Giải quyết điệp khúc giá trái cây "nhảy múa" thất thường ở Đồng bằng sông Cửu Long

Những ngày cuối tháng 3 và đầu tháng 4/2026, thị trường nông sản tại các tỉnh, thành vùng ĐBSCL tiếp tục chứng kiến những đợt biến động giá mạnh mẽ. Giá mít và sầu riêng, hai loại trái cây chủ lực tại ĐBSCL đang ở trong tình trạng "nhảy múa" thất thường. Nhiều nhà vườn và thương lái rơi vào tình thế trở tay không kịp.

Ông Trần Văn Bụng (ngụ xã Thạnh Phú, tỉnh Đồng Tháp) có hơn 1,2 ha trồng mít thái xen sầu riêng, với mức giá chỉ từ 1.000 - 3.000 đồng/kg mít loại xô, việc bán trái gần như không đủ bù chi phí đầu tư. 

Những ngày qua, để gỡ vốn, nhiều nhà vườn phải tự xẻ mít, tách múi bán lẻ cho các kho lạnh hoặc cơ sở chế biến thay vì bán nguyên trái xuất khẩu như trước. Chị Nguyễn Thị Chen (cùng ngụ xã Thạnh Phú) cho biết, với 5 công (1.000m2/công) đang vào vụ thu hoạch, gia đình linh hoạt vừa bán trái, vừa tách múi bán để duy trì thu nhập.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, toàn tỉnh có khoảng 25.685ha mít. Bên cạnh những mặt tích cực, ngành hàng cây ăn trái còn gặp không ít hạn chế, việc sản xuất vẫn còn mang tính nhỏ lẻ, phân tán; liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp chưa thật sự chặt chẽ,…

Cùng cảnh ngộ nói trên, ông Lê Văn Tám (ngụ xã Tân Lược, tỉnh Vĩnh Long) cho biết: Gia đình vừa bán 5 công mít thái loại 1, với giá 4.000 đồng/kg, giá bán nói trên, nhà vườn không đủ chi phí để tái đầu tư.

Theo các thương lái, nguyên nhân chính được xác định là do sự gián đoạn tại các phòng kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Việc các phòng lab tạm ngưng hoạt động khiến chuỗi xuất khẩu bị "đóng băng", hàng loạt xe tải phải quay đầu tiêu thụ nội địa, gây áp lực dư thừa nguồn cung cục bộ.

Tương tự, với trái sầu riêng sau khi đạt đỉnh từ 150.000 – 170.000 đồng/kg vào đầu tháng 3, nay đã quay đầu giảm. Giá sầu riêng Monthong hiện chỉ còn dao động quanh mức 100.000 – 120.000 đồng/kg. Sầu riêng Ri6 loại 1 giảm mạnh, chỉ còn 55.000 – 60.000 đồng/kg, mất gần 40% giá trị so với giai đoạn cao điểm.

Từ sau Tết Nguyên đán, giá dừa khô nguyên liệu tại Vĩnh Long và Đồng Tháp tiếp tục giảm. Cuối năm ngoái, giá dừa khô cao nhất lên đến 240.000 đồng/chục (12 trái), nay giảm gần 200.000 đồng/chục, hiện tại dao động khoảng từ 35.000 - 40.000 đồng/chục (12 quả). Đây là mức giá thấp nhất trong nhiều năm qua.

Ông Hà Vũ Sơn, Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ đánh giá biến động giá mạnh của mít, sầu riêng và dừa thời gian qua phản ánh rõ điểm yếu cố hữu của chuỗi nông sản ĐBSCL là phụ thuộc lớn vào một vài thị trường xuất khẩu. Khi khâu kiểm nghiệm bị gián đoạn, dòng hàng lập tức ùn ứ, gây dư cung cục bộ.

Điệp khúc trái cây giá cả thất thường một lần nữa báo động về tính rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu và các quy định kỹ thuật thông quan. Ngành nông nghiệp các địa phương như Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp liên tục khuyến cáo nhà vườn không nên mở rộng diện tích ồ ạt theo thị trường tức thời.

Thay vào đó, cần tập trung quản lý tốt mã số vùng trồng, nâng cao chất lượng nông sản để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ phía Trung Quốc. Việc chuyển dịch từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp" với sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp được xem là con đường duy nhất để tránh những cú sốc giá trong tương lai. Ngành hàng cây ăn trái phải được tổ chức lại theo chuỗi giá trị, nhằm nâng cao chất lượng và tính bền vững cho đầu ra sản phẩm.

Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long khuyến nghị nông dân không nên chạy theo giá cả ngắn hạn mà mở rộng diện tích ồ ạt, cần chủ động liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp để sản xuất theo đơn đặt hàng, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Ngành công thương tiếp tục tăng cường kết nối tiêu thụ, hỗ trợ xúc tiến thương mại, tìm thêm thị trường mới và phối hợp tháo gỡ vướng mắc trong khâu kiểm nghiệm, thông quan. Tỉnh Vĩnh Long cũng sẽ đẩy mạnh phát triển kho lạnh, chế biến sâu nhằm giảm áp lực tiêu thụ tươi và ổn định đầu ra lâu dài.

Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ cho rằng cần khẩn trương đa dạng hóa thị trường, phát triển chế biến sâu, đồng thời chuẩn hóa vùng trồng, truy xuất nguồn gốc để giảm rủi ro và nâng cao giá trị bền vững cho nông sản.