Đấu tranh, triệt phá hiệu quả tội phạm núp bóng doanh nghiệp
Với vỏ bọc hào nhoáng là những doanh nghiệp lớn, tưởng chừng hoạt động hợp pháp nhưng thực chất các đối tượng tội phạm hình sự cộm cán đã âm thầm cài cắm, thao túng và thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật tinh vi, nguy hiểm. Việc nhận diện đúng, bóc tách trúng và triệt phá tận gốc tội phạm hình sự núp bóng doanh nghiệp trở thành một trong những thách thức cam go đối với lực lượng Công an.
Các “ông trùm” lần lượt sa lưới
Thời gian qua, khi hàng loạt chuyên án lớn được Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Thanh Hoá điều tra, khám phá thành công, nhiều đối tượng giang hồ cộm cán, từng được xem là “có số má” trên địa bàn lần lượt sa lưới pháp luật, tuy nhiên dư luận nhân dân vẫn đặt ra câu hỏi: Cảnh sát hình sự Thanh Hoá nay đấu tranh với cả tội phạm kinh tế? Thực tế cho thấy, câu hỏi ấy xuất phát từ một nhận thức quen thuộc: Tội phạm hình sự là những kẻ ra đường vung dao, múa kiếm, cưỡng đoạt tài sản, gây rối trật tự công cộng; còn tội phạm kinh tế là những hành vi gian lận, trốn thuế, vi phạm quy định về đấu thầu, đầu tư…
Tuy nhiên, ranh giới giữa hai loại tội phạm này ở Thanh Hoá ngày nay đã và đang bị xoá nhoà. Bởi lẽ, không ít đối tượng hình sự truyền thống sau thời gian “ăn nên làm ra” từ các hoạt động phi pháp đã chuyển hoá phương thức hoạt động, khoác lên mình vỏ bọc doanh nhân, giám đốc, ông chủ công ty, doanh nghiệp. Chúng không còn trực tiếp cầm dao, chỉ đạo đánh chém, mà đứng sau điều hành, thao túng bằng tiền, bằng các mối quan hệ với lớp cán bộ “thoái hoá biến chất”, dùng kinh tế để chi phối, dùng pháp nhân doanh nghiệp để che chắn cho hành vi phạm tội.
Sau khi trùm giang hồ khét tiếng Nguyễn Anh Tuấn (Tuấn “Thần đèn”) bị bắt giữ, xử lý theo quy định pháp luật, không lâu sau đó, hàng loạt “đàn anh, đàn chị” khác ở Xứ Thanh như Nguyễn Văn Vi (Vi “Ngộ”), Nguyễn Văn Mai (Mạnh “Gỗ”), Bùi Quốc Ý (Ý “Ẻng”), Nguyễn Văn Biên (Biên “Thả”)… cũng lần lượt bị Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Thanh Hoá điều tra, khởi tố.
Sự sa lưới của những đối tượng từng gây khiếp sợ trong giới làm ăn, xây dựng, khai thác khoáng sản ở Thanh Hoá đã khiến không ít doanh nghiệp, người dân trên địa bàn như trút bỏ được gánh nặng tâm lý kéo dài nhiều năm. Bầu không khí đầu tư, kinh doanh ở Thanh Hoá dần trở nên lành mạnh, minh bạch hơn.
Nhớ lại những năm trước đây, mỗi khi nhắc đến đấu thầu, dự án, mỏ khoáng sản, dư luận ở Thanh Hoá thường truyền tai nhau những câu hỏi nửa đùa nửa thật: “Mỏ này của trùm nào?”, “Dự án kia có ai chống lưng?”… Dù không nói toẹt ra nhưng giới làm ăn đã “đọc vị” kẻ đứng sau và họ thường chọn cách “Tránh voi chẳng xấu mặt nào” để yên thân.
Thế nhưng, không ít doanh nghiệp làm ăn chân chính vẫn rơi vào cảnh bị chèn ép, bị đe doạ, buộc phải bán lại dự án hoặc chia lợi nhuận nếu muốn yên ổn làm ăn. Mặc dù những hành vi này cũng đã được lực lượng Công an phát hiện, nắm bắt. Tuy nhiên, thủ đoạn phổ biến của các đối tượng là không ra mặt, chỉ sử dụng đàn em, tay chân trực tiếp thực hiện hành vi phạm pháp, còn bản thân đứng sau điều hành, hưởng lợi. Việc chứng minh vai trò cầm đầu vì thế trở nên vô cùng khó khăn.
