Về mấy câu thơ trên bia mộ cụ Tú Xương

08:59 31/01/2011
Những lần về Nam Định, tôi thường ghé qua mộ cụ Tú Xương thắp cho cụ nén nhang. Ngôi mộ cụ Tú nằm khiêm nhường giữa vườn cây bên cạnh hồ Vị Xuyên. Ngày trước còn mộ cỏ, xung quanh đóng mấy cái cọc quây sợi xích sắt, sau này mới xây kiên cố, có dựng bia hẳn hoi. Cả hai mặt bia đều có khắc thơ: Mặt trước là hai câu của cụ Tú, mặt sau là hai câu được cho là của cụ Nguyễn Khuyến khóc cụ Tú.

Về hai câu thơ này, tôi thấy cần phải xem lại.

Hai câu mặt trước:

Vẳng nghe tiếng ếch bên tai
Giật mình lại tưởng tiếng ai gọi đò

Hai câu này trong bài "Sông lấp" của cụ Tú Xương. Theo tôi, ở câu thứ hai, phải thay chữ "lại" bằng chữ "còn" mới đúng. Trong sách "Tú Xương - tác phẩm, giai thoại" của Hội Văn học Nghệ thuật Hà Nam Ninh xuất bản năm 1986 cũng in là "còn". "Giật mình lại tưởng" chỉ là giật mình nghe lộn, xong thôi. "Giật mình còn tưởng" mới thảng thốt hoài niệm, và hoài niệm da diết mãi về dòng sông đã lấp.

Hai câu mặt sau:

Kìa ai chín suối xương không nát
Có lẽ ngàn thu tiếng vẫn còn.

Cũng trong sách "Tú Xương - tác phẩm, giai thoại" nói trên, giáo sư Nguyễn Đình Chú (trong lời giới thiệu sách) cho biết: "gần đây đã có người cải chính rằng đó là hai câu đối ở hai cột lăng của Đoàn Triển tại làng Hữu Thanh Oai, Hà Sơn Bình, nhưng từ lâu nhiều người vẫn tin là của Nguyễn Khuyến viếng Tú Xương" (sách chú thích: Đoàn Triển (1854-1919) hiệu Mai Viên, quê làng Hữu Thanh Oai, Hà Sơn Bình, đậu cử nhân, làm quan đến hàm Hiệp biện đại học sĩ, có trước tác). Như vậy, vẫn có sự tồn nghi về tác giả của hai câu thơ này, và việc giải quyết nó thuộc về các nhà nghiên cứu văn học. Riêng tôi, chỉ băn khoăn về chữ "ngàn" trong câu thứ hai.

Giữa "nghìn" và "ngàn" (đồng nghĩa) thì người miền Nam hay nói "ngàn". Dân vùng Nam Định - Hà Nam (có thể cả khu vực đồng bằng Bắc bộ) ít khi nói "ngàn" mà quen nói "nghìn". Nghìn năm, nghìn thu, trăm nghìn vạn mớ… Cụ Nguyễn Khuyến người Hà Nam, chữ nghĩa cụ dùng luôn tự nhiên, hồn nhiên như lời ăn tiếng nói hằng ngày của người dân quê cụ. Nếu đúng hai câu trên là của cụ, chắc cụ chả dại gì viết "ngàn". Vậy theo tôi, nên thay "ngàn" bằng "nghìn".

Nhân đây, cũng xin nói thêm 2 việc:

Việc thứ nhất là về ngôi nhà của cụ Tú ngày trước. Ngôi nhà này nằm ở phố Hàng Nâu (tên mới là Minh Khai). Từ những năm 50 của thế kỷ trước, con cháu cụ Tú đã bán cho người khác. Hiện tại, nhà chính ở mặt tiền đã bị phá đi xây lại. Chỉ còn cái gác văn của cụ ở phía sau - nơi cụ cho ra đời những vần thơ bất hủ. Cái gác ấy đang âm thầm từng ngày từng giờ xuống cấp. Mặc dù người chủ hiện tại là một nhà giáo rất biết quý trọng nâng niu giá trị tinh thần, ra sức chèo chống giữ gìn, nhưng… lực bất tòng tâm - căn gác có thể "biến mất" bất cứ lúc nào.

Việc thứ hai là về tên giải thưởng văn học nghệ thuật (5 năm xét tặng một lần) của tỉnh Nam Định. Nghe nói người ta đã bỏ phiếu kín để chọn ra tên giải thưởng. Tên cụ Tú - Trần Tế Xương - được "đề cử" cùng với một số tên tuổi khác, trong đó có cả cụ Trần Nhân Tông. Danh sách các cụ được in ra phiếu. Và các thành viên của hội đồng đặt tên cũng dùng bút gạch tên các cụ không được "tín nhiệm"! Cuối cùng cụ Tú - "chuyên gia" hỏng thi - một lần nữa lại… không đậu! Tên cụ Lương Thế Vinh (Trạng Lường) đã được chọn. Ai cũng biết cụ Lương Thế Vinh có tài văn chương, nhưng thành tựu nổi bật của cụ lại ở lĩnh vực toán học và khảo cứu. Vậy tên cụ được dùng làm tên giải thưởng văn học nghệ thuật, liệu có thỏa đáng hay không?

