Thêm một bài dịch ‘Hịch tướng sĩ’ ra thơ

08:15 15/06/2015
Đọc bài "Người dịch Hịch Tướng sĩ của Trần Hưng Đạo ra thơ" của tác giả Nguyễn Thịnh đăng trên Văn nghệ Công an số 248, ra ngày 18/5/2015, tôi xin cung cấp thêm cho tòa soạn và bạn đọc một số tư liệu. Trước nhất, xin được trao đổi:

"Hịch Tướng sĩ" của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn là một trong những áng "thiên cổ hùng văn" của dân tộc ta. Việc nhà thơ Phạm Thiên Thư dịch ra thơ lục bát để dễ phổ biến, dễ nhớ là rất đáng hoan nghênh. Giá được đăng toàn văn thì rất hay.

Rất hoan nghênh ông Nguyễn Thịnh đã lưu ý xem ai là người đầu tiên dịch bài hùng văn ấy từ chữ Hán ra chữ quốc ngữ. Tuy nhiên trong mấy văn bản có bài dịch ấy thì tôi thấy có hai tác phẩm không chính xác về thời gian:

"Văn học đời Trần" của Ngô Tất Tố năm 1942 đã ra mắt độc giả, chứ không phải năm 1960 mới được nhà xuất bản Đại Nam cho ra mắt ở Sài Gòn, sau khi tác giả đã từ trần 6 năm. Xin xem từ điển "Nhân vật lịch sử Việt Nam" của Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, in lần thứ tư - NXB Văn hóa, mục từ Ngô Tất Tố, trang 464.

"Việt Nam sử lược" của Trần Trọng Kim thì ngay từ năm tôi 9-10 tuổi (khoảng 1939 - 1940), tôi đã thấy trong gia đình có sách đó rồi. Nếu coi lời tôi là "khẩu thiệt vô bằng" thì xin dẫn chứng như sau:

Trong cuốn "Chiến đấu trong vòng vây", in lần thứ ba - NXB Quân đội nhân dân (Hà Nội 2001, trang 77-78) của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có ghi: "Một hôm anh Vũ Kỳ, thư ký của Bác viết thư cho tôi, nói Bác cần có một cuốn lịch sử Việt Nam. Thật khó mà tìm được cuốn sách này khi mọi người đã rời thành phố với một chiếc balô trên vai. Sau đó, tôi được biết anh Kỳ đã tìm được một cuốn "Việt Nam sử lược" của Trần Trọng Kim". Tuy đoạn văn trên không nói cụ thể "một hôm" đó là hôm nào, nhưng đây là lúc mọi người vừa "rời thành phố" tức là đầu năm 1947. Tức là Việt Nam sử lược phải được xuất bản trước đó rồi.

Về bản chuyển "Hịch tướng sĩ" của Trần Hưng Đạo ra thơ mà tôi muốn giới thiệu với bạn đọc dưới đây, tôi không rõ có phải là đầu tiên hay không, nhưng sớm hơn các bản ông Nguyễn Thịnh nêu rất nhiều. Tôi có thể khẳng định đó là bản dịch bằng thể thơ song thất lục bát của cụ Cử nhân Phan Kế Bính (1871 - 1921) trong cuốn "Hưng Đạo Đại Vương truyện" xuất bản năm 1912 của cụ. Xin xem Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, sách đã dẫn, mục từ Phan Kế Bính, trang 787. Thuở nhỏ tôi rất thích bài thơ này, đọc đi đọc lại nhiều lần, thuộc lúc nào không biết, nay vẫn còn nhớ, xin chép lại một đôi đoạn, biếu Tòa soạn. Tất nhiên, trí nhớ của tôi có hạn, chắc chẳng khỏi có chỗ sai sót. Mong các vị thông cảm.

Hịch tướng sĩ

Kìa Kỷ Tín, Do Vu thuở trước,
Liều mạng mình thoát được nạn vua.
Nuốt thanh / Dự Nhượng báo thù,
Chặt tay Thân Khoái đền bù quốc ân.
Đường Kính Đức đem thân cứu chúa,
Nhan Trường Sơn mắng quở nghịch thần.
Từ xưa nghĩa sĩ trung thần
Một lòng vì nước xá thân là gì
Nếu cứ giữ nữ nhi thường thái
Chỉ khu khu biết cái thân mình,
Ở đời một cõi phù sinh,
Còn đâu là tiếng hiển vinh đến rầy!
Thôi chẳng nói sự ngày tiền cổ,
Hãy xem qua việc rõ Tống, Nguyên.
Kìa như Nguyễn Lập, Vương Kiên,
Điếu ngư thành ấy quân quyền được bao,
Đương trăm vạn ào ào quân giặc,
Giữ cho dân may được hàm ân.
Ngột Lương một chức võ thần,
Tu tư tỳ tướng xuất thân đó mà,
Đường muôn dặm xông pha chiến dịch,
Trong vài tuần quét sạch Vân Nam,
Lập công tuyết cực đã cam,
Khiến cho quân trưởng tiếng thơm đến rầy
Nay sinh ra gặp thời nhiễu loạn,
Ta và ngươi đương đoạn gian truân,
Giữ sao cho sạch tấm thân
Phải nên dốc bụng trung quân mới là
Kìa thử ngắm sự nhà Mông Cổ,
Sứ vãng lai nhặng bộ xôn xao.
Cú diều uốn lưỡn thấp cao,
Bẻ bai triều bệ xiết bao nhục nhằn.
Tuồng dê chó cậy rằng đắc thế,
Chốn triều đường ngạo nghễ Vương công.
Cậy tay Tất Liệt anh hùng,
Bạc vàng biết mấy cho cùng dạ tham!
Lại ỷ thế Vân Nam hống hách,
Định sang ta vét sạch của ta.
Thịt đâu hoài thịt ném ra,
Ném cho hổ đói dễ mà khỏi lo!
Đương trăm sự dày vò xấu hổ,
Ngày không ăn đêm ngủ không an,
Vỗ mình thổn thức canh tàn,
Quặn đau khúc dạ, chảy giàn mạch châu
Ăn gan ấy mới hầu thỏa dạ,
Uống huyết kia mới hả giận này!
Ví dù gan nát, óc lầy.
Cho rằng da ngựa bọc thây cũng đành! 

