Vietnam Airlines: Những việc làm vô nguyên tắc trả giá gần 3 triệu USD

Ngày 16/12/1992, Hãng hàng không quốc gia Việt Nam (HKQGVN) ký với Công ty Chama Gulf hợp đồng kinh tế số GSA/013/CGA/VN/DEC/92. Theo hợp đồng này, Công ty Chama Gulf được chỉ định làm Tổng đại lý bán vé cho hãng HKQGVN tại thị trường Canada. Thời gian đầu đến tháng 6/1994, Tổng đại lý này hoạt động khá tốt dưới sự quản lý trực tiếp của Ban tài chính kế toán hãng HKQGVN. Nhưng kể từ khi hãng HKQGVN thành lập văn phòng đại diện tại Canada, ông Lê Mạnh Hùng - chuyên viên Ban tiếp thị hành khách được bổ nhiệm làm Trợ lý đại diện thì sai phạm bắt đầu nảy sinh.

Buông lỏng quản lý, thất thoát trên 2,3 triệu USD

Theo quy định, ông Lê Mạnh Hùng được giao nhiệm vụ cấp phát vé, kiểm tra xác nhận báo cáo bán vé, kiểm tra việc thế chấp đặt cọc, đôn đốc thanh toán... Nhưng ông Hùng đã cố ý làm trái quy định đối với Tổng đại lý, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc cấp phát vé như: Cấp phát vé khi Tổng đại lý không có bảo lãnh đặt cọc thời gian trên một năm từ tháng 7/1994 đến 12/1995, khi Tổng đại lý chưa thanh toán hết tiền bán vé kỳ trước; số lượng vé cấp ra lớn hơn giá trị bảo lãnh đặt cọc; cấp phát vé cho các đại lý tại Mỹ ngoài phạm vi và quyền hạn. Ông Hùng còn tự ý ký các thoả thuận cho phép Tổng đại lý được bán vé trả chậm, tự thông báo cho các đại lý tại Mỹ chuyển tiền thanh toán vé vào tài khoản của Tổng đại lý tại Canada...

Kết quả đến ngày 31/5/1996, con số Tổng đại lý nợ Tổng Công ty Hàng không Việt Nam đã lên đến 1.177.038,87 USD và 742.421,28 đô la Canada. Do Tổng đại lý vi phạm ngày càng nghiêm trọng, nợ đọng ngày càng nhiều nên hãng HKQGVN đã mời Chủ tịch Công ty Chama Gulf đến Việt Nam làm việc.

Phía Chama Gulf sau đó đã ký văn bản cam kết thanh toán nợ cho Tổng Công ty Hàng không nhưng trên thực tế họ không thực hiện cam kết. Sau rất nhiều lần tổ chức các đoàn ra nước ngoài giải quyết, từ chỗ vị thế là chủ nợ nay Tổng Công ty Hàng không phải xuống thang tham gia các cuộc "thương thảo" để đòi nợ nhưng tình hình công nợ không tiến triển là mấy. Đến tháng 6/1998, số tiền phía Tổng đại lý nợ vẫn là con số khổng lồ: 1.361.376,46 đô la Canada và 1.184.530,57 USD.

Nguyên nhân sai phạm này ngoài ông Lê Mạnh Hùng - Trợ lý đại diện của văn phòng cố ý làm trái, còn là sai phạm nghiêm trọng của một số cán bộ chức năng và lãnh đạo Tổng Công ty Hàng không.

Cụ thể là khi đã có quyết định ngừng cấp vé, nhưng không hiểu sao ông Nguyễn Hải, nguyên Trưởng ban tiếp thị hành khách vẫn không chỉ đạo Ban ngưng xếp chỗ cho các chuyến bay Việt Nam tại Canada, nên Tổng đại lý tiếp tục bán số vé còn lại gây thiệt hại thêm 500.000 USD.

Mặt khác, theo thỏa thuận ngày 25/3/1993 giữa Tổng đại lý với Việt Nam Airlines, thì: "Tổng đại lý sẽ chịu các chi phí văn phòng và các trang thiết bị cần thiết cho văn phòng..." và " Các chi phí cho Trợ lý bán của Tổng Công ty Hàng không Việt Nam như chỗ ở, tiền đi lại, lương thì sẽ được chia đều cho hai bên...". Nhưng không hiểu sao phía Việt Nam vẫn phải gánh chịu toàn bộ chi phí lên tới 107.306,92 USD.

Nhìn lại sự việc, ngay cả việc thành lập Văn phòng đại diện tại Canada thì Tổng Công ty Hàng không tiến hành cũng rất tùy tiện. Văn phòng được khai sinh từ tháng 6/1994, nhưng mãi hai năm sau mới xin để có giấy phép của Bộ Thương mại và đến khi thanh tra vào làm việc nhiều năm sau đó vẫn chưa có giấy phép hoạt động của nước sở tại Canada.

