Xây dựng thông tư về hàng “made in Vietnam”

• Bộ Công Thương lấy ý kiến góp ý Dự thảo Thông tư Made in Vietnam
• Chưa có quy định rõ ràng thế nào là hàng “made in VietNam”

Nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, tạo sự minh bạch thông tin đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường, ngày 14-4-2017, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 43/2017/NĐ-CP (Nghị định 43) về nhãn hàng hóa. Quy định về ghi nhãn hàng hóa đã nhận được sự ủng hộ của đông đảo người tiêu dùng và các doanh nghiệp, góp phần vào việc xây dựng và duy trì một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bảo đảm các quyền cơ bản của người tiêu dùng. Bên cạnh mặt tích cực là tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, nguyên tắc tự xác định và tự chịu trách nhiệm về ghi nước xuất xứ trên nhãn hàng hóa cũng đã làm phát sinh một số bất cập.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đã ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa, trong đó có việc như thế nào thì một sản phẩm được coi là có xuất xứ Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định này mới chỉ áp dụng cho hàng xuất khẩu và hàng nhập khẩu, giúp hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo cam kết tại các hiệp định thương mại tự do hoặc phục vụ các mục tiêu khác của quản lý ngoại thương. Với hàng hóa sản xuất, bao gồm cả sản xuất từ đầu vào nhập khẩu, và sau đó lưu thông trong nước, hiện chưa có quy định như thế nào thì được gắn nhãn “sản phẩm của Việt Nam” hay “sản xuất tại Việt Nam”.

Bên cạnh đó, việc thiếu vắng các quy định về việc như thế nào thì một sản phẩm được coi là “sản phẩm, hàng hóa của Việt Nam” hay “sản xuất tại Việt Nam” đã khiến nhiều tổ chức và cá nhân lúng túng khi muốn ghi chính xác nước xuất xứ trên nhãn sản phẩm theo quy định của Nghị định 43. Thực tế, một số mặt hàng dù chỉ trải qua các công đoạn gia công, lắp ráp, chế biến đơn giản tại Việt Nam nhưng cũng gắn nhãn “sản xuất tại Việt Nam” khiến người tiêu dùng thắc mắc, thậm chí bức xúc nhưng các cơ quan chức năng lại không có căn cứ để phân xử. Do vậy, để khắc phục các bất cập đó, ông Trần Thanh Hải cho rằng, cần xây dựng một văn bản quy phạm pháp luật về việc như thế nào thì một sản phẩm, hàng hóa được coi là “sản phẩm, hàng hóa của Việt Nam” hay “sản xuất tại Việt Nam”.

Đồng quan điểm này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh cho hay, thông tư quy định hàng “made in Vietnam” sẽ đề cập đến các nội dung của hàng sản xuất, chế tác tại Việt Nam.

Theo đại diện doanh nghiệp sữa, việc xác định hàm lượng giá trị gia tăng tối thiểu 30% để khẳng định là hàng “made in Vietnam” rất khó, do sữa phải nhập khẩu nguyên liệu rất nhiều. Tuy nhiên, công thức, dây chuyền sản xuất… lại do doanh nghiệp Việt Nam thực hiện. Về vấn đề này, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh cho rằng, chỉ khi nào sữa bột sản xuất trên lãnh thổ Việt Nam có giá trị nguyên liệu nhập khẩu thấp hơn 30% thì mới nên ghi xuất xứ Việt Nam, còn lại nên ghi xuất xứ khác. Sau này nếu quy định cho phép ghi nhãn mở rộng thì sẽ cụ thể hơn. Ví dụ, “sữa bột được sản xuất tại Việt Nam, nhập khẩu X% nguyên liệu từ thị trường Y…”.

Góp ý cho dự thảo, đại diện Bộ Tư pháp cho rằng, việc có quy định chính thức về hàng hóa “made in Vietnam” là cần thiết, song do văn bản này chứa đựng những quy định về yêu cầu, tiêu chí để sản phẩm, hàng hóa được xác định là hàng hóa của Việt Nam, tức là chứa đựng những quy định về điều kiện mà theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 thì không thể ban hành dưới hình thức Thông tư của Bộ trưởng. Thay vào đó, cần ban hành Nghị định của Chính phủ. Bên cạnh đó, đại diện Bộ Tư pháp cũng chỉ ra một số quy định chưa cụ thể, cần được viết lại cho rõ ràng hơn.

Phản hồi ý kiến này, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh cho biết, nhóm soạn thảo đã đề nghị để văn bản dưới dạng Nghị định nhưng không được, bởi lẽ hiện nay chưa có luật nào quy định về hàng hóa sản xuất tại Việt Nam. Tuy vậy, khi để dưới dạng thông tư, đúng là có một số vấn đề vượt thẩm quyền. Bộ Công Thương sẽ báo cáo Thủ tướng về hình thức văn bản.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh cho biết: “Thông tư sẽ không làm phát sinh thêm chi phí cho doanh nghiệp bởi ghi nhãn hàng hóa và công bố nước xuất xứ trên nhãn hàng hóa từ lâu đã là yêu cầu bắt buộc theo quy định của Nghị định 43. Thông tư chỉ giúp các tổ chức, cá nhân có căn cứ để thực hiện đúng yêu cầu của Nghị định 43, giúp loại bỏ các trường hợp vô tình hay cố tình vi phạm thông tin về nước xuất xứ. Các doanh nghiệp chân chính sẽ không phải đối diện với nguy cơ cáo buộc “gian lận xuất xứ”, tránh được rủi ro kiện tụng và mất uy tín với người tiêu dùng. Ngoài ra, kết hợp với việc thực thi nghiêm túc Nghị định 43 tại cửa khẩu, Thông tư cũng sẽ giúp loại bỏ dần tình trạng hàng nhập khẩu nhập nhèm “đội lốt” hàng Việt Nam như đã rải rác xảy ra trong thời gian qua”.