Nước mắm Chin-su cá hồi làm từ... cá cơm

Thời gian gần đây, khi cơ quan quản lý thị trường (QLTT) Hải Phòng phát hiện ra rằng nguyên liệu chính làm ra loại "nước mắm Chin-su cá hồi cao cấp"  của Công ty liên doanh chế biến thực phẩm Vitecfood thực chất chỉ là cá... cơm, một lần nữa, Chin-su lại gây sốc trên thị trường.

Cơ quan chức năng cho rằng Vitecfood đã vi phạm về quy chế nhãn mác hàng hoá, cơ sở sản xuất thì cho rằng chỉ là cách hiểu về chữ nghĩa. Còn người tiêu dùng thì coi đó là hành vi gian dối, đánh lừa. Sự việc cụ thể ra sao?

Cá hồi sao rẻ thế?

Xuất hiện trên thị trường vào khoảng tháng 6/2006 với những thông tin lobby "vận động hành lang" rất ồn ào, đại loại: sự kết hợp tài tình, độc đáo giữa hương vị truyền thống thuần Việt từ cá cơm và hương vị quý phái từ cá hồi ở châu Âu, dòng sản phẩm mang nhãn hiệu "nước mắm Chin-su cá hồi cao cấp" đã làm xôn xao thị trường.

Cũng vì sự rầm rộ này, trong khi sản phẩm nước mắm được chiết suất từ cá cơm của các hãng khác chỉ dao động từ 10.000 - 15.000đ/lít thì giá bán nước mắm "cá hồi cao cấp" của Chin-su cao hơn thế từ 2 đến 3 lần vẫn không đủ để cung cấp.

Chỉ vài tháng sau khi trình làng số lượng tiêu thụ nước mắm cá hồi đã đạt ngưỡng 1 triệu chai và tiến hành lắp đặt dây chuyền sản xuất thứ hai.

Chỉ đến khi tiến hành kiểm tra theo chuyên đề các nhãn mác hàng hoá nói chung và các gia vị là nước chấm đang bày bán tại các siêu thị, trung tâm mua bán lớn trên địa bàn Hải Phòng (cuối tháng 8/2007), Chi cục QLTT đã phát hiện tại siêu thị Metro có bày bán một số chai nước mắm Chin-su có dấu hiệu đáng ngờ nên đã tiến hành kiểm tra chi tiết và tại chỗ.

Kết quả kiểm tra ban đầu cho thấy, nhãn mác ghi là "Nước mắm Chin-su cá hồi cao cấp" nhưng thành phần chính để làm nên chai mắm này được chính nhà sản xuất thể hiện ngay trên nhãn mác đó chỉ gồm: cá cơm, các phụ gia và hương vị cá hồi.

Đối chiếu với nhiều nguồn tài liệu kỹ thuật liên quan, hương vị được hiểu chỉ là một dạng hoá chất do con người tạo ra chứ chẳng liên quan gì đến cá hồi.

Nhận định được củng cố bởi suy luận khác, cá hồi là loại thực phẩm nhập ngoại cao cấp, mua để ăn còn không dễ mấy ai nói gì đến dùng nó để làm... nước mắm. 1kg cá hồi giá bán trên thị trường trên dưới 200.000đ, nếu làm thành mắm, rẻ nhất cũng phải đến 1 triệu đồng/lít chứ không thể là vài chục ngàn.

Phản ứng trái chiều, thẩm quyền tùy tiện

Theo Chi cục QLTT, đây chính là chi tiết khiến người tiêu dùng rất dễ bị mắc lừa, họ chỉ để ý đến nhãn hiệu chính in nổi bật chứ ít khi quan tâm đến thành phần cấu tạo nên sản phẩm (nhãn phụ, chữ in rất nhỏ). Chỉ như vậy thôi cũng đủ để gọi là nhãn mác hàng hoá "nước mắm cá hồi" của Vitecfood có vấn đề sai phạm.

Nhưng xác định đây là vấn đề nhạy cảm, có thể ảnh hưởng đến quá trình kinh doanh của Vitecfood, đã từng xảy ra "sự cố" tương tự nên Chi cục QLTT chỉ yêu cầu siêu thị Metro tạm thời ngừng trưng bày và kinh doanh loại sản phẩm này.

