Đẩy mạnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng

Theo Bộ Công Thương, mặc dù kinh tế toàn cầu và khu vực vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức song TMĐT Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng, đạt mức 18 - 25% mỗi năm. Năm 2024, dự báo quy mô thị trường thương mại điện tử sẽ vượt mốc 25 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2023, chiếm tỷ trọng khoảng 9% so với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Hiện quy mô thị trường TMĐT chiếm 2/3 giá trị kinh tế số của cả nước và giúp Việt Nam lọt Top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT hàng đầu thế giới, tạo động lực phát triển kinh tế và dẫn dắt chuyển đổi số trong doanh nghiệp.

Đáng chú ý, TMĐT xuyên biên giới được xác định là đòn bẩy cho xuất khẩu trực tuyến. Báo cáo từ Amazon Global Selling Việt Nam cho thấy, hơn 17 triệu sản phẩm của doanh nghiệp Việt đã được xuất khẩu, giá trị xuất khẩu tăng 50% và số lượng đối tác bán hàng tăng 40%. Tổng quan, TMĐT xuyên biên giới đã tăng trưởng 26% so với năm trước.

Cục trưởng Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) Lê Hoàng Oanh cho biết, năm 2024, hoạt động TMĐT phát triển trở thành kênh phân phối quan trọng. Nhiều doanh nghiệp tăng trưởng đột phá nhờ ứng dụng TMĐT. Cùng với đó, việc tổ chức thành công Online Friday đã góp phần không nhỏ trong tiến trình phát triển TMĐT quốc gia. Công tác quản lý nhà nước ngày càng được chú trọng, tạo tiền đề thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT tại Việt Nam trong năm 2024 và các năm tiếp theo.

Dù TMĐT phát triển mạnh, song theo Bộ Công Thương, số vi phạm trên môi trường TMĐT có xu hướng tăng cao, tại nhiều địa phương. Trong đó, hàng giả, hàng nhái, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng vẫn diễn biến phức tạp. Trong năm 2024, toàn lực lượng Quản lý thị trường đã phát hiện, xử lý 3.124 vụ vi phạm (tăng 266% so với năm 2023), chuyển cơ quan điều tra 4 vụ, xử phạt vi phạm hành chính 48 tỷ đồng (tăng 220% so với năm 2023); trị giá hàng hóa vi phạm trên 34 tỷ đồng (tăng 440% so với năm 2023).

Theo Bộ Công Thương, vi phạm pháp luật trong hoạt động TMĐT ngày càng diễn biến phức tạp với tính chất và mức độ nghiêm trọng gia tăng. Các đối tượng vi phạm không chỉ dừng lại ở khâu thương mại mà còn tham gia toàn bộ chu trình khép kín, từ sản xuất đến phân phối, đưa hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vào lưu thông. Quy mô vi phạm lớn, số lượng và giá trị hàng hóa vi phạm cao. Đáng chú ý, các vi phạm không còn giới hạn ở các đối tượng nhỏ lẻ, thời vụ mà lan rộng đến các doanh nghiệp, hộ kinh doanh có tư cách pháp nhân, được cấp giấy phép kinh doanh.

Cùng với đó, hoạt động livestream bán hàng đang là xu hướng phát triển nhanh của TMĐT nhưng các quy định pháp lý về TMĐT mới chỉ điều chỉnh chung giống như một hoạt động quảng cáo đi kèm với bán hàng, chưa có quy định riêng về các chủ thể tham gia livestream; kiểm soát TMĐT xuyên biên giới còn gặp nhiều khó khăn…

Để kiểm soát vi phạm trên TMĐT và các nền tảng mạng xã hội, ông Dương Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường TP Hà Nội cho rằng, cần có quy định siết chặt buôn bán qua TMĐT và chế tài gắn trách nhiệm của chủ kinh doanh chuyển phát nhanh, nâng cao tính minh bạch của các trang website bán hàng online. Đối với các hộ kinh doanh dưới hình thức online tại nhà cũng cần phải đăng ký kinh doanh để các cơ quan chức năng có thể nắm bắt, xử lý mà không vi phạm về Luật Nhà ở. Do đó cần sự kết nối liên thông các tỉnh, thành phố trong quản lý, nhất là quản lý trong TMĐT làm sao để xử lý được vi phạm.

Theo các chuyên gia, để TMĐT phát triển bền vững, cần sự chung tay của các bộ, ngành, đưa ra nhiều chiến lược và giải pháp tổng thể, hướng đến các mục tiêu như bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tăng cường liên kết vùng; phát triển xanh và bền vững; thu hẹp khoảng cách giữa các địa phương và vùng miền thông qua nền tảng số.

Bà Lê Hoàng Oanh cũng cho rằng, khảo sát mới đây cho thấy, 53% số doanh nghiệp tham gia xuất khẩu thông qua sàn TMĐT, 47% sử dụng website hoặc ứng dụng tự xây dựng. Chính phủ đã có nhiều hỗ trợ mạnh mẽ cho TMĐT tử xuyên biên giới như: Ban hành Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia 2021-2025 và 2026-2030; triển khai nhiều chương trình đào tạo, tập huấn xuất khẩu online; giải pháp nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu… Song, doanh nghiệp muốn xuất khẩu hàng Việt qua TMĐT nên tham gia sàn TMĐT uy tín để được hỗ trợ, đỡ tốn kém đầu tư. Cùng đó cần đầu tư cho thương hiệu sản phẩm, tìm đối tác bản địa để hỗ trợ logistic và chăm sóc khách hàng, nắm bắt thị hiếu, nghiên cứu kỹ quy định nước sở tại, đồng thời tận dụng các chương trình hỗ trợ của Bộ Công Thương.

Trong năm 2025, Bộ Công Thương tiếp tục tổ chức, triển khai hoạt động tuyên truyền, đào tạo nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng trên môi trường mạng; đẩy mạnh hoạt động liên kết vùng, kết nối giao thương thông qua TMĐT, khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia TMĐT xuyên biên giới như một công cụ xuất khẩu hữu ích. Đồng thời, Bộ Công Thương tiếp tục tập trung, ưu tiên triển khai nhiệm vụ chống hàng giả trên TMĐT; tập trung với những nỗ lực cao nhất để kiến tạo thị trường kinh doanh lành mạnh, đảm bảo quyền và lợi ích cho cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Chủ động kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương, phối hợp với Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ Công an... khai thác thông tin, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng; đẩy mạnh truyền thông, cập nhật, đăng tải thông tin cảnh báo hành vi lừa đảo, gian lận thương mại, lợi dụng TMĐT để cảnh báo người tiêu dùng…