Lạc vào thế giới cổ xưa bên đấu trường La Mã
Thủ đô của Italia được ví như một bảo tàng mở bởi những dấu tích của lịch sử văn hóa cổ hiện hữu ở khắp các nẻo đường, con phố, và chúng tôi đã bị lạc vào thế giới La Mã cổ xưa, đầy huyền bí. Người ta bảo, cả châu Âu, nếu chọn một nơi có không gian di sản cổ kính đồng nhất, toàn vẹn ở từng góc nhìn nhất, thì chắc chắn đó là Rome.
Colosseo - Đấu trường 2.000 năm tuổi
Chúng tôi đã chọn đấu trường Colosseo - đấu trường La Mã cổ đại đã ngót 2.000 năm tuổi, biểu tượng của thành Rome, một trong 7 kì quan mới của thế giới là điểm đến đầu tiên trong hành trình nửa tháng khám phá châu Âu.
Đấu trường La Mã được biết đến đầu tiên dưới cái tên Amphitheatrum Flavium theo tiếng Latinh và Anfiteatro Flavio - theo tiếng Ý (sau này gọi là Colosseum hay Colosseo). Nó được xây dựng khoảng năm 70 đến năm 72 sau Công nguyên - dưới thời Hoàng đế Vespasian.
Đây là công trình lớn nhất được xây ở Đế chế La Mã, được hoàn thành trước năm 80 (sau Công nguyên). Đấu trường được sử dụng cho các võ sĩ giác đấu thể hiện sức mạnh kinh thiên và tài năng xuất chúng của họ. Nó có sức chứa khổng lồ 50.000 khán giả.
Trước khi trở thành phế tích, đấu trường Colosseum được sử dụng gần 500 năm với những bằng chứng ghi chép được về trận đấu thế kỷ 6 - rất lâu sau khi Đế chế La Mã sụp đổ năm 476. Ngoài sử dụng làm nơi đấu của võ sỹ, nơi đây còn được dùng làm biểu diễn công chúng, tập trận giả trên biển, săn thú, diễn kịch cổ điển…
Chúng tôi đi một vòng quanh cấu trúc hình ê-líp khổng lồ với các dãy bậc thang bao quanh một sân đấu trung tâm cũng hình ê-líp. Mặc dù không gian yên ắng nhưng tôi có cảm giác xung quanh mình là một rừng người đang hò reo, phấn khích.
Chợt rùng mình khi nhìn xuống phía dưới, khi xưa là một hệ thống phòng ốc và lối đi phức tạp dành cho các loài dã thú, các tù nhân, võ sĩ trước khi ra sân đấu với các màn trình diễn đẫm máu.
Những bậc ghế đá ở khán đài trung tâm - nơi dành riêng cho vua quan triều đình vẫn còn đó. Âm vang của hàng nghìn năm như vọng về khi bất chợt bắt gặp bóng dáng của các võ sĩ giác đấu năm xưa đang hùng dũng đi lẫn trong dòng người đến khám phá Colosseo.
Giật mình rồi chợt ồ lên vui vẻ vì các võ sĩ Colosseo bây giờ chỉ mang tính chất trình diễn, mà họ cũng chỉ khoác bộ áo giáp ngày xưa chứ không tuyên chiến với bất cứ ai. Anh chàng nào cũng vô cùng điển trai và thân thiện. Vác giáp trụ, khoác gươm giáo ra chụp ảnh chung với du khách.
Kiến trúc độc đáo của đấu trường với 100.000m3 đá travertine được giữ với nhau bằng 300 tấn vòng kẹp vững chắc tạo thành tường ngoài đến bây giờ vẫn còn là bí ẩn đối với các kiến trúc sư. Colosseo được thiết kế tốt đến nỗi mỗi người có thể ra khỏi đấu trường trong vòng mấy phút. Bí mật nằm trong việc sử dụng tài tình các mái vòm cuốn, các hành lang và các bậc lên xuống dẫn tới chỗ ngồi. Các mái vòm bên trên tầng trệt tạo ra 80 lối vào chỗ đông người, mỗi lối vào có đánh số giúp khách dễ dàng tìm thấy chỗ ngồi của họ.
Theo thời gian, cùng với sự hủy hoại của thiên nhiên và con người, vào thế kỷ XVIII, một trận động đất mạnh làm sụp đổ 2/3 đấu trường. Đến năm 1874, công trình được trùng tu lớn. Từ đó đến nay, Colosseo vẫn được xếp vào hàng những kiệt tác nghệ thuật của nhân loại, báu vật trong kho tàng văn hóa lịch sử sáng tạo của loài người. Bởi lẽ, ngoài giá trị nghệ thuật sẵn có vốn thu hút nhiều chú ý của các nhà nghệ thuật, công trình này còn có ý nghĩa lịch sử lớn lao - đánh dấu một thời kì hưng thịnh, huy hoàng của Đế chế La Mã.
Đấu trường Colosseo - một tử trường trong quá khứ bước vào thiên niên kỉ mới như một biểu tượng của sự sống. Đó là khi Hội đồng thành phố của Rome và Tổ chức Ân xá Quốc tế đã coi Colosseo như một biểu tượng quan trọng trong chiến dịch chống lại án tử hình. Từ khi bắt đầu chiến dịch (năm 1999), mỗi lần trên thế giới có người được giảm án hay có quốc gia loại bỏ luật tử hình, đấu trường La Mã lại được thắp sáng bởi một ngọn lửa rực rỡ.
