TP Hồ Chí Minh phát triển mạnh mẽ sau hơn nửa thế kỷ

Nếu giai đoạn 1975 – 2000 là hành trình phục hồi và mở cửa, thì từ sau đổi mới đến nay là quá trình tăng tốc, hội nhập. Hiện tại, thành phố đang đứng trước cơ hội hiếm có để chuyển mình thành siêu đô thị toàn cầu, một “con rồng” thực sự của khu vực Đông Nam Á.

Tái cấu trúc không gian: “Cỗ máy tăng trưởng” ba cực

Hiếm có địa phương nào sở hữu quy mô và sức ảnh hưởng như TP Hồ Chí Minh. Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, thành phố mới có quy mô GRDP trên 120 tỷ USD, chiếm khoảng 23,6% GDP cả nước và đóng góp tới 33,4% tổng thu ngân sách quốc gia. Với dân số khoảng 14 triệu người, đây là một trong những đại đô thị lớn nhất Đông Nam Á. Động lực tăng trưởng của TP Hồ Chí Minh tiếp tục được củng cố trong năm 2026.

Chỉ trong quý I, GRDP ước tăng trên 8%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng 10,7%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tăng 13,7%; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11%; thu ngân sách đạt 30,2% dự toán năm, tăng 17,5% so với cùng kỳ. Không dừng lại ở đó, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, với GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 9.800 USD, cao gần gấp đôi mức bình quân cả nước (khoảng 5.026 USD). Đây là bước tiến quan trọng để tiến tới nhóm đô thị thu nhập cao trong khu vực.

Theo các chuyên gia, việc hợp nhất 3 địa phương đã mở ra mô hình “1 trung tâm, 3 vùng, 1 đặc khu”, tạo nên “cỗ máy tăng trưởng” đa cực. Trong đó, khu vực trung tâm giữ vai trò tài chính – dịch vụ – đổi mới sáng tạo; Bình Dương (cũ) là trung tâm công nghiệp với hệ thống 66 khu công nghiệp, khu chế xuất và 25 cụm công nghiệp; Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) là cực kinh tế biển, sở hữu cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải – một trong số ít cảng trên thế giới có thể tiếp nhận tàu trọng tải trên 200.000 tấn. Để hỗ trợ phát triển kinh tế, TP Hồ Chí Minh đang triển khai đồng loạt các dự án quy mô hàng chục tỷ USD.

Theo kế hoạch, đến năm 2035, thành phố dự kiến đầu tư khoảng 355 km metro với tổng vốn hơn 40,2 tỷ USD; đến năm 2045, mạng lưới này sẽ vượt 500 km. Các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Dầu Giây – Phan Thiết… đang từng bước hoàn thiện, kết nối chặt chẽ các cực tăng trưởng.

Khoa học – công nghệ: “Cú hích” tăng trưởng mới

TP Hồ Chí Minh đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang dựa vào tri thức và công nghệ. Thành phố xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược, gồm AI, bán dẫn, blockchain, 5G/6G, robot, năng lượng mới, dữ liệu lớn… Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu phát triển 30 - 50 sản phẩm công nghệ chiến lược; hỗ trợ 100 - 150 doanh nghiệp tham gia; hình thành 5 - 7 trung tâm nghiên cứu và đưa 10 - 15 sản phẩm vào ứng dụng thực tế.

Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh hiện có 89 dự án với tổng vốn hơn 10,8 tỷ USD, đóng góp lũy kế hơn 32.700 tỷ đồng ngân sách. Lực lượng lao động tại đây lên tới 52.700 người, trong đó có hơn 12.000 kỹ sư trình độ cao – cho thấy nền tảng nhân lực đang được tích lũy mạnh mẽ. Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có 40% doanh nghiệp trong khu công nghệ cao tham gia R&D, chi cho nghiên cứu đạt 3–5% doanh thu và mỗi năm hỗ trợ khoảng 200 startup công nghệ vươn ra thị trường quốc tế.

Khác với giai đoạn trước, TP Hồ Chí Minh không còn chạy theo số lượng dự án mà chuyển sang lựa chọn nhà đầu tư chiến lược. Năm 2026, thành phố đặt mục tiêu thu hút khoảng 11 tỷ USD vốn đầu tư, với suất đầu tư bình quân 8–10 triệu USD/ha tại các khu công nghiệp. Định hướng là ưu tiên các ngành công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh. Đồng thời, thành phố kỳ vọng thu hút từ 5 - 6 dự án quy mô lớn và ít nhất một tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

Các dự án mang tính “định hình tương lai” như Trung tâm tài chính quốc tế (quy mô 793 ha), Trung tâm hàng hải quốc tế, các khu thương mại tự do… sẽ đóng vai trò dẫn dắt, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Song song đó, TP Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác (MoU) với các đối tác chiến lược, dự kiến từ 15 – 20 thỏa thuận trong năm 2026. Các đối tác trọng điểm đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Singapore, Ấn Độ và châu Âu, tập trung vào các lĩnh vực chuyển giao công nghệ, phát triển hạ tầng và đổi mới sáng tạo.

Cơ chế đặc thù: “Chìa khóa” để bứt phá

Để hiện thực hóa khát vọng “hóa rồng”, TP Hồ Chí Minh xác định thể chế là yếu tố quyết định. Những cơ chế đặc thù đang được triển khai chính là “chìa khóa” mở ra không gian phát triển mới.

Nghị quyết 98 của Quốc hội và các chính sách thí điểm đã trao cho thành phố quyền chủ động cao hơn trong quản lý đầu tư, tài chính, đất đai. Đây là nền tảng để TP Hồ Chí Minh mạnh dạn triển khai các mô hình mới như khu thương mại tự do (FTZ), trung tâm tài chính quốc tế, sandbox công nghệ…

Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ với quy mô khoảng 3.800 ha được kỳ vọng trở thành “cửa ngõ” thương mại quốc tế, áp dụng các cơ chế vượt trội về thuế, hải quan, ngoại hối. Mô hình “một khu – nhiều phân khu” cho phép mở rộng sang Cần Giờ, An Bình, Bàu Bàng, tạo mạng lưới logistics liên hoàn.

Bên cạnh đó, thành phố đang đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt nhằm thay thế các cơ chế thí điểm, tạo hành lang pháp lý ổn định, lâu dài. Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, cắt giảm 30% thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý Nhà nước sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều hành.

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, trong Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025-2030, đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh yêu cầu toàn hệ thống chính trị tập trung cao độ để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026; kiên quyết khắc phục tâm lý sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; đẩy mạnh chuyển đổi số để định lượng, đo đếm hiệu quả công việc; cắt giảm 30% thủ tục hành chính và thời gian giải quyết hồ sơ; tiếp tục kiện toàn đội ngũ cán bộ, tăng cường phân cấp, phân quyền.

Hiện nay, TP Hồ Chí Minh đang phối hợp với các cơ quan Trung ương xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo hành lang pháp lý bền vững, thu hút nhà đầu tư chiến lược; đồng thời đẩy mạnh hình thức đối tác công – tư (PPP), tận dụng hiệu quả nguồn lực đất đai để tái đầu tư phát triển hạ tầng.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP Hồ Chí Minh lần I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 xác định: “Huy động mọi nguồn lực, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, vị trí chiến lược và phát triển mạnh khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhằm thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển nhanh, bền vững; hướng tới năm 2030, Thành phố trở thành đô thị văn minh, hiện đại, là trung tâm đổi mới sáng tạo, năng động, hội nhập, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á; nằm trong nhóm 100 thành phố toàn cầu đáng sống, thuộc nhóm thu nhập cao”.