20 độ C. Nhiệt độ này sẽ đảm bảo cho bêtông sau khi đổ ra sàn không bị co rút nhanh làm nứt bề mặt đốt hầm.

Sau 9 tháng chạy nước rút, khi 4 đốt hầm dìm Thủ Thiêm chỉ vừa mới được đúc thành hình hài thì các đốt hầm đều bắt đầu xuất hiện vết nứt. Các công đoạn đổ lớp bêtông gia cường, phun lớp bêtông chống thấm và lớp bêtông bảo vệ phía ngoài các đốt hầm phải dời lại đến cuối năm 2009 sau khi các vết nứt trên mỗi đốt hầm đã được khắc phục.

Hai năm lỗi hẹn với đường hầm

Nhiều lần chứng kiến các nhà thầu chính, phụ thi công đại lộ Đông Tây, con đường dài rộng là vậy... ai đến cũng phải thốt lên sự hoành tráng và tác dụng lâu dài của công trình này. Song có một thực tế là ở 2 bờ sông Sài Gòn (đường dẫn phía quận 1 và quận 2) mặt đường đại lộ Đông Tây cũng đã làm xong nhưng hầm Thủ Thiêm vẫn im lặng như tờ nghĩa là đường đã xong nhưng chưa thể thông xe vì vẫn vướng… sông Sài Gòn.

Sự cố này đã không chỉ khiến ngân sách thành phố, nhà thầu tốn kém thêm nhiều tỷ đồng, mà sự lãng phí rất lớn là vấn đề thời gian: Kế hoạch lắp đặt xong 4 đốt hầm và thông xe hầm chui Thủ Thiêm vào tháng 6/2009 đã bị lỗi hẹn; đại lộ Đông Tây bị tắc nghẽn ở 2 phía bờ sông Sài Gòn mà ít nhất cũng phải mất thêm gần 2 năm sau, tuyến giao thông huyết mạch quan trọng này mới thông suốt.

Lãnh đạo các Bộ Xây dựng, GTVT và UBND thành phố xuống tận bể đúc chứng kiến việc lai dắt đốt hầm số 1.

Nhận rõ những yêu cầu gay gắt của dư luận, lãnh đạo TP HCM đứng ngồi không yên. Một mặt, các ngành chức năng thường xuyên kiểm tra tiến độ thi công của nhà thầu, đồng thời cùng nhau bàn bạc, tháo gỡ khó khăn; khắc phục, xử lý các vết nứt, huy động mọi nguồn lực của nhà thầu cũng như chủ đầu tư ngày đêm thi công với năng suất, chất lượng cao nhất.

Sau cả năm trời, hàng trăm kỹ sư, công nhân tiếp tục lăn lộn với công trường đúc hầm, tin vui đã đến với người dân thành phố khi các đốt hầm đã được nghiệm thu chất lượng bảo đảm; quyết không thể để xảy ra bất kỳ sai sót nào khác, chính quyền thành phố đã quyết định huy động tổng lực, hàng chục cơ quan, đơn vị vào cuộc phục vụ quá trình lai dắt đốt hầm từ bể đúc Nhơn Trạch về TP Hồ Chí Minh.

Lúc 1h chiều 7/3, đốt hầm số 1 đã được đưa về đích an toàn; từ sáng 8/3 kéo dài liên tục đến sáng 9-3, toàn bộ quá trình đánh chìm đốt hầm và kết nối vào miệng hầm dẫn phía bờ quận 2 đã được nhà thầu thực hiện hoàn hảo. Vạn sự khởi đầu nan, thành công bước đầu với đốt hầm số 1 sẽ tạo đà để nhà thầu hoàn thành chính xác, đúng tiến độ các đốt hầm tiếp theo… là khẳng định của ông Lương Minh Phúc, Giám đốc Ban quản lý dự án đại lộ Đông Tây và môi trường nước thành phố