Tăng cường điều tra, xử lý hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ

Ngày 6/5/2026, Cục Hải quan ban hành công văn khẩn số 15923/CHQ-ĐTCBL yêu cầu các đơn vị toàn ngành, gồm các chi cục hải quan khu vực, Chi cục Điều tra chống buôn lậu và Ban Giám sát quản lý về hải quan, triển khai đồng bộ các giải pháp tăng cường kiểm soát chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Công văn được ban hành trong bối cảnh tình hình thương mại quốc tế có nhiều biến động, đặc biệt là xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ, rào cản kỹ thuật từ phía Hoa Kỳ. Theo đánh giá của Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ bị xem xét điều tra theo cơ chế 301 liên quan đến thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng hải quan không chỉ là kiểm soát thông thường mà phải chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý từ sớm, từ xa các hành vi vi phạm.

Đáng chú ý, công văn quán triệt thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ tại Chính phủ Việt Nam, đặc biệt là Nghị quyết 397/NQ-CP và Chỉ thị 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đó, một trong những yêu cầu trọng tâm là lực lượng hải quan phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng,

Tăng cường kiểm tra, giám sát hải quan, chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển hàng giả, hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ; tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả; hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; giả mạo xuất xứ; hành vi buôn bán hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng, đồng thời nâng cao nhận thức, năng lực thực thi các quy định của pháp luật về phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ, ghi nhãn hàng hóa, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao tính tuân thủ pháp luật của các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu.

Chỉ đạo các hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu thường xuyên rà soát, đánh giá, xác định trọng điểm đối với các lô hàng có rủi ro cao như hàng hoá thuộc danh mục hàng hoá thuộc diện kiểm tra chuyên ngành về chất lượng, hàng hoá có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Chỉ tiêu cụ thể được giao là bảo đảm số vụ việc tạm dừng thông quan và xử lý vi phạm tăng ít nhất 20% so với tháng 5/2025. Đây được xem là thước đo trực tiếp đối với hiệu quả thực thi trong đợt cao điểm.

Đối với các chi cục hải quan khu vực, Cục Hải quan yêu cầu tập trung rà soát địa bàn, xác định tuyến, mặt hàng trọng điểm để tăng cường kiểm tra, kiểm soát. Các lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao phải được kiểm tra thực tế, áp dụng đầy đủ quy trình tạm dừng làm thủ tục hải quan theo quy định.

Đặc biệt, kiểm soát các nhóm hàng tiêu dùng, hàng gia công sản xuất xuất khẩu và các mặt hàng có nguy cơ cao bị lợi dụng làm giả nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp. Một số mặt hàng cụ thể được lưu ý như thiết bị gia dụng, sản phẩm tiêu dùng nhanh, nông sản, giống cây trồng.

Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu tăng cường kiểm soát đối với hàng hóa quá cảnh, lĩnh vực lâu nay tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo đó, các đơn vị phải đẩy mạnh phân tích thông tin trước khi hàng đến, tập trung vào các tuyến vận chuyển trọng điểm, doanh nghiệp mới thành lập hoặc có dấu hiệu bất thường.

Cơ chế phối hợp giữa hải quan cửa khẩu nhập và cửa khẩu xuất cũng được yêu cầu thiết lập chặt chẽ nhằm giám sát toàn bộ hành trình của hàng hóa quá cảnh, ngăn chặn tình trạng lợi dụng để trung chuyển hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, công tác phối hợp liên ngành được đặt ra với yêu cầu cao hơn. Lực lượng hải quan phải chủ động trao đổi thông tin với các cơ quan như công an, biên phòng, quản lý thị trường, cơ quan khoa học và công nghệ để nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Đối với Chi cục Điều tra chống buôn lậu, nhiệm vụ trọng tâm là trực tiếp điều tra các vụ án, chuyên án lớn, có tính chất phức tạp, phạm vi ảnh hưởng rộng. Đồng thời, đơn vị này phải tăng cường thu thập, phân tích thông tin nghiệp vụ, dự báo phương thức, thủ đoạn buôn lậu, gian lận thương mại liên quan đến hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Cục Hải quan giao Ban Giám sát quản lý về hải quan chủ động tham mưu lãnh đạo Cục về công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực hải quan; xây dựng quy chế, quy trình nghiệp vụ, văn bản pháp luật và hướng dẫn thực thi đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Đồng thời, hướng dẫn các đơn vị thực hiện tạm dừng thông quan theo chỉ đạo của Thủ tướng; phối hợp với chủ sở hữu quyền và cơ quan giám định tập huấn nhận diện hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ cho công chức hải quan. Ban cũng có trách nhiệm cập nhật danh sách nhãn hiệu được đăng ký bảo hộ và hỗ trợ cung cấp thông tin liên quan cho các đơn vị hải quan.