Đinh Khắc Phách

Tối 11/5, Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh cho biết vừa triệt phá cơ sở sản xuất, buôn bán thịt bò giả, thịt bò có chứa chất cấm; khởi tố, bắt tạm giam 2 bị can về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, xảy ra tại phường Bình Trị Đông, TP Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển như vũ bão, vi phạm bản quyền, đặc biệt là vi phạm bản quyền trên môi trường số ngày càng phức tạp. Ngày 5/5, Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Những động thái quyết liệt từ nhiều bộ, ngành, địa phương ngay sau đó đang được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ - vấn đề vẫn nan giải hiện nay.

Trong khi các chuyên gia và người dân bày tỏ lo ngại về tầm nhìn quy hoạch, đơn vị đầu tư dự án cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ lại vừa đưa ra đề xuất điều chỉnh giảm quy mô mở rộng tuyến đường huyết mạch này. Lý do được đưa ra là sự xuất hiện của các tuyến đường song hành, nhưng dư luận cho rằng việc đầu tư "manh mún" có thể dẫn đến lãng phí và không đáp ứng được tốc độ gia tăng phương tiện trong tương lai.

Sáng 11/5, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư dự án đầu tư trục không gian quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị theo phương thức đối tác công tư (PPP) loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), đoạn từ Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ.

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, lực lượng Hải quan, Biên phòng, Công an và Quản lý thị trường đồng loạt ra quân tăng cường kiểm tra, kiểm soát từ biên giới, cửa khẩu đến thị trường nội địa nhằm ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nhiều đường dây, vụ việc quy mô lớn đã bị phát hiện, xử lý, góp phần bảo vệ doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng.

Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo Văn phòng Trung ương Đảng về việc thẩm định các kiến nghị của Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải liên quan đến những thay đổi trong quy định bảo hành và bảo trì công trình giao thông. Sau khi tham vấn ý kiến từ các hiệp hội, nhà thầu và cơ quan chuyên môn, Bộ Xây dựng đã đưa ra những đánh giá chi tiết, bác bỏ các đề xuất chính của doanh nghiệp này.

Những dòng nước đen vẫn lặng lẽ chảy ra biển sau mỗi cơn mưa. Những bãi tắm được đầu tư hàng chục, hàng trăm tỷ đồng vẫn đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng. Trong khi đó, tại nhiều điểm đến quen thuộc, dòng khách tiếp tục dồn về khiến hạ tầng quá tải, rác thải gia tăng và sức ép môi trường ngày càng lớn. Đằng sau những lớp áp lực ấy không chỉ là câu chuyện ô nhiễm hay sự lãng phí đầu tư.

Bước vào cao điểm du lịch hè, nhu cầu tìm kiếm homestay, khách sạn tại Đà Lạt (Lâm Đồng) tăng mạnh cũng là lúc các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng gia tăng hoạt động. Với hình ảnh đẹp mắt, những lời quảng cáo hấp dẫn cùng các fanpage được đầu tư bài bản, nhiều du khách đã mất từ vài triệu tới cả chục triệu đồng vì đặt phòng online.

Ngày 11/5, cơ quan CSĐT (Phòng CSKT) Công an TP Cần Thơ khởi tố bị can, bắt tạm giam Lê Văn Hải (SN 1973; ngụ ấp Phụng Quới, xã Thạnh An, TP Cần Thơ); khởi tố bị can, cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Vũ Thanh Thủy (SN 1985; ngụ phường Tây Thạnh, TP Hồ Chí Minh) về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả”.

Liên tiếp trong các ngày đầu tháng 5/2026, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Cục TTTN) đã kiểm tra đột xuất và xử phạt 2 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu do không bảo đảm mức dự trữ xăng dầu bắt buộc và các hành vi vi phạm khác theo quy định của pháp luật. Tổng số tiền xử phạt lên tới 320 triệu đồng.

Chiều 11/5, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Tây Ninh, cho biết: Được cán bộ công an và gia đình vận động, giải thích về chính sách khoan hồng của pháp luật, Lê Ngọc Tường Vy (SN 2008, ngụ xã Châu Thành, tỉnh Tây Ninh) đã ra đầu thú về hành vi giết người.

HĐND TP Hà Nội bầu đồng chí Đỗ Anh Tuấn, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy và đồng chí Bùi Duy Cường, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ chức Phó Chủ tịch UBND TP nhiệm kỳ 2026-2031.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/5 đã bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran về việc nối lại các cuộc đàm phán hòa bình, làm tiêu tan hy vọng sớm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 10 tuần giữa Mỹ - Israel và Iran, cuộc chiến đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho Iran và Lebanon, làm tê liệt hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, Reuters đưa tin.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文