Chạy nước rút chuyển đổi thuế khoán sang kê khai

Giải tỏa lo lắng

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua ngày 10/12, cá nhân sản xuất, kinh doanh có doanh thu mỗi năm từ 500 triệu đồng trở xuống thì không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Đây cũng là ngưỡng hộ kinh doanh được miễn thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế thu nhập cá nhân khi chuyển từ phương thức khoán sang tự kê khai, nộp thuế từ ngày 1/1/2026.

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam phân tích việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu đồng giúp giảm đáng kể số hộ phải thực hiện thủ tục thuế. Theo bà Hải, nhóm hộ doanh thu dưới ngưỡng dự kiến chiếm tới 90% trong số hộ cơ quan thuế đang quản lý - tức phần lớn hộ sẽ không phải sử dụng hóa đơn điện tử, không phải ghi sổ sách kế toán và chỉ khai thuế một lần mỗi năm, tiếp tục kế thừa cơ chế đơn giản như hiện nay. Hiện, một bộ phận lớn cá nhân kinh doanh thực tế đã thuộc diện quản lý thuế nhưng chưa đăng ký kinh doanh, chỉ thực hiện đăng ký thuế khi phát sinh nhu cầu xuất hóa đơn hoặc nhận thu nhập từ hoa hồng, đại lý.

Là chủ hộ kinh doanh Nhà thuốc Thu Thảo - Tâm An ở Hà Nội, chị Nguyễn Thị Thành chia sẻ đã quen với hình thức nộp thuế khoán, bán lẻ và thường không xuất hóa đơn do doanh thu ở mức thấp. Chị lo lắng, nếu doanh thu tăng lên ở ngưỡng trên 500 triệu đồng mỗi năm, việc không xuất hóa đơn đúng quy định có bị xử phạt hay không, mức xử phạt thế nào và làm sao để đảm bảo việc tuân thủ? Đây cũng là nỗi băn khoăn của rất nhiều hộ kinh doanh trước thời điểm chuyển đổi. Chia sẻ với nỗi lo này, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam nhận định đổi mới luôn đi kèm thách thức. Đối với hộ kinh doanh đa phần là quy mô nhỏ, trình độ quản trị tài chính còn hạn chế, sự thay đổi này tạo ra không ít lo lắng: từ chi phí kế toán, hóa đơn điện tử, phần mềm, rủi ro sai sót, cho tới nguy cơ bị truy thu, xử phạt.

Từ góc độ thuế, bà Hải nhận định lo lắng của hộ kinh doanh không nằm ở nghĩa vụ thuế mà chủ yếu ở việc phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của doanh thu thực tế sau khi chuyển sang kê khai. Trước đây, hộ khoán chỉ điều chỉnh doanh thu khi biến động trên 50%; còn khi kê khai, mọi thay đổi doanh thu đều phải phản ánh chính xác và kịp thời. Đây là điểm mới đòi hỏi hộ kinh doanh phải hình thành thói quen theo dõi doanh thu thường xuyên hơn. Trong bối cảnh đó, việc chuẩn bị sớm để làm quen với công nghệ và công cụ quản lý doanh thu là hết sức cần thiết. Các hộ kinh doanh, dù chưa bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử nếu doanh thu dưới 1 tỷ đồng vẫn được khuyến nghị nên sử dụng phần mềm bán hàng để hình thành thói quen quản lý chứng từ và số liệu. Hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền - một quy trình khép kín từ bán hàng đến tạo hóa đơn được đánh giá là giải pháp tối ưu, giúp hộ kinh doanh minh bạch, dễ quản lý và tránh sai sót khi chuyển sang kê khai bắt buộc trong tương lai.

“Cầm tay chỉ việc”

Để tháo gỡ cho các hộ kinh doanh, Bộ Tài chính đang dự thảo thông tư mới nhằm đơn giản hóa hệ thống sổ sách xuống bốn loại và tiếp tục nghiên cứu đơn giản hơn cho nhóm siêu nhỏ. Với hộ chỉ tính thuế theo tỷ lệ doanh thu, chỉ cần theo dõi doanh thu; với hộ tính thuế theo doanh thu trừ chi phí, chỉ cần hai loại sổ cơ bản: doanh thu và chi phí. Đây là bước tiến nhằm giảm gánh nặng tuân thủ, tạo thuận lợi khi hộ kinh doanh chuyển sang kê khai. Cùng với đó, ngành Thuế đang ráo riết vào cuộc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi. Phó Cục trưởng Mai Sơn cho biết, Cục Thuế đã tổ chức hội nghị tập huấn, giới thiệu Cổng trải nghiệm dành cho hộ, cá nhân kinh doanh, giúp giải quyết các nỗi lo: Kê khai sai, không nắm chắc quy định, nộp thuế chưa đúng và lo bị xử phạt vi phạm hành chính. “Ngành Thuế hiểu rất rõ các hộ kinh doanh đều mong muốn chấp hành tốt pháp luật, nghĩa vụ thuế nhưng còn thiếu công cụ, kỹ năng và chưa quen với phương thức kê khai điện tử. Chính vì vậy, quan điểm xuyên suốt của ngành Thuế trong giai đoạn này là hỗ trợ, đồng hành, hướng dẫn, “cầm tay chỉ việc”, tạo điều kiện thuận lợi nhất để hộ, cá nhân kinh doanh yên tâm, tự tin khi thực hiện nghĩa vụ thuế theo phương thức kê khai”, Phó Cục trưởng Mai Sơn cho biết.

