Không có gì mà ầm ĩ cả

Không dám ạ

11:06 09/12/2015
Trong một gian triển lãm gốm Bát Tràng, có hai cao nhân trẻ tuổi đầu trọc hàn huyên bên chén trà sương khói. Tôi cất lời: Chào các bạn. Xin phép ngắm gốm của các bạn được không? Cao nhân ngẩng lên: “Không dám ạ!” 

Nói đoạn, cao nhân quay ra bạn đối ẩm vừa cười vừa nói: “Hệ hệ hệ... Xời. Vừa học được câu "không dám". Phê lòi. Hệ hệ hệ...”

Giật mình vì lâu lắm mới nghe được câu "không dám ạ". Câu từ này từng phổ biến nhan nhản thời những năm 1970 trở về trước, nhất là ở quê. Đến nay thì cái câu đó hình như đã "tuyệt chủng" trong đời sống.

Thời trước, các cụ gặp nhau, câu chào là "Chào cụ ạ" và câu đáp là "Không dám ạ". Ngay cả trẻ con chào các cụ nhiều khi cũng được nghe câu: “Không dám! Cháu đấy à!”

Minh họa: Tả Từ.

Chữ "không dám" ở đây không hề rườm rà mất thì giờ, hủ lậu như tụi trẻ nghĩ. Nó thay cho một lời chào thể hiện sự nhún nhường. Bởi người được chào tự coi mình chưa đủ phúc đức để được nhận lời chào của người đối diện (Phận tôm cá đâu dám nhận lời chào từ rồng phượng v v...). Người đối diện bao giờ cũng cao quý hơn mình. Mặc nhiên là thế. Lời chào cao hơn mâm cỗ là như thế.

Bây giờ, các bạn trẻ nói chuyện với nhau cũng khệnh phết. Tý tuổi cũng anh anh chú chú và luôn coi bạn mình "chưa đủ tuổi". Ngày trước người ta ngại dành cho nhau từ ngu. Họ sẽ dùng từ là "nhận thức chưa được nhanh ". Hoặc "bạn ấy hơi chậm". Thanh niên thế kỷ 21 bây giờ sẵn sàng nói nhau là: "Mày ngu hết cả phần của chó". Hoặc "mày ngu như lợn. Xúc phạm lợn quá. Nói bé thôi không lợn nó tự ái..."

Các bậc trí giả xưa luôn có thói quen nhún nhường xã giao. Nhưng nó thực sự cần cho đời sống. Chỉ những kẻ tầm thường mới không biết khiêm nhường. Đã có thời nhà nho thì tự xưng mình là bỉ nhân, kẻ ngu hèn; nhà tu hành thì xưng mình là bần tăng; dân thì xưng là tiểu nhân; quan thì xưng là hạ quan, bỉ chức; Vua thì xưng là quả nhân.

Quần thần muốn nói gì cũng nhún một cái, lùi một bước.

Theo ngu ý của đệ thì...
Theo thiển nghĩ của hạ quan thì...
Thần trộm nghĩ...
... Kẻ ngu đần này đâu dám... v v

Ngay cách xưng là quả nhân cũng là khiêm nhường. Quả là chỉ sự cô quả đơn độc. Vì thế, vua có khi cũng xưng là cô.

Tướng quân đại thắng không bao giờ đắc ý rung đùi nhận mình tài giỏi mà bao giờ cũng chắp tay: “Giặc tan là nhờ hồng phúc của bệ ha”. Đến lượt nhà vua lại nhún nhường: “Quả nhân phận mỏng, ân đức chưa dầy. May được cơ nghiệp này cũng là nhờ các khanh xả thân phò ta”.

Trông lại nghìn năm trước, Đức vua Lý Thái Tổ xưa với tầm nhìn thiên niên kỷ đã muốn dời đô ra Đại La "nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời", nhưng ông không thảo một tờ quyết định, ký cái rụp và bắt triều đình cum cúp thi hành. Sau những dòng bảo vệ luận cứ của mình về thủ đô mới rất thuyết phục, cuối đoạn văn bản, đức vua vẫn hỏi: “Trẫm muốn nhân địa lợi ấy mà định nơi ở, các khanh nghĩ thế nào?” Dành cho các cộng sự một câu hỏi chứ không áp đặt mới là sự khiêm nhường của bậc minh quân.

