Cho nỗi buồn, cô đơn, gọi tên thành hạnh phúc...

“Vẫn biết Bắc nó hát hay mà em không ngờ nó có thể hát bài này hay đến thế”.

“Khi anh chọn key cho bài này, Bắc nó cũng không ngờ nó có thể hát được ở key đó”, Trí cười sảng khoái, “và anh biết, ở quãng giọng này, Bắc sẽ hát bài này đẹp nhất”.

Tôi hiểu câu trả lời ấy của Trí. Nó là sự thỏa mãn vô cùng của một người sản xuất âm nhạc khi đã khám phá ra được một điều gì đó khác, ở một lãnh địa đã rất cũ đối với quá nhiều người. Và trong một phút chững lòng mình lại, tôi nhẹ nhàng hỏi anh: “Chú nghe chưa anh?”.

Câu hỏi đó lặp lại ở một đêm sau; khác, khi không chỉ có tôi và Trí cùng ngồi nghe lại album Lặng lẽ tiếng dương cầm mà anh bắt tay vào sản xuất suốt thời gian qua. Chúng tôi vẫn có thói quen như thế. Trước khi ra mắt một sản phẩm nào, chúng tôi hay ngồi nghe cùng nhau vài lần, ở cả nhà tôi lẫn trong phòng nghe nhạc trên căn hộ của Trí. Không phải nghe để thẩm định lại điều gì cả, mà là nghe ở tâm thức của những người khán giả, như muôn ngàn người nghe bình thường; với tất cả những thứ đi kèm bình thường với những thanh âm ấy như một chai rượu nhỏ; một điếu cigar thơm; dăm ba người bạn hiền lành, đồng cảm…

Nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9.

“Chú vẫn chỉ được nghe qua một cái CD anh chép cho chú. Chú không có máy nghe đĩa vinyl em ạ”, Trí khẽ nói. Và anh nhìn tôi, mắt chợt sáng lên: “Mai chú Minh đăng cai địa điểm nhé. Anh sẽ góp vài chai vang ngon. Mình đón chú lên nghe”.

Cuộc hẹn đã khởi đi ngẫu hứng như thế, trong một đêm như thế…

Chú bước chân vào căn phòng của tôi, lần đầu tiên, vẫn đúng như những gì tôi từng hình dung và nhìn thấy ở chú. Một đêm ngồi lại cùng nhau chỉ để nghe đĩa nhạc mới với chúng tôi vốn dĩ cũng chỉ là một đêm bình thường, xuề xoà và có thể nhiều khi là bỗ bã.

Suy cho cùng, nó chỉ là một đêm vui chơi đầu tuần, khi anh em đều rảnh rang cả. Nhưng chú vẫn đóng bộ vest nghiêm chỉnh, mang cà vạt đàng hoàng và chẳng ai trong chúng tôi nghĩ rằng đó là một nghệ sỹ. Nhìn chú giống như một nhà giáo thì đúng hơn, với sự mô phạm, nghiêm cẩn trong từng hành động nhỏ.

Thật ra, tôi cũng đã quen với hình ảnh đó của chú từ lâu rồi nhưng tôi vẫn không khỏi ngỡ ngàng khi nhìn thấy chú trong bộ dạng ấy. Và hỏi “ủa, chú mới đi làm về sao chú?” để rồi nhận được câu trả lời trong nụ cười hiền “đâu có, chú từ nhà tới. Trí qua rước chú mà con”… Để rồi lại tự mình nhủ mình “ừ nhỉ, chú là như thế. Vì chú là chú Nguyễn Ánh 9 mà”…

Tôi còn nhớ mấy năm trước, sau một đêm say thật say, sau một đêm chém gió lề đường thật phần phật, cái cổ họng đã khản đặc của tôi bỗng nhận một nhiệm vụ bất ngờ từ người anh thân, đạo diễn Lưu Huỳnh. “Em chạy qua đây giúp anh một việc nhé”, anh Lưu đã huy động tôi như thế, trong một sáng chủ nhật biếng lười. Hóa ra, anh nhận lời làm một đoạn tư liệu về chú Nguyễn Ánh 9 cho Trung tâm Thúy Nga và anh muốn tôi viết lời bình cho đoạn tư liệu đó. Rồi viết xong, viết khi mà tôi chưa từng một lần gặp chú, anh kêu tôi vô studio đọc lời bình luôn.

Những tưởng đó chỉ là ví dụ để sau này Trung tâm Thúy Nga dựng lại, chọn giọng một ai đó đọc thay nhưng tôi đã lầm. Họ tôn trọng, và giữ nguyên phần đọc lời bình ấy của tôi, với cái giọng khào khào như người hút thuốc lào mất ngủ. Những gì tôi viết ngày đó, những gì tôi đọc ngày đó hoàn toàn chỉ là những hình dung rỗng không, cảm tính, chủ quan và áp đặt của mình về chú. Nhưng không ngờ, sau này, trong lần đầu gặp chú, chú đã nói với tôi rằng: “Những gì con viết trong cuốn tư liệu đó, chú rất thích và nó không sai lệch đâu con”.