Rời đấu trường - nơi đón chào của thần chết hàng nghìn năm trước đây để tiếp tục khám phá thành Rome, đọng lại trong tôi là nụ cười mến khách của một võ sĩ giác đấu trông hiền khô - người mà tôi dám chắc chưa từng tỉ thí với bất cứ ai!
Phế tích La Mã ở thành phố vĩnh hằng
Thủ đô Rome của nước Italia được mệnh danh là thành phố vĩnh hằng bởi trải qua bao cuộc bể dâu, tất cả những dấu tích cổ xưa nhất vẫn được người dân nơi đây lưu giữ để rồi hàng triệu lượt du khách hàng năm từ khắp thế giới đổ về chiêm ngưỡng. Nó trở thành con gà đẻ trứng vàng cho Italia.
Trong đó, đặc biệt thu hút khách là khu phế tích La Mã (Roman Forum) - trung tâm của thành phố La Mã cổ đại - một địa chỉ khám phá thú vị nằm ngay cạnh đấu trường La Mã Coloseo.
Lịch sử của Đế chế La Mã (hoặc Đế quốc La Mã, tiếng Anh: Roman Empire) trải dài qua 16 thế kỷ. Dẫu có một quá khứ huy hoàng nhưng hiện tại, trung tâm La Mã cổ đại nằm trong lòng thành phố Rome cổ kính chỉ còn là phế tích và nằm ở vị trí thấp hơn rất nhiều so với mặt bằng của thành phố. Chúng tôi đã vô cùng xúc động khi đứng trên thành phố của người cổ đại mà từng viên đá, cục gạch hay những mái vòm, trụ cột… vô số những di sản quý giá vẫn được giữ lại tất cả dẫu qua bao cuộc chiến chinh và thời gian.
Khu phế tích La Mã khá rộng chứa các di tích quan trọng nhất của La Mã cổ đại, bao gồm đồi Palatine, đồi Capitoline, giới hạn ở mặt nam bởi Trường đua lớn Circus Massimus, phía bắc bởi Đài tưởng niệm Emanuele, phía đông bởi Colosseum.
Chúng tôi bắt đầu khám phá khu phế tích từ cổng Titus - Khải Hoàn Môn làm từ đá cẩm thạch của Hy Lạp. Cổng Titus do Hoàng đế Domitian xây dựng năm 81- sau Công nguyên - để tưởng niệm anh mình là Hoàng đế Titus. Đây cũng chính là hình mẫu của Khải Hoàn Môn Paris với chiều rộng 13,5m, cao 15,4m và dày 4,75m.
Cổng Titus xây bằng cẩm thạch trắng, bên ngoài trang trí ít, nhưng vòm cổng phía bên dưới được điêu khắc đá rất đẹp, với những hình ô vuông trong đó có những bông hoa tròn. Kiểu trang trí này còn gặp rất nhiều trên trần các nhà thờ ở Roma, nhưng cầu kì và chi chít hơn.
Bước qua cổng Titus, phế tích của Forum rải rác khắp nơi. Xa kia là hàng cột của ngôi đền Saturn - Thần Bầu trời, gần hơn là của đền Castor, rồi đền Antonius, Faustina, Tòa nhà Vestal, Đại đường Maxentius, Đại đường Aemilla, Viện Nguyên lão... tất cả chỉ còn là phế tích.
Bước trên nền móng của phế tích với những gì còn sót lại có thể hình dung về một thời xa xưa của Đế chế La Mã hưng thịnh với những công trình sừng sững, tấp nập các nguyên lão, quý tộc, tướng lĩnh tài ba. Nơi mà đông đảo cư dân La Mã đã tưng bừng trống giong cờ mở đón các chiến binh chiến thắng trở về sau những cuộc chinh phạt.
Đồi Capitoline là đỉnh cao nhất, nơi có cung điện cũ của các hoàng đế La Mã nay cũng chỉ còn nền và một số bức tường trên bề mặt.
Đỉnh đồi Palatine cũng chỉ còn những dấu tích cung điện mà thôi. Người ta dựng một ngôi nhà để làm bảo tàng, gìn giữ những bức tượng, phù điêu, chân và đỉnh cột, một ít đồ kim loại tìm được.
Khu đồi chỉ là những lớp thềm gạch, chân cột đá trống trải, hoang vu, với những cái cây mọc trơ trọi. Bên sườn đồi, có một khu sân lộ thiên khá lớn, gọi là Stadium. Đó là nơi giải trí của hoàng đế, với những dãy cột hình ôvan, hình tròn.
Nơi đây xưa kia người ta biểu diễn xiếc, các trò với thú, với lửa.... để hoàng đế và quần thần ngồi xung quanh hoặc bên trên xem. Bên ngoài là khu nhà tắm hoàng gia, dành riêng cho hoàng đế và các cận thần.
Đi dạo trong thành phố La Mã cổ xưa, dẫu chỉ còn lại ngổn ngang những phế tích, dưới cái nắng vàng như mật ong, chúng tôi như lạc vào một khung trời cổ tích. Đâu đó vẫn còn những mái vòm cẩm thạch được chạm khắc tinh xảo, bước chân lên những nền móng lâu đài u tịch dưới vòm cây xanh ngắt… thấy mình như được ngược thời gian, trở về thời đại cổ xưa của Rome - thành phố vĩnh hằng. Để rồi thầm cám ơn ý thức giữ gìn di sản tuyệt vời của bao thế hệ người dân nơi đây. Họ đã làm sống lại nghìn năm lịch sử.