Mùa cá lìm kìm ở hồ Trị An
Tháng 11 âm lịch, nước hồ Trị An trong xanh. Cá tôm dù cảnh giác cũng khó thoát khỏi mắt lưới của ngư dân đang bủa vây theo đặc tính di chuyển của chúng. Đây cũng là thời điểm công việc đánh bắt của ngư dân thuận lợi hơn so với những tháng mùa mưa bão, khi mực nước hồ dâng cao.
Ở các chợ cá làng bè Suối Tượng (xã Trị An), Bến Nôm (xã Gia Kiệm), La Ngà (xã La Ngà, tỉnh Đồng Nai), cá tôm đủ loại nhanh chóng được ngư dân mang lên bán cho những vựa thu mua đã đợi sẵn. Những tờ tiền mệnh giá 100, 200, 500 nghìn đồng được những bàn tay nhăn nhúm vì ngâm nước nhiều giờ đút vội vào túi, trên gương mặt ai cũng ánh lên niềm hớn hở.
Đặc sản cá lìm kìm
Những ngày này, mặt hồ Trị An bắt đầu xuất hiện gió bấc (gió Đông Bắc). Cá lìm kìm qua mùa sinh sản, trưởng thành, nổi rền trên mặt nước. Đây là thời điểm ngư dân đánh bắt được nhiều cá lìm kìm nhất trong năm. Ngư dân Lê Quang Cường (xã La Ngà) cho biết: gió càng mạnh, sóng càng lớn thì cá lìm kìm càng dễ “say đèn”.
Vồn được cất lên nặng trịch hay nhẹ tênh phụ thuộc vào tài nghệ lướt sóng, chặt cua của ngư dân ghe vồn chuyên đánh bắt cá lìm kìm. Ấp Bến Nôm hiện chỉ có chưa tới chục ghe vồn đánh bắt cá lìm kìm. Vào mùa cá, nét mặt ngư dân nào cũng hồ hởi. Theo ngư dân Lê Quang Cường, vào mùa cá lìm kìm, mỗi đêm (từ 19 giờ đến 4 giờ sáng) đi ủi vồn, chí ít mỗi ghe cũng thu được từ 40–50kg; nhiều thì đạt 70–100kg/ghe. Cá được ngư dân bán cho Tổ hợp tác khô cá kìm sông nước ấp Bến Nôm 2 với giá khoảng 30 nghìn đồng/kg.
Được ví như “con rái cá” của hồ Trị An, sát thủ cá lìm kìm ở bến cá Bến Nôm, ngư dân Lâm Văn Viển tuyên bố chắc nịch: nghề ủi vồn cá lìm kìm không sợ “mo” (thất bát), chỉ sợ trời mưa. Bởi hạt mưa làm lay động mặt nước, cá lìm kìm không ăn đèn, buộc phải ngừng đánh bắt. Nay bước vào mùa gió bấc, trời không còn mưa, nhưng gió to, sóng lớn cũng gây không ít trở ngại cho công việc mưu sinh. Trong các nghề đánh bắt cá trên hồ Trị An, ngư dân cho rằng nghề ủi vồn cá lìm kìm có hai cái “sướng”.
Cái sướng thứ nhất là ít khi bị “mo”, có mối lái thu mua và chế biến ngay tại chỗ nên cá đánh bắt được không lo dội chợ. Cái sướng thứ hai là chỉ cần cho ghe chạy cặp bờ hồ hoặc theo các phao chỉ dẫn lòng hồ mà xúc; không phiền phức, va chạm với người làm các ngư cụ khác vì miệng vồn chỉ ăn xuống mặt nước khoảng 30cm.
Mùa cá gió bấc
Gió bấc thổi mạnh, làm mặt nước hồ Trị An nơi làng bè Suối Tượng nổi lên từng đợt sóng lớn, nhưng vẫn không làm chùn bước chân ngư dân. Ngư dân Huỳnh Văn Ba Cường (xã Trị An) cho biết, đêm nay sẽ thuận lợi cho công việc thả lưới. Vì vậy, ông chậm rãi hướng mũi ghe về khu vực đánh bắt quen thuộc, chờ mặt trời khuất hẳn sau cánh rừng già Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai rồi thả 10 tay lưới (mỗi tay dài 50m).
Suốt một đêm neo ghe nghỉ ngơi trên sóng nước, ngư dân Ba đánh bắt được hơn 20kg cá các loại như chép, mè, lóc, tre, nhưng nhiều nhất vẫn là cá rô phi. Khi mặt trời vừa hửng đỏ, các ghe đánh cá đã tấp nập trở về chợ cá Suối Tượng. Những mẻ cá trê, lóc, rô phi, tép, trắm, mè… nhanh chóng được ngư dân đưa từ ghe vào bờ để cân cho các chủ vựa đã chực chờ từ lúc mờ sáng. “300 mét lợp của tui đêm nay được hơn 30kg cá, tép các loại, bán được trên 1,5 triệu đồng. Đây là thời điểm ngư dân hồ Trị An có được niềm vui trọn vẹn nhất trong năm”, ngư dân Lê Văn Bảy (Suối Tượng) bày tỏ.
Các vựa thu mua tôm cá được đặt dọc mép hồ tại các làng bè để xe cộ thuận tiện lên xuống. Cá tôm chết được chủ vựa ướp đá, số còn tươi sống thì cho vào thùng sục ô-xy, đưa lên xe tải chở về cân cho các đầu mối hoặc bán lẻ. Chủ vựa thu mua Hai Ngọc (làng bè Bến Nôm, xã Gia Kiệm) cho biết, tùy từng loại mà cá chết chỉ được thu mua bằng 1/3 đến 1/2 giá cá còn sống. Do đó, ngư dân giữ được nhiều cá tươi sống mang vào bờ thì thu nhập đêm đó sẽ cao hơn. Tuy vậy, hễ đánh bắt được nhiều tôm cá là mọi người lại vui vẻ, cười nói rôm rả, không quá bận tâm chuyện cá ướp đá hay còn tươi sống.
Nguồn lợi thủy sản hồ thủy điện Trị An suốt mấy chục năm qua đã nuôi sống hàng trăm hộ gia đình ngư dân. Tuy nhiên, cuộc sống của họ cũng chỉ đủ ăn, đủ mặc, khó khá giả hơn so với người làm rẫy, làm vườn. Ngư dân Lâm Văn Phén (xã La Ngà) bộc bạch: dân sông nước là vậy, dân làng bè thủy điện Trị An vẫn không khác nhau nhiều.
Cá tôm là nguồn lợi tự nhiên, nếu được đánh bắt có kế hoạch, trách nhiệm, kết hợp với nuôi trồng thì vẫn sinh sôi, đời sống ngư dân sẽ ổn định và phát triển. Vì thế, điều mà ngư dân cần và trân quý vẫn là tình cảm bạn bè, đồng hương và những món quà nghĩa tình mà chính quyền kết nối với các tổ chức từ thiện hỗ trợ cho dân bè trong thời gian qua.