"Bão" giá tiếp tục làm chậm tiến độ các dự án giao thông trọng điểm?

Nhà thầu "than" phải bù giá vì nguyên vật liệu khó giảm

Tại buổi tọa đàm, ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam bày tỏ, khó khăn lớn nhất, ảnh hưởng trực tiếp tới tiến độ, chất lượng công trình, mục tiêu cam kết… chính là vật liệu xây dựng. Nếu chất lượng không được lựa chọn, giá không thích hợp thì các nhà thầu không thể bù giá.

Đồng thời, lo lắng về việc bão giá sẽ làm ảnh hưởng đến chất lượng của công trình, ông Chủng chia sẻ: "Ở đâu có ép giá thì chắc chắn sẽ dẫn đến ép về chất lượng... Vừa rồi có một số vụ vi phạm chất lượng, chúng ta đã rất vất vả để giám sát. Nhưng với công trình xây dựng, không chỉ mong chờ chuyện bắt lỗi công trình để tìm nguyên nhân mà quan trọng nhất là phải phòng ngừa. Một trong những biện pháp phòng ngừa tốt nhất là kiểm soát chất lượng đầu vào".

Dưới góc độ doanh nghiệp tham gia các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam, ông Lê Đức Thọ, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Cienco 4 cho hay, gần đây giá nhiên liệu liên tục giảm với nhiều đợt giảm sâu là rất kịp thời, có tác động rất lớn và hy vọng, việc giá vật tư, vật liệu nhờ giá nhiên liệu giảm sẽ đỡ áp lực hơn cho nhà thầu. Tuy nhiên, ông Lê Đức Thọ dự đoán, việc kỳ vọng giảm giá nguyên vật liệu rất khó. Bởi, đơn vị vừa ký hợp đồng tăng giá vật liệu vì khan hiếm. Một số mỏ các nhà thầu phải cạnh tranh mua nguyên vật liệu và các nhà cung cấp vật liệu không giảm giá. "Về thủ tục để được khai thác một mỏ vật liệu mất cả 1 năm trời. Trong khi đó, thời gian để thi công dự án cao tốc Bắc - Nam chỉ hơn 2 năm, thời gian cấp phép mỏ dài như thế sẽ là khó khăn cho các nhà thầu", ông Thọ trăn trở.

Gánh hai vai - vừa là nhà thầu và là nhà đầu tư một dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam, ông Nguyễn Lê Bách, Phó Giám đốc Ban Kế hoạch - Kỹ thuật Tập đoàn Đèo Cả cho hay, tình hình bão giá vật liệu xây dựng bắt đầu khoảng từ quý I/2021. Thời điểm Tập đoàn Đèo Cả lập giá dự thầu của cao tốc Nghi Sơn - Diễn Châu, giá thép chỉ khoảng 14.000 đồng/kg. Đến cao điểm khoảng tháng 4/2022, giá thép đã lên tới 20.000 đồng/kg. Hiện nay, giá thép đã giảm nhẹ nhưng vẫn còn 18.000 đồng/kg. Nhưng, cộng cả hợp đồng gốc với sự trượt giá do các địa phương công bố thì vẫn chưa thể bù đắp được. Không những thép mà các vật liệu khác như đất đắp, xăng dầu, xi măng… đều tăng khiến giá thành các dự án đang bị vượt khoảng 18 - 30% so với hợp đồng gốc.

Sẽ có cơ sở dữ liệu quốc gia về giá

Với vai trò là cơ quan tham mưu cho Bộ GTVT trong việc quản lý chất lượng và tiến độ dự án các công trình giao thông, ông Lê Quyết Tiến, Phó Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng và Chất lượng công trình giao thông cho hay, ngay từ giai đoạn đầu khi có biến động về giá thép, trên cơ sở ý kiến của Bộ Xây dựng, Cục Quản lý xây dựng và Chất lượng công trình giao thông đã có văn bản yêu cầu các Ban quản lý dự án, các nhà thầu thống kê lại tình hình biến động giá thép. Trên cơ sở đó, Cục cũng đã tổng hợp báo cáo Bộ GTVT, có văn bản gửi Bộ Xây dựng tổng hợp về tình hình biến động giá thép trong giai đoạn đầu năm 2021.

Theo thống kê, hiện nay đã có 44 địa phương công bố giá vật liệu hằng tháng, 19 địa phương công bố giá vật liệu hằng quý. Một số địa phương đã thực hiện tốt công bố giá vật liệu bám sát biến động thị trường. Bộ GTVT cũng đề xuất  giải pháp có thể xem xét tách công thức giá, không công bố giá bình quân cho cả hợp đồng mà tách ra một số nhóm vật liệu chính bị biến động lớn. "Nếu Bộ Xây dựng ủng hộ, đề nghị xem xét, tiếp tục kiểm tra hướng dẫn các địa phương ban hành chỉ số giá đầy đủ, sát với thực tiễn. Nếu được thì có thể tách công thức điều chỉnh giá. Chỉ số giá và giá là yếu tố chính quyết định cho việc áp dụng điều chỉnh giá có phù hợp hay không", ông Tiến chia sẻ.

Trước những khó khăn của nhà thầu giao thông liên quan đến biến động bất thường về giá trong 2 năm gần đây, ông Hoàng Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng, Bộ Xây dựng cho biết, trong thời gian qua, trước các vấn đề liên quan đến giá, Bộ Xây dựng đã rà soát tìm kiếm vật liệu thay thế, xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn đơn giá, làm giàu nguồn cung để bình ổn giá thị trường…

Qua khảo sát các dự án lớn đặc biệt là đường cao tốc, có thể thấy hầu hết các hợp đồng được xác lập theo hợp đồng điều chỉnh giá (được điều chỉnh giá khi giá biến động). Một số hợp đồng được xác định giá trước năm 2020 (trước khi xảy ra đại dịch COVID-19), hoặc hợp đồng nhỏ, theo giá trọn gói sẽ không được điều chỉnh giá. Để tháo gỡ khó khăn này, ông Tuấn cho hay, Bộ Xây dựng trực tiếp là Cục Kinh tế xây dựng đã rà soát hướng dẫn chủ đầu tư, các ban QLDA để thực hiện hợp đồng xây dựng, tháo gỡ khó khăn. Chẳng hạn như với những chi phí để chống dịch COVID-19, khi Nhà nước ra Chỉ thị 15-16, nhà thầu được tính toán bổ sung chi phí này nhưng nhiều ban QLDA, nhà thầu chưa nắm rõ.

"Chúng tôi đã hướng dẫn để tạo điều kiện tốt nhất và công bằng cho chủ đầu tư và nhà thầu để cùng nhau hoàn thành công trình hạ tầng lớn", ông Tuấn thông tin. Đồng thời, vị Phó Cục trưởng cũng cho biết thêm, Bộ Xây dựng đã báo cáo Chính phủ để đưa vào kiến nghị lên Quốc hội để xem xét trường hợp bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản đối với tình hình tăng giá đột biến như hiện nay.

Một giải pháp nữa, Bộ Xây dựng đang thực hiện cơ sở dữ liệu quốc gia về giá, đảm bảo dữ liệu về giá được công bố trên hệ thống chung cho cả 63 tỉnh thành, khi dữ liệu này được đưa vào chúng ta sẽ đạt được sự minh bạch, liên tục cập nhật giá, các chủ đầu tư, nhà thầu đều được đăng nhập, tránh trường hợp công bố chậm. Dự kiến trong quý 4 năm nay sẽ công bố cơ sở dữ liệu này.