Đối với các địa phương, việc chuyển đổi cũng đang được tiến hành quyết liệt. Đến từ đơn vị dẫn đầu trong chuyển đổi hộ kinh doanh từ nộp thuế khoán sang kê khai, ông Lê Đức Huy - Trưởng Thuế cơ sở 15 tỉnh Phú Thọ cho biết, để có được kết quả này, đơn vị nhận thức sâu sắc rằng, chỉ khi hộ kinh doanh hiểu rõ lợi ích thì khi đó hộ kinh doanh mới yên tâm chuyển đổi. Với phương châm “Cầm tay chỉ việc, hỗ trợ tối đa để hộ kinh doanh biết, hiểu, đồng thuận, tự nguyện chuyển đổi”, Thuế 15 đã thành lập các tổ tăng cường cho bộ phận hộ kinh doanh, đẩy mạnh tuyên truyền lưu động thông qua hệ thống loa phát thanh tại các chợ; tuyên truyền thông qua mạng xã hội như: Zalo, Facebook; phát tờ rơi về triển khai eTax Moblie… Chính sự vào cuộc quyết liệt, với hàng loạt giải pháp đồng bộ này, công tác hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai do Thuế cơ sở 15 tỉnh Phú Thọ triển khai đã rất đúng, trúng và hữu ích, đem hiệu quả thiết thực cho cả hộ kinh doanh và cơ quan thuế.

Tương tự, tại Đà Nẵng, ông Ngô Đình Hùng - Phó trưởng Thuế TP Đà Nẵng cho biết đã tổ chức 58 hội nghị tập huấn, với sự tham gia của hơn 12.448 hộ kinh doanh tham dự để nghe hướng dẫn chi tiết về kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử, chủ trương chuyển đổi mô hình thuế khoán. Công chức thuế tận tình xuống địa bàn, khu chợ truyền thống, tuyến phố thương mại để hỗ trợ, hướng dẫn trực tiếp cho hộ kinh doanh, kể cả ngoài giờ hành chính hoặc cuối tuần không ngừng nghỉ, đã hướng dẫn cài đặt và sử dụng eTax Mobile cho hơn 48.600 hộ kinh doanh, đạt gần 90% số hộ trong diện còn lại cần phải cài đặt.

Đồng thời, đơn vị đã khảo sát, thu thập và đối chiếu thông tin của 89.037 hộ kinh doanh, đạt 100% tổng số hộ thuộc diện quản lý. Bên cạnh đó, các đơn vị đã phối hợp với 16 nhà cung cấp phần mềm, 9 đại lý thuế và 13 ngân hàng để hỗ trợ "cầm tay chỉ việc": từ đăng ký, phát hành hóa đơn điện tử đến vận hành máy POS, máy tính tiền, giúp hộ kinh doanh tiếp cận mô hình kê khai một cách dễ dàng và thuận lợi nhất…

Còn tại Nghệ An, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nghệ An Bùi Thanh An cho viết với mục tiêu “Hộ hiểu - Hộ tin - Hộ chuyển đổi”, sự vào cuộc quyết liệt của cả chính quyền, 100% hộ kinh doanh thuộc diện đã dùng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền; 99,99% hộ kinh doanh nộp thuế đã cài đặt ứng dụng eTax Mobile; toàn bộ hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên đã chuyển sang phương pháp kê khai hoặc chuyển thành doanh nghiệp. Các hộ còn lại đã hiểu chủ trương và sẵn sàng chuyển đổi từ ngày 1/1/2026. Đặc biệt, thông qua chiến dịch, Thuế tỉnh Nghệ An đã thu hồi gần 15 tỷ đồng nợ đọng, giảm 23% so với trước ngày 31/10/2025…