Một lãnh đạo Phòng Cảnh sát hình sự cho hay, khó khăn lớn nhất trong đấu tranh với loại tội phạm này chính là khâu nhận diện. “Tội phạm hình sự núp bóng doanh nghiệp không còn manh động như trước. Chúng hoạt động theo kiểu ‘cổ cồn trắng’, đứng sau chỉ đạo, điều hành, phân công vai trò rất chặt chẽ. Nếu không nhận diện đúng thì không thể đánh trúng”. Do đó, muốn nhận diện đúng, lực lượng trinh sát buộc phải xác định rõ doanh nghiệp nào do đối tượng chi phối, doanh nghiệp đó có hoạt động gì, có sai phạm ở đâu, đồng thời bóc tách từng vai trò cụ thể trong chuỗi hoạt động: Ai là người chỉ đạo, quyết định, ai là người trực tiếp thực hiện, ai hưởng lợi… Từ đó mới đủ căn cứ xác lập chuyên án, huy động lực lượng, áp dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để đấu tranh.
Một trong những chuyên án tiêu biểu năm 2025 là vụ bắt giữ Nguyễn Văn Vi, tức Vi “Ngộ”. Một điều tra viên cho hay, đối tượng bị bắt giữ đầu năm 2025, song thực tế, lực lượng trinh sát đã âm thầm theo dõi, thu thập tài liệu từ giữa tháng 8/2024. Theo đó, quá trình trinh sát phát hiện Vi “Ngộ” có mối quan hệ đặc biệt với Nguyễn Ngọc Hòa (Hòa “Chua”), đối tượng đang chấp hành án tù chung thân về các tội “Giết người” và “Tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng”.
Điều đáng chú ý là trong hai năm 2023–2024, Hòa “Chua” được giảm án hai lần với tổng thời gian lên tới 38 tháng. Đây là dấu hiệu bất thường đối với một phạm nhân có nhân thân, tiền án đặc biệt nghiêm trọng. Từ nghi vấn này, các trinh sát lần theo mối quan hệ, dòng tiền và phát hiện có dấu hiệu đưa – nhận hối lộ để “chạy án”.
Theo Điều tra viên này, việc chứng minh hành vi này không hề đơn giản, bởi các giao dịch diễn ra ngoài địa bàn Thanh Hoá, các tài liệu đều là tài liệu cũ, dễ gây “bứt dây động rừng” nếu làm không khéo. Tuy nhiên, với tinh thần tấn công quyết liệt tội phạm, Phòng Cảnh sát hình sự đã huy động tối đa lực lượng, sử dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, chia thành nhiều tổ công tác, kiên trì thu thập chứng cứ, tài liệu. Khi chứng cứ đã đầy đủ, trước cơ quan Công an, Vi “Ngộ” ngoan ngoãn cúi đầu nhận tội. Mở rộng điều tra, Vi “Ngộ” còn bị khởi tố thêm tội “Trốn thuế” thông qua mua bán bất động sản và tội "Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng".
Trường hợp Bùi Quốc Ý (Ý “Ẻng”) là minh chứng rõ nét cho thấy nếu bóc được một mắt xích, cả chuỗi sai phạm sẽ lộ diện. Quá trình trinh sát phát hiện, trước đó, xuất phát từ mâu thuẫn với hàng xóm trong việc mua bán nhà đất, Ý “Ẻng” đã sử dụng hàng loạt thủ đoạn đe doạ, uy hiếp tinh thần. Khi phát hiện có cộng tác viên báo chí tìm hiểu sai phạm của mình, đối tượng này đã tổ chức bắt giữ người trái pháp luật.
Tuy nhiên, do lo sợ bị trả thù, các nạn nhân không dám tố giác. Chỉ khi lực lượng Công an kiên trì vận động, giải thích, người dân mới dũng cảm đứng ra tố cáo. Từ một vụ việc tưởng chừng đã chìm vào quên lãng, cả “cánh cửa” hoạt động phi pháp của Bùi Quốc Ý dần bị mở toang. Điều tra mở rộng chuyên án, ngoài tội “Bắt giữ người trái pháp luật”, Cơ quan điều tra tiếp tục khởi tố thêm các tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” và “Đánh bạc”.