Cái duyên giữa tôi và chú đã bắt đầu như vậy, kéo theo nó là những lần gặp chẳng thể gọi tên. Nhưng tôi khó có thể quên 2 lần tái ngộ để lại nhiều trăn trở trong tôi sau đó. Một lần, ngẫu nhiên đưa bạn từ Hà Nội đi café nghe nhạc, ở Phú Nhuận, trong một cái quán mang tên Nghê Thường, nơi chú vẫn chơi piano hằng đêm.

Gặp chú, và trò chuyện, và biết rằng chú cùng bè bạn đứng ra làm Nghê Thường với sự trợ giúp của một vài người là bởi chú còn Thương Nghề. Cái nghề với những phím trắng đen; với những hợp âm và những nốt bán cung đã mang lại cho chú được những gì sau cả mấy chục năm dai dẳng đeo đuổi? Vậy mà chú vẫn thương nghề, một tình thương của tận hiến, một tình thương không hề tính toán, một tình thương không bao giờ cảm thấy xót phận mình.

Và một lần khác, ở quầy bar của khách sạn Sofitel, khi tôi và Trí ngồi với khách của mình và ngẫu nhiên gặp chú bước vào, lặng lẽ. Chú cười với chúng tôi nhưng không lại gần. Chú đi làm. Chú lại với cây dương cầm của chú. Tôi đã không biết nói gì lúc đó cùng Trí khi cách chỗ chúng tôi không xa, khi chúng tôi đang nâng ly và bàn luận về những dự định tốt đẹp hơn trong tương lai, thì người nghệ sỹ già đã từng một phần khiến chúng tôi yêu thêm âm nhạc nhờ vào những thang âm của ông lại đang ngồi đó, đệm đàn cho chúng tôi uống rượu. Tôi thấy mình như có lỗi với chú. Tại sao chúng tôi không chọn một nơi khác, một nơi thuộc về những âm thanh khác.

Lúc này, chú ngồi đó, dựa vào chiếc ghế sofa nhà tôi, bên cạnh chiếc piano và tấm bìa đĩa Lặng lẽ tiếng dương cầm. Chú mừng lắm, chú nói với Trí rằng chưa bao giờ chú có một sinh nhật vui như tuổi này, khi những sáng tác của chú nằm trong một tuyển lựa lại mà Trí đã cất công sản xuất để kịp ra mắt vào mùa Phục sinh. Tấm đĩa vinyl mang tính hoài cổ của hôm nay có lẽ gợi nhắc nhiều đến những đĩa nhạc chú từng góp phần từ những ngày đầu tiên thương nghề.

Chú lặng lẽ, đôi mắt nhìn đâu đó rất xa qua cặp kính trắng đã hơi mờ. Dáng ngồi nhỏ bé nhưng chứa chất tất cả những nỗi niềm nào? Phải chăng nó là nỗi buồn mà chú đã vẫy tay đón chào, nỗi buồn khác hẳn với những gì tôi đã hình dung nó từ lăng kính của François Sagan? Phải chăng nó là niềm “hạnh phúc như đôi chim quyên đậu cành lá thắm” bỗng chốc vụt bay trong phút không ngờ?

Tôi không hiểu nổi. Tôi không lý giải nổi. Nhưng tôi đã nhìn thấy từ trong dáng ngồi ấy chàng trai trẻ Nguyễn Ánh 9 ngày nào hăm hở vào tình; cậu bé thơ Nguyễn Ánh 9 ngày nào ngồi một mình trước biển Nha Trang và chàng thiếu niên Nguyễn Ánh 9 ngày nào lặng lẽ ngồi bên cây dương cầm giữa chiều lạnh mờ sương Đà Lạt. Thời cuộc đã nhào nặn tất cả những hình ảnh đó trở thành chú của ngày hôm nay, lầm lũi; nhẹ nhàng và lúc nào cũng nở một nụ cười rất hiền như tạ ơn cuộc đời đã cho mình được yêu, được buồn, được cô đơn cùng những nốt nhạc...

Chú nhìn vào bản chép tay bài Quê xa mà Trí viết tặng tôi và nói “chú bây giờ cũng vẫn viết tay”. Và điều đó khiến tôi sực nhớ tới những người hiếm hoi còn viết tay từng bản nhạc của mình trong thời đại máy tính có thể giúp người ta ghi lại một văn bản thật rõ ràng và sạch đẹp. Ừ nhỉ, dù sao, dù thế nào đi nữa, chú vẫn còn viết tay, còn nâng niu từng nốt nhạc như những tài sản trân quý nhất của đời mình mà nhờ vào một ân điển nào đó, cuộc đời chú đã được hội ngộ chúng. Sự nâng niu ấy, chúng tôi đã lần lượt bỏ qua, như sự từ khước một lần được minh định chính mình trong con đường mình đang đi, con đường mình đã chọn.

Chúng tôi không thể thoát khỏi  những vùng tiện lợi của chính mình thì làm sao chúng tôi có thể có được cảm nhận như chú, cảm nhận đi qua tất cả, đi qua những nỗi buồn-niềm vui; những đầm ấm-cô đơn; những ngây thơ-ngờ vực; những hân hoan-xót xa; những ồn ào-lặng lẽ; những bùng nổ-cam chịu… để rồi cuối cùng vẫn gọi tên cả một mớ hỗn độn trộn lẫn hết cùng nhau kia bằng một cái tên: HẠNH PHÚC…

Sài Gòn, 4/2013