Thành "đại gia" nhờ cát
>> Cần Thơ: Khởi tố vụ buôn lậu cát sông
Cơ quan CSĐT Công an TP Cần Thơ vừa tiếp nhận toàn bộ hồ sơ liên quan đến dấu hiệu buôn lậu của Cty TNHH một thành viên Đạt Thành Nguyên (trụ sở tại xã Vĩnh Hòa, huyện Tân Châu, An Giang) do bà Ngô Thị Thu Nguyệt làm Giám đốc. Vậy là nguyên nhân một số người "ngủ dậy bỗng thành… đại gia" - một điều được xem là bất thường giữa lúc nền kinh tế đang còn bị ảnh hưởng nặng nề bởi cơn suy thoái, đã bắt đầu hé mở…
Còn nhớ vào thời điểm Thủ tướng Chính phủ chưa ban hành Chỉ thị số 29/2008/CT-TTg vào ngày 2/10/2008 và đặc biệt là lệnh dừng khai thác, xuất khẩu cát của Chính phủ Campuchia vào đầu tháng 5/2009 vừa qua, hàng loạt doanh nghiệp (DN) tại vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chen chúc nhau sang Campuchia để tham gia khai thác cát, cung cấp cho những hợp đồng xuất khẩu (XK) ra nước ngoài, nhiều nhất là đảo quốc Singapore.
Dãy đất màu mỡ phù sa bồi đắp, nằm hai bên bờ sông Tiền thuộc địa bàn các xã Vĩnh Xương, Vĩnh Hòa, Tân An (thuộc huyện Tân Châu, An Giang) và xã Thường Phước (huyện Hồng Ngự, Đồng Tháp) bỗng dưng được các DN khai thác, XK cát từ khắp các vùng miền trong cả nước đến "săn" lùng, thuê với giá đắt đỏ để làm bãi tập kết cát.
Cát sau khi được khai thác dưới đáy sông phía Campuchia được chở về đây rồi bốc lên bằng cần cẩu. Đến ngày xuất hàng, sà lan cặp sát bờ, cần cẩu lại cạp cát đổ xuống.
 |
|
Lực lượng kiểm tra liên ngành của TP Cần Thơ kiểm tra các phương tiện khai thác cát trái phép trên sông Hậu. |
Ông Q. - một "đại gia" nhờ cát tại Cần Thơ kể cho tôi nghe chuyện tranh nhau thuê bãi vùng thượng nguồn Cửu Long rằng, khi nghề khai thác cát XK mới bắt đầu, giá thuê đất ở xã Vĩnh Hòa khoảng 80 triệu đồng/năm/ha. Nhưng tới năm 2008, mức giá thuê đất tăng lên 120 triệu rồi chẳng bao lâu nhảy vọt lên mức 140 triệu đồng/năm/ha.
Còn đất ở cạnh cửa khẩu Vĩnh Xương, giá đất cho thuê có lúc lên 200 triệu đồng/ha/năm mà nông dân vẫn chưa chịu cho thuê. Chính bản thân ông có lúc đã phải đặt cọc trước cả năm và phải canh chừng mới thuê được bãi.
Ông Q. kể ông từng phải thuê 4 bãi, với tổng diện tích gần 10ha. Mỗi DN muốn hoạt động được cũng phải cần tới 2 bãi, diện tích tối thiểu là 4ha… Trung bình mỗi cần cẩu vào Campuchia khai thác phải đóng phí từ 22 - 25.000 USD/năm. Cò thuê sà lan loại 1.000m3 thì có giá thuê từ 150 - 170 triệu đồng/tháng.
Việc khai thác cát của DN Việt
Ông Q. cho biết, giá xuất bán trung bình 7,5 USD/m3 trong khi mỗi khối cát, DN khai thác chỉ trả cho chính quyền, chủ mỏ cát tại Campuchia từ 1,5 - 2,5 USD.
Trò chuyện với tôi, ông Q. còn nhắc đến con số thống kê của ông Giám đốc Cục Thủy văn và Công trình đường sông, thuộc Bộ Tài nguyên nước và Khí tượng Campuchia rằng vào thời điểm xôm tụ nhất, có 124 DN từ các vùng, miền của Việt Nam tham gia khai thác cát XK trên địa bàn Campuchia. Và sở dĩ phía bạn đã tổ chức điều tra, rồi ra lệnh dừng khai thác cát XK là do hệ lụy từ hoạt động khai thác rầm rộ đã gây sạt lở đất nghiêm trọng, gây bức xúc trong cộng đồng dân cư sống dọc theo hai bờ sông Mê Kông.
Trở lại với chuyện một số DN làm giàu nhanh nhờ cát, một cán bộ ở Cảng Cần Thơ cho biết, trong tháng 4/2009 (tức tháng trước khi Thủ tướng Campuchia có lệnh tạm ngưng khai thác cát XK), lượng hàng hóa qua cảng gần 1.520.000 tấn (tăng gần 10 lần so với cùng kỳ năm ngoái) trong đó khoảng 80% là mặt hàng cát vàng. Cảng Cái Cui chỉ làm một mặt hàng duy nhất là cát…
Nhìn vào danh sách thống kê 71 doanh nghiệp đăng ký làm thủ tục xuất khẩu tại Hải quan TP Cần Thơ, chúng tôi thấy điều mà một "đại gia" về cát từng nói là chính xác. Đó là vào thời điểm giữa năm 2008, nhiều DN ở Cần Thơ từng bán hàng điện lạnh, thậm chí kinh doanh nhà hàng, khách sạn, xuất khẩu gạo cũng nhảy vào, tham gia hoạt động này.
Khi chúng tôi đem chuyện này trao đổi, Cục trưởng Cục Thuế TP Cần Thơ xác nhận rằng, đúng là DN này ra đời chỉ tập trung XK mặt hàng cát vàng. Doanh thu mà DN này tự khai (ngành thuế chưa quyết toán - PV) trong 6 tháng (tính từ lúc Campuchia tạm ngưng cho khai thác, XK cát trở về trước) đạt gần 63 tỷ đồng - đây là doanh thu béo bở khiến giới DN trong thời buổi này cảm thấy "thèm"...
Có một thực tế khiến dư luận tại Cần Thơ thời gian qua xì xầm là trước khi Campuchia cấm XK cát thì tại Việt Nam, gần như chẳng có DN nào xuất cát nội - tức cát khai thác từ các sông, trong đó chủ yếu là sông Tiền và sông Hậu. Nguyên nhân đơn giản là do xuất cát nội, DN phải chịu khoản thuế đến 17% trong khi tại Campuchia là 0%.
Và tại Chỉ thị 29/2008/CT-TTg được ban hành vào ngày 2/10/2008, Thủ tướng Chính phủ nước ta cho phép việc XK cát nội, DN chỉ được tiếp tục đối với những hợp đồng được ký với đối tác trước thời điểm 30/11/2008. Thế nhưng đến khi Campuchia có lệnh ngưng sau đó đến gần 6 tháng, bỗng xuất hiện những hợp đồng XK cát nội vô thời hạn; được thực hiện vô tư do được ký với đối tác trước ngày 30/11/2008...