Mặc dù vậy, ngay sau khi nhận được thông tin phản ánh về sự để mắt của cơ quan QLTT, ngày 10/9/2007, Công ty liên doanh Vitecfood đã có công văn gửi Sở Thương mại Hải Phòng thanh minh việc thay đổi thông tin trên bao bì.

Theo đó, Vitecfood cho rằng Chi cục QLTT đã có sự nhầm lẫn vì trước ngày 3/8/2007, sản phẩm đã được Vitecfood sản xuất theo tiêu chuẩn của Cục VSATTP, Bộ Y tế về chất lượng, nhãn mác.

Theo đó, kể từ ngày 3/8/2007, tất cả các sản phẩm nước mắm Chin-su cá hồi do Vitecfood sản xuất được bổ sung thêm chữ "hương" trên bao bì và đổi thành "Nước mắm Chin-su cao cấp hương cá hồi".

Vitecfood còn khẳng định, dù đã được đổi nhãn, nhưng nhãn trước-chưa bổ sung chữ "hương" vẫn được phép lưu thông trên thị trường (!). Đến nước này thì Chi cục QLTT Hải Phòng buộc phải chứng minh quan điểm của mình là đúng.

Bà Nguyễn Thị Sắn, Phó chi cục trưởng Chi cục QLTT Hải Phòng cho biết, thứ nhất, sản phẩm của Vitecfood đã có hành vi vi phạm khoản 2, điều 17, chương IV, Quyết định 178/1999/QĐ-TTg ngày 30/8/1999 về "Quy chế ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nước và hàng hóa xuất, nhập khẩu". Đó là: "Nhãn hàng hóa có những nội dung thông tin bằng hình ảnh, hình vẽ hoặc chữ viết không đúng với bản chất thực của hàng hóa đó".

Đây chính là chi tiết đánh lừa người tiêu dùng, bởi trên thực tế, thành phần để sản xuất "nước mắm Chin-su cao cấp cá hồi" chỉ là nước, muối, cá cơm, đường, chất điều vị, chất bảo quản, màu tự nhiên và hương cá hồi.

Thứ hai, dù đã bổ sung chữ "hương" in đè vào nhãn cũ, biến cũ thành mới, thậm chí còn có loại nhãn mới hơn có chữ "hương" in thẳng vào nhãn để đưa ra thị trường nhưng Vitecfood vẫn không thu hồi các loại sản phẩm trước đó.

Sai phạm ở đây là cùng một sản phẩm nhưng có 3 loại nhãn khác nhau và được Vitecfood cho phép cùng tồn tại trên thị trường.

Chi cục QLTT dẫn ra một sự việc tương tự để đối chiều, sản phẩm xúc xích của Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long, nhãn ghi là "Pokemon xúc xích bò tiệt trùng" nhưng thành phần chính lại là thịt lợn và "hương liệu bò".

Cách ghi nhãn đã khiến người tiêu dùng bị nhầm lẫn rằng Pokemon chính là xúc xích làm từ thịt bò. Sự sai phạm này đã được xử lý rất nghiêm minh, doanh nghiệp sai phạm tỏ ra tâm phục khẩu phục chứ không như Vitecfood.

Điều khó hiểu là cả loại nhãn "chữa cháy" này đều được Cục VSATTP-Bộ Y tế đóng dấu chứng nhận. Trong khi đó, chứng nhận cho nhãn mác hàng hóa lưu thông hợp pháp lại là lĩnh vực thuộc Bộ Khoa học - Công nghệ đảm nhận.

Chính vì sự lạm quyền (hoặc do nhận thức, dù rất khó tin) đã gây ra sự nhầm lẫn đáng tiếc cho Công ty liên doanh Vitecfood, việc làm sai vẫn cho mình đúng vì có sự bảo chứng của Cục VSATTP.

Cũng vì vậy, Vitecfood lao vào "cuộc chiến" pháp lý với Chi cục QLTT Hải Phòng một cách bảo thủ đầy dụng ý.

Diễn biến vụ việc hiện chưa phân giải đúng sai, nhưng dư luận thì rất bức xúc về hai khía cạnh: Nhà sản xuất thì lập lờ, còn cơ quan quản lý Nhà nước chỉ cấp nhãn thôi cũng thiếu sự thống nhất dẫn đến nhầm lẫn cả chức năng, thẩm quyền.

Điều này đồng nghĩa với sự tiếp tay cho các doanh nghiệp chủ ý dùng sự nhập nhèm về câu chữ trên nhãn mác để đánh lừa người tiêu dùng