Ứng xử với tiền nhân sao cho đầy đặn, có trước có sau - nói ra mấy suy nghĩ như trên không nhằm mục đích nào khác. Rất mong được các vị có kiến thức và có tấm lòng chỉ bảo

Trần Đức Tiến - VNCA Xuân 2011

Ngày 16/5, thông tin từ Cơ quan CSĐT – Công an TP Hải Phòng cho biết, cơ quan này đã ra quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam Lê Ánh Nhật (tức ca sỹ Miu Lê, SN 1991, trú phường Nhiêu Lộc, TP Hồ Chí Minh) để điều tra về hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý.

Sau hành trình đầy cảm xúc tại vòng chung kết (VCK) U17 châu Á 2026, U17 Việt Nam đã dừng bước ở vòng tứ kết sau thất bại 0-3 trước U17 Australia. Dù không thể tiếp tục tạo nên bất ngờ trước đối thủ được đánh giá cao hơn về thể hình, thể lực và tốc độ, thầy trò HLV Cristiano Roland vẫn khép lại giải đấu với dấu ấn lịch sử khi lần đầu tiên giành vé tham dự FIFA U17 World Cup.

Cùng với nhiệm vụ bảo đảm TTATGT, lực lượng CSGT Thủ đô đang không ngừng đổi mới phương thức công tác, nâng cao tinh thần trách nhiệm, xây dựng hình ảnh người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ. Nổi bật trong đó là mô hình “Tổ CSGT tình nguyện - Ngày thứ Bảy vì Nhân dân”, một hoạt động mang ý nghĩa thiết thực, góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp của lực lượng CSGT Hà Nội trong lòng nhân dân.

Thời gian vừa qua, trên cả nước liên tiếp xảy ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm tập thể quy mô lớn và nhiều vụ thực phẩm “bẩn” được phanh phui, gây bức xúc trong dư luận xã hội. Để quản lý và ngăn chặn thực trạng này, cần có những giải pháp mang tính căn cơ, đồng bộ và quyết liệt. Phóng viên (PV) Báo CAND đã có cuộc trao đổi với TS.DS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) xung quanh vấn đề này.

Ít nhất tám người thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương sau khi một đoàn tàu chở hàng đâm vào xe buýt công cộng tại giao lộ đường sắt ở thủ đô Bangkok (Thái Lan) chiều 16/5. Vụ tai nạn nghiêm trọng khiến xe buýt bốc cháy dữ dội, nhiều phương tiện khác cũng bị cuốn vào va chạm liên hoàn.

Trong bối cảnh thị trường nội địa trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, chương trình “Sức sống hàng Việt” đang mở ra hướng đi mới cho hàng Việt Nam. Không chỉ quảng bá đặc sản vùng miền, chương trình còn kết hợp trải nghiệm trực tiếp với livestream và thương mại điện tử, giúp sản phẩm “Made in Vietnam” tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn, rộng hơn trên môi trường số.

Ban Quản lý dự án Thăng Long vừa trình Bộ Xây dựng thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng vành đai 5 vùng Thủ đô. Đây là công trình quan trọng quốc gia, thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội.

Chiều 16/5, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh cho biết, thực hiện cao điểm 45 ngày đêm chuyển hóa địa bàn theo chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh, Phòng đã triệt phá thành công đường dây “Sản xuất, buôn bán hàng giả là phụ gia thực phẩm” đối với mặt hàng bột ngọt giả nhãn hiệu Ajinomoto; bắt tạm giam 3 bị can về hành vi tổ chức sản xuất, buôn bán bột ngọt giả với quy mô lớn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump chiều tối 15/5 đã kết thúc chuyến thăm ba ngày tới Trung Quốc. Giới học giả nhận định, chuyến thăm của nhà lãnh đạo Mỹ đã góp phần tạo thêm “không gian thở” cho quan hệ Mỹ - Trung, đồng thời mở ra một gian đoạn hoà bình lạnh. Có thể, đây không phải kết quả lý tưởng nhất sau cuộc gặp thượng đỉnh, song trong bối cảnh hiện nay, hoà bình lạnh được đánh giá là lựa chọn thực tế nhất.

Một ngày sau trận mưa lớn đầu mưa, mặt hồ Xuân Hương Đà Lạt (Lâm Đồng), đoạn gần Cầu Sắt, vẫn bừa bộn chất thải, đặc biệt là bèo tây, chai lọ, vỉ nhựa… Dù lực lượng vệ sinh môi trường đã nỗ lực làm việc, thu gom từ chiều qua tới nay nhưng vẫn ngổn ngang...

Ngày 16/5, thông tin từ Tổng Công ty đường sắt Việt Nam cho biết, đơn vị vừa phối hợp cùng lực lượng Công an ra quân xử lý vi phạm trật tự an toàn giao thông đường sắt ngay sau khi Nghị định 81/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn giao thông đường sắt chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2026.

Thời gian gần đây, tại TP Đà Nẵng, tình trạng các đối tượng lợi dụng tính chất khép kín, sự riêng tư và hệ thống an ninh bảo mật của các căn biệt thự (villa), khách sạn hạng sang để tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy đang có dấu hiệu gia tăng phức tạp, trong đó có cả nhiều đối tượng là người nước ngoài.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文