"Thót tim" dự án nhiệt điện tại Hải Phòng

Tính đến thời điểm này, cả 2 dự án Nhiệt điện Hải Phòng 1 và 2 đều chậm so tiến độ 24 tháng. Thiệt hại về kinh tế cùng những hệ lụy khác là không nhỏ. Nhưng âu lo hơn, Nhiệt điện Hải Phòng 1 mới chạy thử tổ máy số 1 đã liên tục gặp sự cố, phải ngừng hoạt động, còn Nhiệt điện Hải Phòng 2 mới hoàn thành 20% khối lượng công việc thi công. Chưa ai dám chắc bao lâu nữa sẽ hoà đồng bộ được các tổ máy để phát điện thương phẩm? Và sau những sự cố vừa qua, liệu có còn sự cố nào tiếp theo nữa không?

Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng 1 gặp nhiều sự cố khi chạy thử.

Ì ạch và liên tiếp… sự cố?

Dự án Nhiệt điện Hải Phòng có vốn đầu tư gần 20.000 tỷ đồng, tổng công suất 1.200 MW, gồm 2 nhà máy: Nhiệt điện Hải Phòng 1 và 2, với 4 tổ máy (công suất 300 MW/tổ máy), do Công ty CP Nhiệt điện Hải Phòng làm chủ đầu tư. Dự án được xây dựng trên diện tích 317ha, thuộc địa bàn 5 xã, thị trấn của huyện Thủy Nguyên. Hai nhà thầu nước ngoài là: Liên danh Dong Jang Electric Corporation (Trung Quốc) và Marubeni Corporation (Nhật Bản) đảm nhận chính việc thi công, cung ứng và lắp đặt thiết bị toàn bộ. Đơn vị tư vấn kỹ thuật là Viện Năng lượng - Bộ Công thương và tư vấn phụ nước ngoài là Công ty ESBI của Ai Len.

Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng 1 khởi công tháng 11/2005. Theo hợp đồng gói thầu EPC, 2 tổ máy 1 và 2 của Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng 1 lần lượt hoàn thành và phát điện thương phẩm quý 4/2008 và quý 2/2009. Còn Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng 2 khởi công tháng 4/2007. Dự kiến hoàn thành xây dựng, lắp đặt và phát điện trong năm 2010.

Đáng tiếc, cho đến nay, sau gần 5 năm khởi công xây dựng, theo báo cáo, cũng như những gì đang diễn ra trên công trường cho thấy, tiến độ dự án hiện đang hết sức ì ạch, lai rai, kể cả những hạng mục thiết yếu. Đối với Nhiệt điện Hải Phòng 1, tính đến nay dự án đã chậm 24 tháng. Không những thế, tổ máy số 1 hòa đồng bộ bằng than thành công mới được gần 1 tháng đã liên tiếp gặp sự cố (3 lần phải dừng lò sửa chữa).

Căn nguyên theo đơn vị tư vấn, là do nhiều khiếm khuyết về kỹ thuật của máy. Đặc biệt là hư hỏng bộ quá nhiệt và những sự cố khác, như xì hơi đường ống, trục trặc hệ thống nước tuần hoàn… phải xử lý mất không ít thời gian. Trong khi đó, tiến độ khắc phục các khiếm khuyết lại hết sức đủng đỉnh do nhà thầu không chủ động được cả về nhân lực lẫn trang thiết bị để thay thế. Còn tổ máy số 2, đến nay cũng mới chạy thử từng phần các thiết bị để… nghe ngóng là chính, chứ chưa đốt lò hoà đồng bộ tổ máy nên khả năng phát điện thương mại còn xa vời, dù đến nay cũng đã chậm 24 tháng so kế hoạch đề ra.