Việc để xảy ra hậu quả nghiêm trọng trên rõ ràng không phải chỉ là do vị đại diện hãng Lê Mạnh Hùng. Trách nhiệm đó còn là của các ông Nguyễn Đức Vinh - nguyên Phó Tổng giám đốc hãng phụ trách thương mại, ông Lê Đức Tứ - nguyên Tổng Giám đốc và của Trưởng ban tiếp thị hành khách, Trưởng ban tài chính kế toán và các bộ phận liên quan.

Nhưng khi vụ án được khởi tố điều tra, bị can Lê Mạnh Hùng bị kết tội tham ô tài sản, một số cán bộ liên đới bị xem xét trách nhiệm... nhưng những cá nhân có chức vị, kể cả người cao nhất lại "vô can"?! Đó chính là nguyên nhân sâu xa, mà những thế hệ cán bộ tiếp nối không "tâm phục, khẩu phục".

Ký thưởng hàng trăm ngàn USD hoa hồng vô nguyên tắc

Tháng 9/1992, hãng HKQGVN chính thức khai thác các chuyến bay thường lệ đi đến thị trường Đài Loan. Tháng 12/1999, hãng HKQGVN mở văn phòng đại diện tại Đài Loan làm nhiệm vụ tổ chức và phát triển mạng bán vé trong khu vực. Việc bán vé được HKQGVN ký hợp đồng với 6 đại lý chính của Đài Loan. Theo thông lệ và luật định ở Đài Loan và một số nước, giá bán của các hãng hàng không phải được nhà chức trách hàng không phê duyệt và chịu sự quản lý chặt chẽ của họ trong quá trình áp dụng. Nhưng trên thực tế, các hãng hàng không khi khai thác thị trường đều thực hiện chính sách hoa hồng khuyến mại.

Ngày 30/6/1992, Tổng Giám đốc hãng HKQGVN đã phê chuẩn cho áp dụng chính sách hoa hồng khuyến khích đối với thị trường Đài Loan từ tháng 1/1992. Nội dung của chính sách này quy định cụ thể mức hoa hồng khuyến khích đại lý được hưởng tính bằng tỷ lệ phần trăm theo tổng doanh thu của 3 tháng. Cụ thể nếu tổng doanh thu 3 tháng là 200 ngàn USD, tỷ lệ hoa hồng là 1%; nếu doanh thu là 400 ngàn USD thì mức hoa hồng là 2%; tương tự nếu tổng doanh thu là 800 ngàn USD thì mức hoa hồng là 4%. Đến năm 1993, HKQGVN đã quyết định thay đổi chính sách hoa hồng bằng cách khuyến khích theo số vé bán ra trong một tháng trên chuyến bay VN 929 và VN 681 thay vì cách tính trước đây theo doanh thu.

Theo chính sách mới thì số hoa hồng khuyến khích các đại lý được hưởng theo số khách đi trong tháng. Ví dụ mức thấp nhất là nếu có 200 khách một tháng thì mỗi vé được chi lại 40 USD; tương tự như vậy, mức cao nhất là nếu có trên 600 khách thì 400 khách đầu mỗi vé được chi lại 80 USD, còn từ khách 401 trở đi, mỗi vé được chi lại 120 USD.

Chính sách "vung tay quá trán" ban ra, ngay lập tức đã gây nhiều tranh cãi và bất bình trong dư luận. Bởi theo tính toán thì mức hoa hồng khuyến khích kiểu này đã chiếm tới 16,44% so với tổng doanh thu là quá cao và không thể chấp nhận được. Do bị phản ứng quyết liệt, chính sách hoa hồng này đã không được tiếp tục thực hiện. Và từ tháng 11/1994, hãng HKQGVN không quy định cho các đại lý vé tại Đài Loan được áp dụng chính sách hoa hồng khuyến khích nào.

Mặc dù không có bất cứ văn bản nào cho phép tiếp tục thực hiện chính sách hoa hồng, thế nhưng thời điểm đó Trưởng phòng vé và giá cước đã tự ý điện cho Đại diện trưởng HKQGVN tại Đài Loan là ông Đặng Văn Niên thông báo về chính sách hoa hồng khuyến khích cũ được gia hạn đến ngày 30/11/1994. Căn cứ vào văn bản này, hai đại lý Vietlink và WorldWide tự xác định 267.388 USD mức hoa hồng khuyến khích tháng 11/1994 và khấu trừ vào quyết toán thu năm 1994 với Tổng Công ty Hàng không Việt Nam.

Vụ việc này đã không được giải quyết triệt để gây phát sinh trong dư luận và làm mất uy tín của HKQGVN tại Đài Loan. Mặc dù tháng 3/1997, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Hàng không Việt Nam đã thành lâp đoàn kiểm soát để tiến hành xác minh làm rõ vụ việc trên nhưng sau đó không hiểu sao câu chuyện về hơn 260 ngàn USD này đã chìm vào quên lãng.

Những sai phạm nghiêm trọng làm thất thoát hàng triệu USD của Tổng Công ty Hàng không Việt Nam không dừng lại ở đó.