“Mắt xích” nhỏ, sứ mệnh lớn
Theo Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, Việt Nam sở hữu khoảng 11,85 triệu ha đất ngập nước (chiếm 37% diện tích tự nhiên). Trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nắm giữ gần một nửa “nguồn vốn” này. Đồng Tháp Mười, với vị thế đầu nguồn, đóng vai trò như chiếc van điều tiết, cái nôi sinh tồn cho cả vùng châu thổ đang chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu.
Từ "vùng trũng" đến "kho gen" khổng lồ
Khảo sát năm 2023 ghi nhận tại đây có tới 291 loài thực vật thuộc 214 chi và 80 họ. Điều này khẳng định Đồng Tháp Mười thực sự là một “ngân hàng di truyền” sống động, cung cấp nguyên liệu sinh học và nền tảng phục hồi sinh thái hàng đầu.
Điển hình cho sự trù phú ấy là Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười (xã Tân Phước 2, Đồng Tháp), “viên ngọc xanh” được bao bọc kỹ lưỡng bởi 4 mặt nước với vùng lõi rộng gần 107 hecta nằm an toàn giữa vùng đệm 1,800 hecta trải khắp.
Dù diện tích không quá lớn, nhưng mật độ sự sống lại cao đến mức kinh ngạc. Vài cuộc điều tra đã ghi nhận 156 loài thực vật, 147 loài chim, 34 loài cá, cùng hàng chục loài lưỡng cư và côn trùng (hiện tại vẫn còn đang phát hiện). Có thể nói, “ô bàn cờ” này chính là bản mẫu “cô đặc”, đại diện hoàn chỉnh nhất cho hệ sinh thái rừng tràm, đất ngập nước đặc trưng trong khu vực.
Khi thiên nhiên gửi tín hiệu và chính sách phản hồi
Dù đã được Chính phủ và Bộ Tài nguyên & Môi trường (trước đây) - Bộ Nông Nghiệp & Môi trường (hiện tại) quy hoạch là “khu dự trữ thiên nhiên và khu bảo tồn loài – sinh cảnh” (theo Quyết định số 45/QĐ-TTg và 1107/QĐ-BTNMT), nhưng giá trị thực tế tại nơi này còn nhiều hơn những gì chúng ta nghĩ.
Mỗi năm, khoảng chục nghìn cá thể chim, cò di cư tìm về đây trú ngụ. Con số khổng lồ này vừa là tín hiệu vui về một môi trường an lành, vừa là thông điệp buồn về sự “quá tải sinh thái”.
Vì số lượng dày đặc đã dần dần vượt quá sức chứa tiêu chuẩn của khu rừng, nên tỉnh Đồng Tháp phải gấp rút phê duyệt dự án cải tạo, mở rộng thêm 60 hecta, với chi phí gần 300 tỷ đồng, dự kiến sẽ triển khai vào đầu năm 2026.
Đây là một quyết định sáng suốt, cần thiết để đảm bảo công tác khoa học, lợi ích tương lai chung toàn vùng. Đồng thời, đó cũng là minh chứng thuyết phục cho việc: Số liệu khoa học và tín hiệu từ thiên nhiên đang dẫn đường cho chính sách cởi mở.
Nút thắt chiến lược trong bối cảnh mới
Tuy nhiên, nếu đặt lên bàn cân quy hoạch quốc gia, chúng ta vẫn thấy sự chênh lệch đáng suy ngẫm. Trong tổng số 15,848 triệu hecta rừng và đất lâm nghiệp của cả nước (theo Quy hoạch Lâm nghiệp 2021–2030), diện tích khiêm tốn hơn 100 hecta của Khu bảo tồn Đồng Tháp Mười dường như chưa tương xứng. Nhưng “cái chấm bé xíu” ấy lại nằm ngay “tiền đồn” của cuộc chiến chống sụt lún, xâm nhập mặn và thiếu hụt phù sa.