Gà Hồ vào hội thi

• Năm Dậu nói chuyện Gà Hồ
• Kỳ công chuyện săn gà tiến vua ăn Tết

Quý gà như con

Gà Hồ được coi là giống gà quý hiếm bậc nhất, đứng đầu trong 5 giống gà tiến vua ở Việt Nam. Khi trưởng thành, gà mái đạt từ 3 đến 5kg/ con, gà trống đạt từ từ 4 đến trên 6kg/con. Hơn thế, đây là giống gà thịt thơm, ngon, bởi vậy người dân nuôi gà rất quý. Ông Nguyễn Đăng Chung, Chủ nhiệm CLB gà Hồ cho biết, nhiều người quý gà như quý con, chăm sóc, nâng niu.

"Có người chăm gà đến phát ốm khi dính thời tiết không thuận lợi, mưa phùn nhiều. Có khi người ốm còn không lo bằng gà ốm. Hơn nữa, đây là giống gà quý tiến vua cơ mà. Người dân chúng tôi rất tự hào. Nói như vậy để thấy rằng chúng tôi rất quý giống gà hiếm này", ông Chung nhấn mạnh.

Còn ông Bùi Tuấn Diện, Phó Chủ nhiệm CLB gà Hồ cho hay: "Gia đình tôi có nhiều đời nuôi gà Hồ. Ngay cả thời kỳ chiến tranh, bố tôi đã phải giấu vợ con để dành thức ăn chăn nuôi gà. Sau này dù khó khăn nhưng vợ chồng tôi cũng tìm đủ mọi cách để duy trì nuôi gà Hồ".

Theo các lão nông làng Lạc Thổ, tuy là niềm tự hào của người dân địa phương dùng làm vật phẩm tiến vua, tế lễ hay quà biếu quý báu trong những dịp lễ Tết, nhưng có thời kỳ số lượng gà Hồ và người nuôi còn rất ít. Gà Hồ phải nuôi bằng phương pháp thả tự nhiên, chủ yếu cho ăn bằng thóc, ngô nên qua những năm tháng chiến tranh, rồi thời kỳ bao cấp khó khăn, thiếu thốn, rất ít gia đình có điều kiện để nuôi.

Một điều khác, dù sinh sản tốt nhưng ấp trứng, tỉ lệ nở con thấp. Thời gian nuôi gà bố mẹ, gà thịt dài nên không ít người ngại ngần. Bởi thế, có những lúc chỉ còn vài hộ nuôi gà Hồ chính gốc, thậm chí chỉ nuôi gà Hồ như nuôi làm cảnh trong nhà bởi niềm đam mê, niềm tự hào về giống gà quý.

Từ năm 1991, CLB gà Hồ được thành lập, nhằm bảo vệ quyền lợi của các hộ nuôi trên địa bàn. Nhiệm vụ đầu tiên của CLB là tổ chức tìm hiểu thêm các tài liệu nói về con gà Hồ, về đặc điểm, tiêu chí và dựng lại khuôn mẫu tiêu chí tuyển chọn gà Hồ tại các gia đình nuôi trong làng. Tiếp đó, năm 2015, Hợp tác xã Bảo tồn và Chăn nuôi gà Hồ được thành lập, để bảo tồn và phát triển giống gà quý hiếm này.

Có CLB, có nơi chốn để không chỉ động viên, khích lệ tinh thần của người nuôi gà Hồ mà còn tạo cơ hội cho các thành viên giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, phương pháp chăn nuôi, chọn giống, liên kết tiêu thụ… và nhất là liên hệ, tạo đầu mối để các đơn vị nghiên cứu, các nhà khoa học triển khai các dự án bảo tồn giống quý. Nhờ vậy, đến thời điểm này, Lạc Thổ có gần 50 hộ gia đình chuyên nuôi duy nhất giống gà Hồ và sinh hoạt tại CLB gà Hồ, mỗi năm cung cấp hàng chục nghìn con gà giống cho người chăn nuôi ở nhiều tỉnh, thành.

Tạo sân chơi cho người dân

Ngoài nhiệt tình chăn nuôi, các thành viên CLB cũng nghĩ ra cách là tạo ra một sân chơi để khuyến khích người dân chăn nuôi. Đây là một dịp để nhân dân trong làng cùng các làng xã lân cận và khách thập phương được tận hưởng không khí của lễ hội và tận mắt chiêm ngưỡng những cặp gà Hồ đẹp nhất làng. Trong lễ hội, hứa hẹn sẽ mang lại cho khách tham quan cái nhìn thú vị, mới mẻ, chi tiết về giống gà Hồ - sản vật tiến vua năm xưa.

