Bảo vệ nguồn lợi thủy sản bằng phương thức “đồng quản lý”

Đặc biệt, khu vực biển vịnh Quy Nhơn rộng khoảng 36.357ha (gồm 4 xã, phường: Nhơn Lý, Nhơn Hải, Nhơn Châu và Ghềnh Ráng) có hệ sinh thái rạn san hô ven bờ thể hiện đặc trưng về đa dạng sinh học cao; là nơi cư ngụ của các loài đặc hữu như tôm hùm giống, rùa biển, rong mơ,... đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sinh kế của cộng đồng ngư dân và phát triển du lịch biển.

Nhằm khuyến khích và nâng cao nghĩa vụ, trách nhiệm của cộng đồng ngư dân trong việc khai thác và sử dụng nguồn lợi thủy sản (NLTS), thực hiện tốt việc quản lý vùng nước và NLTS thuộc địa phương, từ năm 2007 ngành Thủy sản Bình Định đã triển khai thực hiện phương thức đồng quản lý trong bảo vệ NLTS vùng ven bờ với nguồn kinh phí hỗ trợ từ các chương trình, dự án.

Trước khi Luật Thủy sản 2017 ra đời, tại tỉnh Bình Định có 11 mô hình đồng quản lý NLTS của 20 xã/phường ven biển, ven đầm, trong đó có 3 mô hình lớn gồm mô hình đồng quản lý bảo vệ NLTS đầm Trà Ổ; mô hình đồng quản lý bảo vệ NLTS khu vực Bắc Đầm Thị Nại; mô hình đồng quản lý, bảo vệ NLTS khu vực biển vịnh Quy Nhơn. Và kể từ khi Luật Thủy sản 2017 có hiệu lực (ngày 1/1/2019), Bình Định tiếp tục rà soát và củng cố kiện toàn các mô hình đồng quản lý đã có theo quy định của Luật.

Đến nay, Bình Định có 4 tổ chức cộng đồng (TCCĐ) tại xã Nhơn Lý, Nhơn Hải, Nhơn Châu và phường Ghềnh Ráng đã được UBND TP Quy Nhơn công nhận và giao quyền quản lý khu vực biển có diện tích xác định theo Luật Thủy sản 2017 với tổng diện tích giao quyền quản lý thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ NLTS hơn 46ha và có 220 thành viên tham gia. Nhờ đó, cộng đồng ngư dân đã có chuyển biến nhận thức, chấp hành tốt các quy định pháp luật, quy ước, quy chế của địa phương; tích cực tham gia cùng với chính quyền địa phương trong công tác bảo vệ môi trường và NLTS, phối hợp chặt chẽ trong việc phát hiện kịp thời những hành vi vi phạm. Bên cạnh đó đã thành lập được 4 Quỹ cộng đồng ở địa phương nhằm duy trì sự hoạt động TCCĐ trên cơ sở đóng góp từ cộng đồng, từ các tổ chức, cá nhân, đơn vị…

Ông Nguyễn Ngọc Nam, Trưởng Ban đại diện TCCĐ xã Nhơn Hải cho biết trong năm 2021, TCCĐ bảo vệ NLTS xã Nhơn Hải đã di dời và bảo 5 ổ trứng rùa biển (thuộc loài vích) với 476 quả trứng, trong đó 3/5 ổ rùa đã nở với tỷ lệ nở thành công đạt 54%.

Theo Chi cục Thủy sản Bình Định, sau thời gian khoanh vùng bảo vệ, tại các khu vực biển được giao cho các TCCĐ quản lý, hệ sinh thái rạn san hô bước đầu được phục hồi, một số khu vực duy trì độ phủ san hô ở mức độ tốt. Năm 2022, tại Bãi Dứa, độ phủ san hô đạt 62,5%, trong đó san hô mềm 19,4%; ở hòn Khô Nhỏ đạt 36,8%; ở hòn Nhàn - Ghềnh Ráng (30%) và ở Bãi Trước - Nhơn Châu (23,1%). Bên cạnh đó, việc phát triển sinh kế bền vững qua mô hình đồng quản lý bảo vệ NLTS gắn với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng ở 2 địa phương xã Nhơn Lý và Nhơn Hải cũng có sự phát triển. Đến nay có khoảng 210 lao động tham gia hoạt động cano chuyên chở khách, hướng dẫn trên bè nổi và chở khách bằng thúng đáy kính có nguồn thu nhập ổn định từ việc kinh doanh dịch vụ du lịch gắn với bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô.

Bên cạnh đó, TCCĐ đã phối hợp với Chi cục Thủy sản và chính quyền địa phương rà soát tàu cá để cấp giấy phép khai thác thủy sản, phối hợp tổ chức các lớp đào tạo thuyền trưởng, máy trưởng và thợ máy tàu cá theo quy định. Từ năm 2021 đến nay, các TCCĐ bảo vệ NLTS, chính quyền 4 địa phương Nhơn Lý, Nhơn Hải, Nhơn Châu và Ghềnh Ráng đã phối hợp cùng Chi cục Thủy sản, lực lượng Biên phòng, Công an, đã triển khai 41 chuyến tuần tra, kiểm soát, đã kiểm tra 161 lượt tàu cá, xử phạt 14 trường hợp/60,4 triệu đồng, tạm giữ 3 tàu cá vỏ gỗ, tịch thu nhiều tang vật khác.

Ông Trần Văn Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Bình Định cho biết: “Tỉnh Bình Định rất mong muốn Bộ NN&PTNT sớm có chính sách hỗ trợ phát triển sinh kế của cộng đồng ngư dân phát triển mục tiêu kép của đồng quản lý là bảo vệ phát triển nguồn lợi và phát triển sinh kế cộng đồng; xây dựng Quỹ Bảo vệ và phát triển NLTS làm cơ sở bảo đảm nguồn tài chính bền vững cho đồng quản lý”.