Su su ở Mộc Châu (Sơn La): Giá "bèo" vì chưa có thương hiệu
Đổi đời từ… su su
Người dân thị trấn Mộc Châu vẫn thường gọi Tiểu khu 14 là "vương quốc của su su". Su su có mặt ở tất cả mọi nơi, từ những hàng rào quanh nhà, bám trên cây mận, cây mơ đến những cánh đồng bạt ngàn ngút tầm mắt.
Trước đây, tiểu khu 14 nổi tiếng là vùng trồng mận hậu và nhiều giống cây ăn quả khác như nhãn, mơ, hồng. Lúc đó cây su su chỉ được trồng mỗi nhà một gốc phục vụ sinh hoạt hàng ngày. Sau thời gian một số cây ăn quả bị thoái hoá và rớt giá, nhiều diện tích đã bị bỏ hoang thành rừng.
Khoảng 5 năm trở lại đây, cây su su Mộc Châu bắt đầu có "tiếng tăm", được nhiều chủ hàng ở dưới xuôi lên đặt mua. Hàng chục hécta rừng mơ, mận hậu, diện tích đất trồng ngô và rau màu khác cũng được bà con chuyển sang trồng su su. Có gia đình đã đầu tư hàng chục triệu đồng để đổ cột bê tông, mua dây thép làm giàn cho su su leo.
Do là loại nông sản có thời gian thu hoạch dài kỷ lục lên đến 8 đến 10 tháng mỗi vụ, sản lượng cao, đặc biệt là việc chăm sóc, thu hái dễ dàng nên cây su su trở thành loại cây trồng chính của nhiều gia đình.
Mặc dù giá quả su su thường không ổn định, đầu mùa có thể đạt đến 8.000/kg, giữa mùa có khi chỉ trên dưới 1.000 đồng/kg, tuy nhiên với sản lượng đạt từ 90 đến 120 tấn/ha nên mức thu nhập trung bình vẫn vượt trội so với các loại cây trồng khác.
Gia đình chị Lò Thị Hồng trước đây trồng gần 1ha mận hậu và ngô mỗi năm thu được 20 triệu, trừ chi phí giống và phân bón còn lãi chưa tới 10 triệu đồng. Cách đây 3 năm chị chuyển hẳn sang trồng su su, ngay năm đầu tiên đã thu về hơn 100 triệu, năm 2008 thu được 320 triệu. Gia đình chị vừa khánh thành ngôi nhà hai tầng trị giá gần 500 triệu đồng.
Ông Đặng Mạnh Thắng, Phó Chủ tịch Hội Nông dân thị trấn Mộc Châu cho biết, cả thị trấn có 290 hộ gia đình trồng su su trên diện tích 108ha, sản lượng đạt trên 8.000 tấn mỗi năm. Năm 2007 có 33 hộ thoát nghèo từ su su và đến nay 100% số hộ đều đã có cuộc sống khá giả và giàu. Các hộ có diện tích trồng từ 1.000 đến 2.000m2 trở lên đều có mức thu nhập vài chục triệu đồng mỗi năm. Năm 2008 có 17 hộ thu được trên 100 triệu, 10 hộ thu được trên 200 triệu.
Giá bèo vì chưa có thương hiệu…
Hiện nay quả su su chiếm trên 90% tổng lượng rau quả sạch của Mộc Châu xuất đi các tỉnh thành, với doanh thu năm 2008 đạt trên 30 tỷ đồng, tuy nhiên, đến nay cây su su vẫn được trồng theo kiểu mạnh ai nấy làm.
Sản lượng đạt hàng trăm tấn mỗi năm, nhưng cả huyện chỉ có hai HTX thực hiện thu mua su su với số lượng không đáng kể, người nông dân phải tự mình mò mẫm kỹ thuật trồng, chăm sóc và tìm đầu ra cho sản phẩm; việc tiêu thụ su su đang gặp nhiều khó khăn do chưa xây dựng được thương hiệu và bị tư thương thao túng, ép giá.
Anh Trần Văn Hiếu, một thương lái chuyên vận chuyển su su từ Mộc Châu về Hà Nội phản ánh: So với su su Tam Đảo, su su Mộc Châu không thua kém chút nào. Thế nhưng các đầu mối phân phối rau quả ở Hà Nội vẫn "đánh" su su Mộc Châu thấp hơn từ 500 đến 1.000 đồng một cân so với su su trồng ở địa phương khác chỉ bởi không có thương hiệu.
Anh Hiếu cho biết, trong đợt lũ lụt tại Hà Nội tháng 10/2008, trong khi nhiều vùng su su khác đã hết mùa, cây su su Mộc Châu đã trở thành nguồn rau xanh chính cung cấp về Thủ đô, tuy nhiên ngay chính thời điểm khan hiếm đó vẫn có không ít siêu thị từ chối su su Mộc Châu vì không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ.
Ông Trương Hoa Bắc, Trưởng phòng NN&PTNT Mộc Châu thừa nhận, hiện nay công tác dự báo thị trường đối với giống rau quả nói chung và su su nói riêng không thực hiện được.
Huyện đang theo dõi và động viên Hội Nông dân thị trấn Mộc Châu thành lập Hội Người trồng su su để hình thành vùng sản xuất su su sạch chuyên canh, tiến tới xây dựng thương hiệu cho cây su su Mộc Châu. Tuy nhiên, để hiện thực hoá chủ trương này thì còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, không phải cứ nói là xong!