Biết đủ để định vị bản thân

Người viết không có tham vọng bàn luận sâu, chỉ thấy tâm đắc nhất là hai chữ "tri túc" (biết đủ) - tưởng dễ mà khó. Một chữ "đủ" ấy tham chiếu với những quan niệm sống ngày nay, với ý thức về mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, với thế giới sẽ thiết lập được những quan niệm mới. Như thế nào là đủ với một con người hay đôi khi chúng ta thấy đủ đầy mà bước ra cuộc sống vẫn thấy thiếu vắng điều gì đó.

Trở lại với chủ điểm đã nói ở trên, ngày nay những quan niệm như "biết đủ là đủ" với thời đại hôm nay cần phải được hiểu một cách rộng hơn, linh hoạt và uyển chuyển. Một chữ đủ không chỉ đặt trong tương quan 3 mức độ: thiếu-đủ-thừa mà chính là sự lựa chọn thông minh, hợp xu thế phát triển. Hơn nữa, đó cũng là sự tiếp nối truyền thống ứng xử nhân văn cả với các giá trị vật chất. Đôi khi, chỉ cần vừa đủ cho mình đã kiến tạo những điều tốt đẹp cho cộng đồng.

Thế nào là đủ, trước hết là trong ứng xử. Nếu ở phương Tây đầu thế kỉ XX, nhà văn Albert Camus (1913-1960) từng đưa ra quan niệm mới mẻ về thiên nhiên: "Mùa thu là mùa xuân thứ hai, khi mỗi chiếc lá là một đóa hoa" thì ở phương Đông, từ thế kỉ XV, nhà thơ Nguyễn Trãi cũng từng tuyên ngôn về mối quan hệ này qua câu thơ Nôm: "Núi láng giềng, chim bầu bạn/ Mây khách khứa, nguyệt anh tam" ("Thuật hứng", bài 19).

Điểm chung giữa hai thời đại, hai nền văn hóa chính là sự trân quý thiên nhiên, coi thiên nhiên là một đối tượng tương tác trong đời sống và sống hài hòa với thiên nhiên là khát vọng của con người...

Ngày nay, con người tưởng đã dần thoát khỏi sự phụ thuộc vào thiên nhiên từ những mùa vụ trong nhà kính, từ những chiếc điều hòa mát lạnh và những ống khói vươn lên trời cao đang ngày đêm sản xuất các vật liệu mới... nhưng càng xa dần, con người càng gặp những rắc rối mà biến đổi khí hậu hay vấn đề năng lượng là những thách thức không nhỏ.

Nhà sinh thái học xã hội Stephen Kellert (1943-2016) khẳng định: "Sự phụ thuộc của con người vào thiên nhiên không chỉ đơn giản nằm ở việc thiên nhiên đáp ứng nhu cầu về thể chất và vật chất của con người, mà còn thỏa mãn khao khát thẩm mỹ, trí tuệ, nhận thức và thậm chí là cả ý nghĩa và sự xoa dịu của thế giới tâm linh". Trong đó, sự lựa chọn khoan thai, hài hòa "biết đủ" trong các hoạt động đời sống là một ví dụ tiêu biểu.

Tuần qua, khi lướt đọc một đoạn bài viết có tên “Xây dựng văn hóa tiết kiệm từ những lựa chọn hằng ngày” với lập luận chặt chẽ và đầy ắp cảm xúc của PGS.TS Bùi Hoài Sơn trên Báo điện tử Dân trí: "Tôi rời tàu điện, bước xuống ga, hòa vào dòng người tiếp tục công việc của mình. Thành phố vẫn chuyển động, nhưng trong tôi đọng lại một suy nghĩ khác. Tiết kiệm không phải là làm ít đi, mà là sống sâu hơn với những gì mình đang có. Không phải là từ bỏ nhu cầu chính đáng, mà là biết đặt nhu cầu ấy trong một giới hạn hợp lý. Không phải là lùi lại trước phát triển, mà là chọn một con đường phát triển bền vững hơn".

Người viết nhận ra một sự sâu lắng ngay trong những gì tưởng như quá quen thuộc và bản thân người viết thấy tâm đắc nhất là: "Sống sâu hơn với những gì mình đang có", một quan niệm mới mẻ, đánh thức sự cật vấn trong mỗi người chúng ta. Sống sâu là sự nhận thức đầy tỉnh táo.