Những con số biết nói
Theo đại diện Phòng Cảnh sát hình sự, trước đây việc đấu tranh với các băng nhóm thường chỉ dừng ở mức bắt giữ đàn em, tay chân, còn đối tượng cầm đầu vẫn đứng ngoài vòng pháp luật. Nay, với quan điểm chỉ đạo mới của lãnh đạo Bộ Công an, đồng chí Giám đốc Công an tỉnh và đồng chí Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan CSĐT là Cảnh sát hình sự phải đánh trúng, đánh thẳng vào đối tượng cầm đầu, dù hành vi của chúng không còn mang dáng dấp hình sự truyền thống mà chủ yếu là kinh tế như đưa nhận hối lộ, trốn thuế, vi phạm kế toán…
Muốn làm được điều đó, buộc các trinh sát, điều tra viên phải nghiên cứu sâu lĩnh vực kinh tế, thuế, đấu thầu, đầu tư, thậm chí mời chuyên gia từng lĩnh vực hỗ trợ khi cần thiết. Đây là sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy và phương pháp đấu tranh của lực lượng Cảnh sát hình sự Thanh Hoá.
Theo Phòng Cảnh sát hình sự, năm 2025, sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đơn vị phải tiếp nhận hơn 1.700 vụ việc từ cấp huyện chuyển về. Khối lượng công việc tăng đột biến, trong khi lực lượng ở cơ sở chưa kịp kiện toàn. Tuy nhiên, với tinh thần không để tội phạm lộng hành, đơn vị đã thụ lý điều tra 361 vụ án với 728 bị can; khởi tố 196 vụ, 517 bị can, trong số này có 3 băng nhóm, 77 đối tượng hình sự cộm cán; thu giữ nhiều vũ khí, hung khí nguy hiểm và tài liệu quan trọng...
Ngoài các chuyên án về tội phạm hình sự núp bóng doanh nghiệp thì năm 2025, Phòng Cảnh sát hình sự còn phá chuyên án “khí cười” quy mô toàn quốc, với gần 40 đối tượng bị bắt, 40 đối tượng bị xử lý hành chính và hàng nghìn tỷ đồng giao dịch mỗi năm, chuyên án đã tạo tiếng vang lớn trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đồng thời, năm 2025, Phòng Cảnh sát hình sự cũng đã phát hiện, triệt phá 33 vụ, bắt xử lý 242 đối tượng đánh bạc; triệt phá 9 vụ, bắt xử lý 29 đối tượng mại dâm; điều tra xử lý 42 vụ, 45 bị can về tội xâm hại trẻ em và bắt giữ 44 đối tượng truy nã...
Không chỉ tập trung đánh án, Phòng Cảnh sát hình sự còn chủ động tham mưu xây dựng các kế hoạch cảm hoá, giáo dục thanh thiếu niên hư, bởi đây là nguồn phát sinh tội phạm trong tương lai. Riêng năm vừa qua, đơn vị đã khởi tố 5 vụ gây rối trật tự công cộng với hơn 100 đối tượng liên quan, chủ yếu là thanh thiếu niên. Song song đó, công tác tuyên truyền phòng, chống lừa đảo đã giúp ngăn chặn hơn 3.000 vụ việc (2024 - 2025), giảm đáng kể thiệt hại cho người dân. Lĩnh vực tín dụng đen, một vấn đề nhức nhối nhiều năm, cũng được Công an Thanh Hoá đấu tranh quyết liệt, gần như triệt xoá hoàn toàn trong giai đoạn 2024–2025.
Từ những chuyên án lớn đến công tác phòng ngừa nghiệp vụ, phòng ngừa xã hội, từ đấu tranh tội phạm hình sự truyền thống đến tội phạm núp bóng doanh nghiệp, lực lượng Cảnh sát hình sự Thanh Hoá đã và đang khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần tận tuỵ “Vì nhân dân phục vụ”. Có thể thấy, cuộc chiến với tội phạm hình sự hôm nay không thuần tuý ồn ào về vũ khí nóng, dao kiếm mà nó đã chuyển hoá sang một hình thức tinh vi hơn, phức tạp hơn, đòi hỏi người lính hình sự không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ nghiệp vụ, mới có thể đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới. Những kết quả đã đạt được thời gian qua là minh chứng rằng những người lính hình sự Xứ Thanh vẫn ngày đêm bám địa bàn, lặng lẽ giữ bình yên nhân dân.