Bài 1: Chật vật giải ngân vốn đầu tư cho hạ tầng trọng điểm

Các địa phương cũng đã dành nguồn lực rất lớn cho đầu tư phát triển hạ tầng, tập trung cho hệ thống đường giao thông, nhất là cao tốc. Vì vậy trong vài năm trở lại đây, vốn đầu tư công hằng năm cần giải ngân đã cao gấp 3 - 4 lần của nhiệm kỳ trước. Áp lực giải ngân vốn đầu tư công hằng năm của các bộ, ngành, địa phương rất lớn, nhưng thường chậm, không đáp ứng yêu cầu.

Công trình trọng điểm không tiêu được tiền

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 18/12/2025, tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân của các bộ ngành, địa phương trên cả nước đạt 603.602 tỷ đồng, tương đương hơn 66% kế hoạch vốn đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao giải ngân trong năm. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân không đồng đều ở các bộ ngành, địa phương. Là địa bàn được giao lượng vốn đầu tư công hàng năm rất lớn, song những năm gần đây “tắc nghẽn” trong giải ngân vốn đầu tư công tại TP Hồ Chí Minh vẫn đang là vấn đề nổi cộm.

Theo ông Mai Bá Trước, Phó Giám đốc Sở Tài chính, năm 2025 TP Hồ Chí Minh (sau sáp nhập) tiếp tục được Chính phủ giao tổng số vốn đầu tư công hơn 120.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 13,2% tổng vốn đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ ngành, địa phương trên cả nước. Trước nhu cầu phát triển hạ tầng rất lớn, năm 2025 TP Hồ Chí Minh đã bố trí tổng vốn đầu tư công lên tới hơn 153.000 tỷ đồng, đạt mức 128% so với mức vốn được Thủ tướng Chính phủ giao.

Theo đại diện Sở Tài chính, ngay từ đầu năm thành phố đã thực hiện phân bổ hết toàn bộ số vốn đầu tư công rất lớn trên. Để thúc đẩy tiến độ giải ngân, TP Hồ Chí Minh đã lập 3 tổ công tác giải ngân vốn đầu tư công do 3 Phó Chủ tịch UBND thành phố làm tổ trưởng. Nhưng báo cáo sơ bộ của Kho bạc Nhà nước cho thấy, đến hết ngày 31/12/2025, tổng số tiền giải ngân của thành phố mới chỉ đạt hơn 94 nghìn tỷ đồng, đạt tỷ lệ khoảng 60,9%.

Về tình hình giải ngân vốn đầu tư công cụ thể của từng đơn vị, đại diện Sở Tài chính nêu rõ, chỉ có 9/19 ban quản lý (BQL) dự án được giao vốn ở mức trên 1.000 tỷ đồng có tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân của thành phố. Tuy vậy, BQL dự án đầu tư công trình trọng điểm như BQL đường sắt đô thị cũng mới chỉ đạt tỷ lệ giải ngân ở mức 77%, BQL dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông có tỷ lệ giải ngân ở mức 66,7%... Trong số 10 BQL dự án chậm giải ngân, BQL dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp chỉ đạt tỷ lệ giải ngân 41,1%, BQL dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Bình Dương đạt 22%, BQL dự án đầu tư xây dựng Bình Dương đạt 19,1%...

Ngoài ra, tình hình giải ngân vốn đầu tư công của các BQL dự án khu vực trực thuộc các sở và các BQL dự án cấp thành phố trong năm 2025 cũng không khả quan hơn trước. Bởi chỉ có 24 trong tổng số 51 BQL dự án khu vực có tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân của thành phố; 27 BQL dự án khu vực có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức 60,9%. Đối với công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB), Ban bồi thường GPMB Gò Vấp giải ngân chỉ đạt 3%, Ban bồi thường GPMB quận 3 đạt 1,2%, Ban bồi thường GPMB Bình Thạnh đạt 0,8%. Thậm chí các Ban bồi thường GPMB Nhà Bè, quận 10, Tân Phú, quận 6, quận 8 còn chưa giải ngân được đồng nào.

Trước đó, báo cáo về tình hình giải ngân vốn đầu tư công tại các dự án được giao vốn bồi thường trong các năm 2024 - 2025 vào cuối tháng 8/2025, Sở NNMT TP Hồ Chí Minh cũng đã nêu rõ: Năm 2024 trên địa bàn TP Hồ Chí Minh (cũ), 17 Ban bồi thường các quận, huyện được giao bồi thường, thu hồi đất phục vụ 157 dự án đầu tư công với tổng số tiền chi trả 34.052 tỷ đồng. Dù vậy, đến cuối tháng 8/2025 các ban này mới chi trả được hơn 54% số tiền được giao. Kéo theo đó, tỷ lệ thu hồi, bàn giao mặt bằng chỉ đạt 77% diện tích.

