Kết nối liên vùng để phát triển Khu Thương mại tự do thế hệ mới
Kết nối liên vùng là yếu tố quan trọng để TP Hồ Chí Minh hình thành và vận hành hiệu quả các Khu Thương mại tự do (FTZ) thế hệ mới, đặc biệt là Cái Mép Hạ, biến FTZ thành động lực phát triển thay vì chỉ là khu phi thuế quan độc lập, khai thác tiềm năng liên kết vùng.
Đây là nội dung được ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho biết tại hội thảo "Kết nối liên vùng - Động lực phát triển khu thương mại tự do TP Hồ Chí Minh" diễn ra ngày 27/1/2026. Hội thảo do Sở Công Thương, Viện Nghiên cứu phát triển và báo Tuổi Trẻ phối hợp tổ chức.
Ông ông Lê Văn Danh cho rằng, nếu chỉ xem FTZ là khu phi thuế quan riêng lẻ, sẽ khó tạo đột phá, nhưng khi đặt trong tổng thể liên kết vùng, FTZ mới phát huy hết tiềm năng, trở thành động lực phát triển. TP Hồ Chí Minh hướng tới mô hình siêu đô thị tích hợp công nghiệp - logistics - tài chính và FTZ đóng vai trò trung tâm, cần liên kết chặt chẽ với các tỉnh lân cận. Trục Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép được xác định là trục hạ tầng quan trọng cho sự vận hành của mô hình FTZ thế hệ mới.
Phát biểu tại hội thoả, các chuyên gia đều nhấn mạnh việc phát triển FTZ phải gắn liền với chiến lược liên kết vùng và phát triển hạ tầng logistics để tạo sức bật mạnh mẽ cho kinh tế TP Hồ Chí Minh và vùng kinh tế phía Nam.
Ông Vũ Chí Kiên, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho rằng, trong cấu trúc không gian kinh tế mới, Cái Mép Hạ giữ vị thế cửa ngõ hàng hải chiến lược. Việc hình thành FTZ Cái Mép Hạ thể hiện tư duy đổi mới, đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt vùng Đông Nam Bộ vươn ra thị trường quốc tế. Hiệu quả của FTZ Cái Mép Hạ phụ thuộc vào khả năng kết nối cộng sinh với các trung tâm động lực lân cận, đặc biệt là FTZ tại Đồng Nai đang được đề xuất.
Cần thiết lập mô hình quản trị tích hợp liên vùng trong đó TP Hồ Chí Minh đóng vai trò hạt nhân điều phối dòng chảy hàng hóa và dịch vụ giữa FTZ Cái Mép Hạ và các phân khúc chức năng tại tỉnh Đồng Nai. Mục tiêu là triệt tiêu các nút thắt hành chính nội vùng, đảm bảo hàng hóa luân chuyển xuyên suốt theo mô hình “không điểm dừng” giữa các cực kinh tế.
Ông Kiên cho biết, cần cụ thể hóa các cơ chế từ Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15 để xây dựng danh mục ngành nghề ưu tiên đặc thù cho FTZ Cái Mép Hạ, tập trung vào các dịch vụ tài chính quốc tế và logistics công nghệ cao. FTZ Cái Mép Hạ phải là nơi thí điểm các chính sách vượt trội về thương mại số, ứng dụng AI, Blockchain trong quản trị chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường khó tính như EU, Mỹ.
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho biết, FTZ TP Hồ Chí Minh không nên hoạt động như một khu ưu đãi biệt lập dựa chủ yếu vào ưu đãi thuế hay thủ tục mà cần được thiết kế như một nền tảng tích hợp sản xuất, dịch vụ và tài chính trong không gian toàn vùng. Hiệu quả của FTZ vì thế phụ thuộc trực tiếp vào mức độ kết nối với các hành lang giao thông chiến lược, các trung tâm logistics hậu phương và các cực kinh tế lớn, hơn là vào bản thân ranh giới hành chính của khu vực FTZ.
Trong bối cảnh đó, việc hình thành một “nhạc trưởng” điều phối hạ tầng và nguồn lực ở quy mô vùng là điều kiện cần để tam giác động lực Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép hoạt động như một cấu trúc thống nhất. Việc thiết lập một cơ chế điều phối đủ thẩm quyền, đủ trách nhiệm và đủ công cụ chính sách sẽ cho phép chuyển hóa các khoản đầu tư hạ tầng lớn thành hiệu quả kinh tế, phát huy vai trò động lực của FTZ đối với toàn vùng và nền kinh tế quốc gia.