Ông Nguyễn Thành, một trong những người có công bảo tồn gà Hồ nhắc lại: "Trong một buổi sinh hoạt các cụ phụ lão hưu trí, các cụ kể lại tục lệ ngày xưa của làng, trong đó có chuyện thi gà, dùng gà của làng làm lễ vật tiến vua. Từ đó các cụ của làng đã có chủ trương khôi phục lại giống gà này".

Năm 1993, cuộc thi gà Hồ lần đầu tiên được tổ chức, diễn ra tại khuôn viên đình Lạc Thổ. Trong phần thi đơn trống năm 1993, chú gà nặng 5,6kg của ông Nguyễn Văn Chính giành giải nhất. Chú gà nặng 6,2kg của ông Nguyễn Ngọc Thông, tiếng là nặng nhất, nhưng chỉ được mang đến trưng bày, do quá già và không thể sinh sản được nữa.

Lần thứ hai là năm 1996, cuộc thi được tổ chức. "Năm đó, CLB quyết định thi cặp trống mái. Giải nhất thuộc về cặp gà của ông Nguyễn Văn Dân. Lần thứ 3, tổ chức vào năm 2000. Và mãi đến năm nay, 2016, cuộc thi lần thứ tư mới được tổ chức. Chúng tôi hy vọng sẽ tiếp tục khơi dậy tinh thần chăn nuôi của bà con" - ông Nguyễn Đăng Chung, Chủ nhiệm CLB gà Hồ, Trưởng Ban tổ chức cuộc thi cho hay.

Để có gà tham dự cuộc thi, các hộ dân đã phải tích cực chăm sóc đàn gà của mình để chọn ra cặp đẹp nhất. Đặc điểm của giống gà Hồ là: Đầu công, mình ốc, cánh vỏ trai, đuôi nơm, cổ màu đỏ, vào suýt (mào kép), diều cân ở giữa, quản ngắn, đùi dài, ngón tách nhau, thịt ngon, lồng mã lĩnh hay mận chín. Còn gà mái có đặc điểm: lông màu lá chuối khô hay màu vỏ nhãn, màu đất thó hoặc màu lông chim sẻ.

Theo quy định, những người tham dự phải là dân thuộc bốn thôn Nam Thổ, Bắc Thổ, Bến Hồ và Phố Hồ. Ngoài các đặc điểm trên, gà phải bảo đảm các tiêu chí trên 4,5kg với gà trống mang mã mận hoặc mã lĩnh. Gà mái thì từ 3,5kg trở lên, không ăn no, có ba mã là mã thó, mã sẻ, mã nhãn. Cũng theo quy định, những chú gà được tham dự cuộc thi phải là gà còn sinh sản được, không quá già, chân đi vững, người không có sẹo, lông cánh đều, mắt sáng. Nếu không hội tụ đủ các yếu tố này thì dù nặng đến mấy cũng chỉ đứng ngoài trưng bày. Tổng điểm của các con gà tham gia cuộc thi là 80, trong đó cân nặng chiếm một nửa số điểm, nửa số điểm còn lại chia đều cho các tiêu chí gồm đầu, mào, mã, chân, đuôi…

Ông Đỗ Tá Dũng, một trong những người tâm huyết giữ gìn, phát triển đàn gà Hồ khẳng định: "Vào hội thi, dù vài năm mới có một lần, và sáu năm rồi chúng tôi mới lại được tiếp tục thi. Nhưng chúng tôi thi trong vui sướng. Những năm trước, do thiếu kinh phí nên phải dừng thi. Nhưng trưng bày, giới thiệu và giao lưu giữa các hộ thì vẫn được tổ chức".

Cuộc thi năm 2016 thu hút hơn 30 cặp gà tham dự giải và gần 50 cặp trưng bày. Giải nhất đôi đã thuộc về cặp gà mang số 8, chủ nhân là ông Nguyễn Văn Trường, con trống nặng 6,1kg; giải nhì thuộc về cặp số 14 của ông Đỗ Tá Dũng, cân nặng con trống là 6,2kg. Còn giải ba thuộc về cặp số 10, chủ gà là ông Dương Hữu Thành. Ngoài ra, cuộc thi còn các giải phụ, như giải nhất đơn trống thuộc về cặp gà số 12 của ông Dương Hữu Thành, giải nhì đơn trống thuộc về cặp số 11, chủ gà là ông Nguyễn Văn Trường.

Cuộc thi khép lại trong không khí tươi vui của lễ hội, sự nô nức của người dân. Những chủ gà sẽ tiếp tục chăm sóc cho những chú gà của mình để phục vụ cho cuộc thi lần sau.