Đôi bạn nghệ sĩ của Bát Tràng đã "phê lòi" khi học được câu "Không dám ạ". Có thể do lạ tai mà dùng. Nhưng mãi thế nào cũng phát hiện ra những vi diệu bất ngờ. Bây giờ, giới teen cũng hay dùng câu "không dám đâu" nhưng với sắc thái đặc biệt. Hễ thấy cô gái nào bảo "không dám đâu" thì cứ coi chừng.

Sự tiến bộ của nhận thức luôn cho thấy cái chưa biết lớn gấp vạn lần cái đã biết. Trí thức hơn ai hết là người biết "sợ" và đương nhiên biết khiêm nhường. "Không dám ạ" là một câu đã biến mất. Tôi muốn nhắc tới nó như một di sản. Chứ để đánh giá cho đúng tầm của "Không dám ạ" này thì kẻ thô lậu này cũng "Không dám ạ".

Còn bạn. Bạn đã bao giờ khiêm cung với con em của mình chưa?

Lê Tâm

Khi người người, nhà nhà quây quần bên mâm cỗ Tết, phố phường rực rỡ ánh đèn và sắc màu pháo hoa, lực lượng Cảnh sát trật tự Thủ đô vẫn lặng lẽ làm nhiệm vụ, thức trắng đêm để giữ gìn trật tự đô thị (TTĐT). Đây là năm đầu tiên, công tác duy trì TTĐT trong dịp Tết Nguyên đán được triển khai đồng bộ với việc ứng dụng hệ thống Trung tâm Camera AI ghi nhận, phát hiện vi phạm – một mô hình chưa từng có tiền lệ trong công tác trực Tết.

Ngày 21/2 (tức mùng 5 Tết), Công an tỉnh Phú Thọ cho biết, theo tinh thần “thượng tôn pháp luật”, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, Phòng CSGT, Công an tỉnh Phú Thọ đã tăng cường xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, kể cả đêm Giao thừa, là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tai nạn giao thông.

Từ phản ánh của nhiều người dân và du khách, trưa 21/2 phóng viên Báo CAND đã đến Khu du lịch Long Vân Garden ở thôn Suối Phèn, xã Sơn Long, huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên trước đây – nay là thôn Suối Phèn, xã Vân Hòa, tỉnh Đắk Lắk để tìm hiểu thực hư về chuyện “chặt chém” ở bãi giữ xe ô tô tự phát nằm kế bên khu du lịch này.

Ban ngày họ ngồi trước màn hình máy tính, tối mịt mới rời quán cà phê hay góc phòng trọ. Những con số nhảy liên hồi, biểu đồ lên xuống từng giờ, tin nhắn khách hàng dồn dập. Nghề của họ được gọi ngắn gọn là chạy quảng cáo - một công việc nghe có vẻ hào nhoáng trong kỷ nguyên số, nhưng phía sau lại là vô vàn áp lực, trăn trở và cả những khoảng xám khó gọi tên.

Từ mùng 3 Tết Nguyên đán, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận gia tăng bệnh nhân nặng từ các tuyến chuyển lên; bệnh nhân nội trú tăng gấp đôi so với mọi năm. Bệnh viện huy động bác sĩ, điều dưỡng rút ngắn ngày nghỉ Tết quay trở lại làm việc. 

Lợi dụng kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, tình trạng người tham gia giao thông vi phạm quy định về nồng độ cồn và chạy quá tốc độ..., các đối tượng sử dụng không gian mạng (Facebook, Zalo...) hình thành các hội nhóm “báo chốt, né chốt” và xuyên tạc hoạt động của CSGT.

Thực hiện kế hoạch cao điểm của Cục CSGT và chỉ đạo của Công an TP Hà Nội, lực lượng CSGT Thủ đô vẫn tiếp tục tăng cường các tổ công tác làm nhiệm vụ xuyên suốt kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, qua đó phát hiện xử lý nhiều trường hợp tài xế taxi và xe khách vi phạm nồng độ cồn.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文