Áp lực trái phiếu đáo hạn gia tăng dịp cuối năm
Trong khi chờ đợi Nghị định sửa đổi quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ có hiệu lực, trong quý 3, khối lượng phát hành TPDN riêng lẻ đã giảm hơn 50% so với quý 2. Thị trường tiếp tục được dự báo trầm lắng, trong khi áp lực đáo hạn trái phiếu bắt đầu gia tăng.
Số liệu thống kê cho thấy trong quý 3, có 42 doanh nghiệp (DN) phát hành tổng cộng 59.032 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ, giảm mạnh 51,7% so với quý trước, và giảm 71,1% so với cùng kỳ.
Trong khi đó, 1.603 tỷ đồng TPDN được phát hành ra công chúng, tăng 434,4% so với quý trước cũng như so với mức nền thấp năm ngoái, chủ yếu tập trung ở nhóm các ngân hàng thương mại cổ phần. Nhóm DN bất động sản chiếm tỷ trọng 13,7% tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ, tương đương 8.091 tỷ đồng, giảm mạnh 45,9% so với quý 2, giảm 90,9% so với cùng kỳ.
Số lượng phát hành giảm, song tỷ lệ đáo hạn lại tăng lên. Theo số liệu thống kê của VNDriect, tổng giá trị TPDN riêng lẻ đáo hạn trong quý 4 đạt mức 58.840 tỷ đồng, trong đó, tỷ lệ TPDN đáo hạn của ngành bất động sản, tài chính - ngân hàng là 34,1% và 32,9%. Thống kê này chỉ bao gồm các đợt phát hành TPDN riêng lẻ từ năm 2019 tới nay và không bao gồm các DN phát hành đã thực hiện mua lại trái phiếu trước thời gian đáo hạn. VNDirect ước tính có khoảng 142.200 tỷ đồng TPDN đã được mua lại trong 9 tháng vừa qua và nhận định thị trường TPDN có thể tiếp tục trầm lắng trong một vài quý tới. Qua nhiều lần dự thảo thì vào ngày 16/9/2022, Nghị định 65/2022/NĐ-CP bổ sung sửa đổi cho Nghị định 153 về chào bán trái phiếu riêng lẻ đã chính thức được ban hành. Điều này là một điểm tích cực đối với thị trường vốn trong dài hạn vì Nghị định 65 tuy mang định hướng thắt chặt hơn so với nghị định cũ nhưng cũng đã nới lỏng hơn ở một số quy định so với những dự thảo được lấy ý kiến trước đó. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng các thành viên thị trường (DN phát hành, DN tư vấn và nhà đầu tư) cần thời gian để điều chỉnh cho phù hợp với những quy định mới. Vì vậy, thị trường TPDN nhiều khả năng sẽ tiếp tục trầm lắng trong một vài quý tới”, VNDirect nhận định. Về phía cung, VNDirect cho rằng tổng giá trị phát hành TPDN có thể phục hồi trở lại từ nửa cuối năm 2023, khi Nghị định 65 mới cho phép các DN được phát hành TPDN với mục đích cơ cấu nợ. Trong khi đó, về phía cầu, số lượng nhà đầu tư chuyên nghiệp đủ điều kiện sẽ sụt giảm trong ngắn hạn.
Nhận định về áp lực đáo hạn cũng như sự ảm đạm của thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng một phần đến từ tâm lý của nhà đầu tư. Bài học từ vụ TPDN Tân Hoàng Minh khiến cho nhiều nhà đầu tư giống như “chim sợ cành cong”, chấp nhận “án binh bất động” chờ thời. Ngoài ra, diễn biến tăng mạnh của lãi suất tiền gửi trên thị trường trong vài tuần trở lại đây cũng khiến dòng vốn đầu tư “đảo chiều” sang kênh tiết kiệm. Các chuyên gia nhận định thị trường TPDN trầm lắng sẽ gây khó khăn về vốn cho các DN. Bởi vậy, không nên vì một số con sâu mà “bỏ rầu” nồi canh và cần tìm giải pháp để thị trường phát triển tốt. TS Nguyễn Tú Anh, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương đánh giá bất kỳ thị trường nào nhất là tài chính - tiền tệ, càng phải xây được hệ thống niềm tin với các cách tiếp cận phù hợp. “Phải xây dựng được công cụ để tự thân thị trường có thể điều tiết được các vấn đề trong đó. Nhiều người nói về xếp hạng tín nhiệm, vậy niềm tin từ các công ty xếp hạng lấy từ đâu cũng là nội dung được quan tâm. Cho nên, trách nhiệm lớn nhất hiện nay thuộc về cơ quan quản lý, là xây dựng hệ thống pháp luật để thị trường có thể tự vận hành một cách phù hợp”, TS Nguyễn Tú Anh nói.
Cũng chia sẻ về vấn đề niềm tin của thị trường, TS Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng cần phải sớm quy chuẩn việc xếp hạng tín nhiệm, minh bạch thông tin. “Công tác xếp hạng hệ thống ngân hàng đã làm từ lâu và làm hàng ngày rồi, trong khi đối với thị trường TPDN, đây vẫn là vấn đề “đang bàn”. Cần phải đẩy nhanh nghiệp vụ này, chỉ có thế, nhà đầu tư mới có niềm tin quay trở lại thị trường”, ông Nghĩa góp ý.
Còn về phía cơ quan chức năng, mới đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc khẳng định sẽ tích cực giám sát và bảo đảm minh bạch để đảm bảo quyền lợi cho các nhà đầu tư trái phiếu.