Thật ra, trên thế giới đang có phong cách sống tối giản (minimalism), hiểu một cách đơn giản là: "Phong cách sống với một lượng rất ít vật dụng thiết yếu, tạo một không gian sống gọn gàng, một lối sống đơn giản hơn" (Thùy Linh - theo Hack Spirit). Sống tối giản cũng là một quan điểm sống thú vị, phù hợp với những người đang phải chịu quá nhiều áp lực từ không gian sống chật hẹp, áp lực cạnh tranh trong công việc và nhu cầu sử dụng các dịch vụ trong cuộc sống hằng ngày. Tối giản đã xuất hiện trong thiết kế nội thất, thời trang và cả những lĩnh vực khác.

Suy cho cùng, dù tối giản hay sâu sắc đều là sự lựa chọn thông minh, tiết kiệm cả thời gian, vật chất và cả tư duy, là cách chọn một con đường ngắn nhất để đến với sự thành công. Sự đơn giản, tiết kiệm, thông minh không chỉ hợp với tự nhiên, giảm chi phí và ô nhiễm môi trường mà còn là nét đẹp, đáng để học tập và lan tỏa. Biết đủ cũng là khi biết chính mình đang thiếu những gì. Tuy nhiên, làm sao để thiết lập một hành trình sống đủ, giúp người trẻ có cách tiếp cận hợp lý nhất với cách sống hài hòa, tinh tế, sâu lắng này. Sau nhiều trăn trở, điều trước tiên có lẽ phải là đọc những cuốn sách chăng?

Ông Lê Hoàng, Thường vụ Hội Xuất bản Việt Nam, Giám đốc Công ty Đường sách TP Hồ Chí Minh phân tích: "Hiện nay, một số ý kiến quan ngại, việc hình thành thói quen đọc sách trong bối cảnh công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển như ngày nay là rất nan giải. Lo lắng đó là có cơ sở, tuy nhiên cũng phải đặt lại vấn đề rằng vì sao người dân ở các nước phát triển, được tiếp cận công nghệ sớm hơn chúng ta nhưng họ vẫn luôn mang sách bên mình? Thành thạo công nghệ, biết sử dụng AI không hề là lý do ngăn cản con người tiếp tục thói quen đọc sách. Tôi nhấn mạnh đến yếu tố "thói quen", bởi khi đã có thói quen thì họ sẽ dễ dàng buông các thiết bị công nghệ xuống để ưu tiên cho đọc sách. Bên cạnh đó, họ thấy được lợi ích của việc đọc sách. Mỗi cuốn sách đều được viết một cách hệ thống, được biên tập kỹ lưỡng, công phu và được kiểm chứng chính xác hơn so với thông tin AI tổng hợp" (Theo: Báo điện tử Dân trí).

Bản thân hai chữ "thói quen" đã là một quan niệm sống của nhiều người, thói quen được hình thành qua thời gian và được kiểm chứng. Giờ đây, qua các phương tiện thông tin đại chúng, qua các tác phẩm điện ảnh hay mạng xã hội, chúng ta vẫn bắt gặp hình ảnh người dân một số nước đọc sách khi đang đi tàu điện ngầm hay trên máy bay. Ngày nay, ở Việt Nam, cũng không hiếm hình ảnh các bạn trẻ tranh thủ đọc sách nơi công cộng. Có thể khoảng thời gian ấy không nhiều như đọc trong thư viện nhưng đó cũng là một sự chủ động lựa chọn.

Lâu nay, chúng ta đã quá quen với những từ như "giết thời gian", "tranh thủ", "tận dụng"... để "tiêu dùng" khoảng thời gian vụn vặt theo những cách khác nhau hay sống theo phong cách sống Outdoor living (lối sống gần gũi thiên nhiên). Có điều, không phải lúc nào sự tiết kiệm thời gian và sự cần mẫn đó cũng đồng nghĩa với cách sống "biết đủ" mà người viết muốn nói. Sự miệt mài hay kiên trì nhất định phải là sự lựa chọn chủ động thì khi đó bạn sẽ biết cần gì vừa đủ với mục tiêu của mình.

Việc sử dụng phương tiện giao thông công cộng, vật liệu thân thiện môi trường, năng lượng xanh, phong cách sống Outdoor living, đọc sách trên metro hay khởi nghiệm bằng ứng dụng nền tảng số... đều không hề là câu chuyện mới nhưng giúp mỗi người chúng ta định vị được bản thân để hướng đến mục tiêu đem lại hiệu quả. Đó cũng là cách biết đủ và sống đẹp trong cuộc sống hôm nay...