Nỗ lực đảm bảo mục tiêu xuất nhập khẩu năm 2026

Tại họp báo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, bức tranh xuất nhập khẩu những tháng đầu năm khá sôi động. Tổng kim ngạch đạt xấp xỉ 250 tỷ USD, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ, con số cho thấy tín hiệu phục hồi tích cực của hoạt động thương mại.

Tuy nhiên, đi cùng với tăng trưởng là việc cán cân thương mại nghiêng về nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD. Đây là điểm khiến nhiều người quan tâm khi mục tiêu cả năm vẫn hướng tới xuất siêu.

Theo ông Trần Thanh Hải, nếu đặt trong bối cảnh nhiều năm, diễn biến này không quá bất thường. Quý I thường không phải là giai đoạn xuất siêu mạnh, mà là thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu để chuẩn bị cho sản xuất. Trong quý I, nếu có xuất siêu thì tỷ lệ cũng thường không cao. Đây là giai đoạn các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, đồng thời giải ngân cho việc mua sắm trang thiết bị để triển khai các dự án mới.

Động lực nhập khẩu năm nay càng rõ nét khi dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh trong năm 2025. Khi các dự án FDI bước vào giai đoạn triển khai, nhu cầu về máy móc, thiết bị và hạ tầng sản xuất tăng theo là điều tất yếu.

Thực tế thống kê cũng cho thấy xu hướng này: Linh kiện điện tử tăng khoảng 50%, máy móc, thiết bị và phụ tùng tăng khoảng 22%. Bên cạnh đó, các mặt hàng năng lượng như xăng dầu, dầu mỏ hay nguyên liệu thức ăn chăn nuôi đều ghi nhận mức tăng đáng kể. Đây đều là những đầu vào phục vụ trực tiếp cho sản xuất.

Nhìn từ góc độ này, phần nhập siêu trong quý I mang tính “đầu tư” nhiều hơn là mất cân đối. Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh: “Tốc độ tăng nhập khẩu trong quý I dẫn đến tình trạng nhập siêu. Tuy nhiên, tình hình này vẫn nằm trong phạm vi kiểm soát”.

Dẫu vậy, áp lực đối với các quý tiếp theo là không nhỏ. Khi lượng nhập khẩu lớn cần được “chuyển hóa” thành sản phẩm xuất khẩu, khả năng tăng tốc của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định trong việc đưa cán cân thương mại quay trở lại trạng thái tích cực.

Bước sang quý II/2026, bối cảnh thị trường quốc tế được dự báo sẽ phức tạp hơn, kéo theo những thách thức mới đối với hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo ông Trần Thanh Hải, một trong những yếu tố đáng lưu ý là sự thay đổi trong tâm lý tiêu dùng toàn cầu. Dù căng thẳng tại Trung Đông có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng tác động của lạm phát và giá cả tăng cao vẫn khiến người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu nhập khẩu hàng hóa.

Bên cạnh đó, rủi ro về nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là dầu mỏ, cũng là vấn đề cần theo dõi. Đây là đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất, từ hóa chất đến nhựa và phân bón. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, chi phí sản xuất sẽ tăng lên, kéo theo những tác động dây chuyền đến xuất khẩu.

Ngoài ra, chi phí logistics đang có xu hướng gia tăng trở lại sau một thời gian ổn định. Điều này khiến áp lực chi phí càng trở nên rõ rệt, nhất là với những ngành có biên lợi nhuận thấp.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, triển vọng không hoàn toàn tiêu cực. Nếu các yếu tố địa chính trị được cải thiện, đặc biệt là khi giá dầu hạ nhiệt, áp lực chi phí đầu vào và vận chuyển có thể giảm bớt, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố then chốt. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, nâng cao năng lực cạnh tranh, cũng như chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường sẽ giúp doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng.

Có thể thấy, xuất nhập khẩu năm 2026 đang đi qua một giai đoạn chuyển tiếp, nơi những tín hiệu tích cực và thách thức đan xen. Nhập siêu trong quý I không phải là “điểm trừ”, mà là bước chuẩn bị cho một chu kỳ sản xuất mới. 

Quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ, trong đó xuất khẩu ước đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 87,8 tỷ USD, tăng 20%, khẳng định năng lực sản xuất công nghiệp nội địa đang phục hồi tốt. Nhóm hàng nông, lâm, thủy sản đạt 9,9 tỷ USD, tăng 6,2% cho thấy sự ổn định của thị trường nông sản dù đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật. 

Ở lĩnh vực xuất nhập khẩu, để tạo đà tăng trưởng cho các tháng tiếp theo, ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp cho hay, việc đa dạng hóa thị trường tiếp tục được đẩy mạnh, hướng tới các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Mỹ Latinh. Đồng thời, chú trọng phát triển xuất khẩu xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon. Công tác phòng vệ thương mại cũng được tăng cường nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước các rủi ro từ bên ngoài.

Đối với thị trường trong nước, ngành tiếp tục triển khai các chương trình kích cầu tiêu dùng, kết hợp với tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, cải cách hành chính và nâng cao kỷ cương công vụ tiếp tục được đẩy mạnh, với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.