Riêng Nhiệt điện Hải Phòng 2, đến nay đã 37 tháng trôi qua kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực (4/7/2007), việc thi công của nhà thầu mới đạt 20% giá trị khối lượng công việc. Nói tóm lại, còn rất ngổn ngang, ngay cả mặt bằng của toàn bộ dự án cũng chưa giải phóng xong. Chính sự ngổn ngang, thi công cầm chừng này đã tạo cơ hội cho bọn tội phạm hoạt động.

Theo thống kê, hơn chục vụ trộm cắp tài sản, thiết bị lớn của nhà máy đã xảy ra ở đây. Bên cạnh chôm chỉa tài sản, những mâu thuẫn phát sinh trong nội bộ công nhân, nhất là giữa lao động nước ngoài và cư dân địa phương đã dẫn đến bất ổn trong khu vực. Chưa kể những vụ nổ hóa chất do bất cẩn gần đây, gây tổn thất nghiêm trọng cả về người lẫn tài sản. Tất cả, khiến không chỉ chủ đầu tư hay nhà thầu, những người có trách nhiệm, cũng như hết thảy ai quan tâm đến dự án  này, đều không thể không quan ngại.

Cộng đồng trách nhiệm, dồn sức thực hiện dự án

Việc chậm tiến độ cũng như liên tục để xảy ra sự cố trong quá trình thi công dự án Nhiệt điện Hải Phòng, theo đại diện lãnh đạo chủ đầu tư, có cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan, nhưng trực tiếp và chính yếu vẫn là do phía nhà thầu chính nước ngoài không đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu của dự án. Vì thế, "cái sảy nảy cái ung", dự án đã chậm càng thêm chậm.

Tuy nhiên, theo chúng tôi, cũng cần phải nhìn nhận một cách khách quan hơn, đó là phía chúng ta vẫn còn những mặt thiếu và yếu. Thực tế, cả 2 dự án Nhiệt điện Hải Phòng 1 và 2 đều thiếu người có đủ kỹ năng để thi hành những hợp đồng thầu phụ. Điều này không chỉ khiến nhà thầu chính luôn bị động về nhân lực khi cần, mà còn dẫn tới vấn đề chất lượng lắp ráp những thiết bị mà lẽ ra ta phải kiểm soát được. Nói chung, chúng ta vẫn bị động mặc dù dự án đã có sự chuẩn bị. Vì thế, việc thúc bách nhà thầu đẩy nhanh tiến độ hiện nay là lẽ đương nhiên, nhưng chắc chắn sẽ không đạt được như mong muốn.

Một công trình chậm trễ hay thiếu chất lượng vì bất kể lý do gì, cũng sẽ gây thiệt hại cho cả 2 phía đối tác: Chủ đầu tư và nhà thầu. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thường Quang, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Nhiệt điện Hải Phòng cho biết, do nguồn vốn xây dựng nhà máy chủ yếu là vốn vay nên chậm ngày nào, thiệt hại ngày đó. Tính sơ, chỉ tiền lãi vay xây 2 nhà máy đã lên tới 600 tỷ đồng/năm. Trong khi đó, nếu sớm đưa vào hoạt động, riêng 2 tổ máy của Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng 1 cũng tạo doanh thu 6.400 tỷ đồng/năm (chưa kể đóng góp ngân sách; việc làm, thu nhập cho người lao động; đặc biệt, giải quyết đáng kể tình trạng thiếu điện hiện nay).

Vấn đề cần tháo gỡ hiện nay, theo Phó Chủ tịch Lê Văn Thành đó là chủ đầu tư và nhà thầu phải phối hợp chặt chẽ với nhau, để khắc phục nhanh sự cố và vận hành an toàn tổ máy số 1, tăng sản lượng điện thương phẩm. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ tổ máy số 2 để có thể hoà lưới điện quốc gia vào cuối năm nay. Riêng huyện Thủy Nguyên và các sở, ngành có liên quan, căn cứ trách nhiệm của mình, giải quyết dứt điểm các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, bảo vệ môi trường, ANTT, xử lý nghiêm các vi phạm...