Với kết quả này, đã có tới 15 Ban bồi thường không thực hiện đúng cam kết với Chủ tịch UBND thành phố là chậm nhất đến ngày 20/6/2025 phải hoàn thành việc giải ngân toàn bộ số vốn đã được giao cho năm 2024. Đầu năm 2025, 16 Ban bồi thường của TP Hồ Chí Minh (cũ) tiếp tục được giao giải ngân 24.513 tỷ đồng cho việc bồi thường, thu hồi đất phục vụ 110 dự án đầu tư công. Song đến tháng 8/2025 vẫn còn tới 5 Ban bồi thường chỉ đạt tỷ lệ giải ngân ở mức từ 0-10% số vốn đầu tư công được giao.

Tại khu vực Bình Dương cũ, trong năm 2025 Dự án đường Vành đai 4 được bố trí 7.307 tỷ đồng để bồi thường, thu hồi đất; Dự án thành phần 1 GPMB tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Bình Dương - Chơn Thành được bố trí 8.000 tỷ đồng; Dự án GPMB đường Thủ Biên - Đất Cuốc được bố trí gần 998 tỷ đồng; Dự án thành phần 6 - Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đường Vành đai 3 cũng được giao giải ngân số vốn 2.075 tỷ đồng. Nhưng đến thời điểm Sở NNMT báo cáo, các dự án vẫn chưa thể chi tiền do phải chờ một loạt thủ tục trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư mới có thể chi trả cho người dân.

Tại hội thảo “Đầu tư công - Gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026” do VCCI phối hợp với một số đơn vị tổ chức vào cuối năm 2025 vừa qua, ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, năm ngoái TP Cần Thơ được Thủ tướng giao vốn đầu tư công trên 28.900 tỷ đồng. Số vốn này ngay từ đầu năm TP Cần Thơ đã phân bổ hết, nhưng đến ngày 18/12/2025, lượng vốn giải ngân của Cần Thơ mới đạt trên 13.474 tỷ đồng, đạt 46,5%. Đến 1/2026, tổng số tiền giải ngân của Cần Thơ đạt khoảng 20.000 tỷ đồng, đạt 70% lượng vốn đầu tư công được giao trong năm.

Cuối năm chạy “nước rút” trong giải ngân  

Theo đại diện Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, trên cơ sở tổng hợp cam kết giải ngân của các cơ quan, đơn vị, chủ đầu tư, khả năng giải ngân vốn đầu tư công đến hết niên độ kế hoạch năm 2025 vào ngày 31/1/2026 sắp tới của thành phố sẽ đạt khoảng 114.000 tỷ đồng, đạt 74,5% kế hoạch vốn năm 2025. Như vậy, chỉ với 1 tháng cuối cùng của niên độ giải ngân vốn đầu tư công, tại thành phố đã có khoảng 20.000 tỷ đồng được giải ngân.

Tương tự, theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 11/12/2025 tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân của cả nước mới đạt 577.700 tỷ đồng, tương ứng với 63,3% kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao. Nhưng chỉ 1 tuần sau, đến ngày 18/12/2025 tổng số vốn giải ngân của cả nước đã tăng lên 603.600 tỷ đồng, tương đương với 66,1% kế hoạch vốn, tức tăng thêm 25.800 tỷ đồng.

Về thực trạng này, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Chính sách công và Quản lý Fulbrigh nhận xét, những con số trên cho thấy nỗ lực đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công của các bộ ngành, địa phương trong giai đoạn cuối năm tiếp tục phát huy tác dụng nhất định. Đồng thời phản ánh tác động của các biện pháp chỉ đạo quyết liệt và tháo gỡ thủ tục trong những tháng cuối cùng của năm ngân sách. Tuy nhiên, thực trạng trên cũng một lần nữa cho thấy rằng, dù đã được bố trí ngay từ đầu năm, nhưng việc giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 tiếp tục phải “chạy nước rút” vào dịp cuối năm.

Về tình hình khó khăn trong giải ngân vốn đầu tư công tại các dự án trọng điểm vào tháng 7/2025, BQL dự án đầu tư xây dựng hạ tầng (Ban Hạ tầng) TP Hồ Chí Minh đã đưa ra con số: Năm 2025 Ban Hạ tầng được giao nhiệm vụ giải ngân 12.029 tỷ đồng, nhưng tới thời điểm giữa năm, mới chỉ có hơn 912 tỷ đồng được chi ra.

Trong số này, riêng 4 dự án trọng điểm về cải tạo ô nhiễm môi trường các tuyến kênh, rạch đã được giao số vốn lên đến 8.400 tỷ đồng. Trong đó Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương được giao 3.567 tỷ đồng; Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm được giao vốn 3.206 tỷ đồng; Dự án vệ sinh môi trường lưu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè được giao giải ngân 1.227 tỷ đồng… song đến hết quý 2, các dự án này mới chỉ giải ngân được hơn 577 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 6,9%. Ban Hạ tầng đặt ra mục tiêu đến hết tháng 1/2026, tổng số tiền giải ngân hàng tháng sẽ tăng đều, từ mức hơn 1.000 tỷ đồng/tháng lên mức 4.000 tỷ đồng/tháng vào cuối năm.

Quay trở lại năm 2024, TP Hồ Chí Minh cũng được giao tổng số vốn đầu tư công hơn 79.200 tỷ đồng, nhưng hết năm, số vốn đã được chi ra cũng chỉ đạt hơn 58.400 tỷ đồng, tương đương 73,7% kế hoạch vốn được giao.