Bớt bệnh tật lại, nghệ sĩ ơi!

1. Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã xác định các bị can có dấu hiệu tội phạm sản xuất hàng giả là thực phẩm và lừa dối khách hàng, theo quy định tại Điều 193 và Điều 198 Bộ luật Hình sự. Theo như khoản 2 của Điều 198, phạm tội có tổ chức (mà trường hợp của Quang Linh Vlogs và Hằng du mục rất dễ phạm phải), án phạt có thể sẽ từ 1 đến 5 năm tù tùy theo mức độ.

Nói chung, chưa có phán quyết cuối cùng của tòa án, chúng ta chưa thể quả quyết được gì về mức án, song rất nhiều người cảm thấy tiếc cho Quang Linh Vlogs, một thanh niên mà hình ảnh trước đây của anh trong các video ghi hình tại châu Phi, ấn tượng và thiện cảm cho người xem là rất lớn.

Tất nhiên, làm điều gì tốt thì công chúng ngợi khen; làm gì sai quấy, công chúng sẽ phê phán và nghiêm trọng hơn, sẽ phải đối diện với trừng phạt của luật pháp. Nhưng, từ câu chuyện của Quang Linh Vlogs và Hằng du mục, có lẽ cũng đã đến lúc những người nổi tiếng cần phải cân nhắc lại trong câu chuyện nhận quảng cáo sản phẩm, bán các sản phẩm. 

Ai cũng hiểu, cuộc sống vốn dĩ vất vả nên thêm nghề tay trái để mưu sinh, thậm chí để làm giàu là chính đáng. Nhưng, cách ta kiếm tiền thế nào lại quyết định danh dự của chúng ta rất nhiều. Kiếm tiền cho mình mà gây tổn hại cho những người xung quanh, chắc chắn là điều khó có thể được cảm thông. Đặc biệt, với những người nổi tiếng, những nghệ sĩ, việc kiếm tiền thông qua quảng cáo sản phẩm, bán sản phẩm càng phải cân nhắc kỹ. Cơ bản, ai cũng hiểu đằng sau họ là cả một lực lượng khán giả trung thành hùng hậu luôn tin yêu họ. Từ niềm tin đó, khán giả rất dễ trở thành nạn nhân nếu người nổi tiếng quảng bá hoặc phân phối những sản phẩm không đúng chất lượng.

Nếu mở các nội dung video trên mạng xã hội hoặc xem các chương trình truyền hình, chúng ta sẽ luôn gặp các quảng cáo mà gương mặt đại diện luôn là những nghệ sĩ đông khán giả nhất, được yêu mến nhất. Và, điều rất lạ là nghệ sĩ nào cũng bắt đầu quảng cáo với hình ảnh nhăn nhó, yếu ớt với đủ thứ bệnh trên đời. Kịch bản nối tiếp xưa như trái đất chính là sự xuất hiện của một lời khuyên về một loại "thần dược" nào đó khiến nghệ sĩ uống xong khỏe hẳn ra. Kết thúc, sẽ có một khuyến cáo được đọc với tốc độ không thể kịp bắt vào tai nếu chỉ nghe một vài lần, đại ý rằng "sản phẩm này không phải là thuốc".

Sẽ ra sao nếu những khán giả trung thành của nghệ sĩ tin rằng "đó là thuốc"? Câu hỏi này không ai trả lời cả. Và, ai sẽ chịu trách nhiệm cho những thiệt hại mà chính nghệ sĩ, vì thiếu tìm hiểu, vì mặc kệ bỏ qua, đã tiếp tay đắc lực cho một thứ không phải là thuốc nhưng lại khiến người sử dụng phí phạm rất nhiều tiền.

Đó chính là quảng cáo không trung thực một cách nghiễm nhiên bất chấp tác động tiêu cực tới người sử dụng là như thế nào. Và, trong Bộ luật Hình sự cũng có Điều 197 quy định rất rõ về hành vi phạm tội quảng cáo gian dối này. Nhưng, suốt nhiều năm qua, các nghệ sĩ vẫn cứ tiếp tục "bị bệnh" trong khuôn hình mà vẫn chưa có một chế tài khắt khe nào đối với họ cả.

Có lẽ, như người xưa từng nói, nghệ sĩ luôn được xã hội cấp cho một biên độ hành xử rộng rãi hơn người bình thường, nên do đó, vẫn chưa có một "tiền án" nào đủ để răn đe khiến họ tỉnh táo hơn. Vì thế, khi sự việc của Quang Linh Vlogs và Hằng du mục xảy ra, những bức xúc bấy lâu tích tụ lại đã là một chiều kích để pháp luật lập lại trật tự trong đời sống quảng cáo, buôn bán hàng hóa vốn dĩ đang khá lộn xộn bao năm qua, đủ để các nghệ sĩ, những người nổi tiếng phải tự hiểu để mà "bớt bệnh tật lại" như một cách làm tròn bổn phận của một người có tầm ảnh hưởng đối với công chúng của mình.

2. Cũng trong sự việc này, ngoài nhân vật chính là Quang Linh Vlogs và Hằng du mục, còn một cá nhân nổi tiếng khác mà dư luận lúc này cũng đang đặt dấu hỏi. Đó chính là hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên. Cô không tham gia cùng nhóm thành viên Công ty CER trong việc sản xuất, phân phối kẹo Kera nhưng cô đã đóng vai trò đắc lực ở phiên bán livestream như một đại sứ thương hiệu với những lời tâng bốc sản phẩm đến tận mây xanh.

Trách nhiệm của Thùy Tiên là như thế nào và cô còn phải đối diện những hình phạt nào trước pháp luật sau một số án phạt hành chính? Thực tế cho thấy, đã không ít người nổi tiếng bị phạt hành chính nhưng sau những ăn năn giả vờ, họ lại tiếp tục công việc vốn dĩ khiến mình bị phạt và thể hiện sự thờ ơ thực sự đối với trách nhiệm trước công chúng.

Theo nhiều người suy đoán, nhiều khả năng Thùy Tiên có thể phải đối diện với một hình phạt. Nếu như suy đoán này đúng, đó sẽ là hành động kịp thời bởi từ xưa tới nay, chưa từng có một răn đe nào đủ mạnh đối với những người nổi tiếng trong hoạt động quảng cáo sản phẩm gian dối của họ nên mới dẫn tới tình trạng "xem đâu cũng thấy nghệ sĩ bị bệnh".

Thực chất, cũng có một số nghệ sĩ, người nổi tiếng thực ra vẫn luôn giữ sự nghiêm khắc với chính mình mỗi khi nhận lời mời quảng cáo như thế. Khi được đề nghị, họ luôn yêu cầu cung cấp các văn bản, giấy tờ chứng nhận chất lượng được ban hành bởi các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trước khi nghĩ đến chuyện đàm phán hợp đồng. Một trong những nghệ sĩ như thế đã tâm sự rằng "ừ thì mình bớt kiếm thêm một cọc tiền, chịu khó đi Grab thay vì có xe hơi riêng, nhưng cái miếng mình ăn nó thanh thản hơn hẳn". Song, số nghệ sĩ, người nổi tiếng có ý thức đó không phải quá nhiều để đủ có thể tạo nên một xu hướng tích cực giúp đồng nghiệp noi theo. Nhưng, dù chưa quá nhiều đi nữa, họ vẫn khiến chúng ta phải nể phục thực sự về tâm và tầm.

Sự việc kẹo Kera của Quang Linh Vlogs và Hằng du mục thực tế để lại hệ lụy cho bản thân họ rất nhiều. Nếu chỉ là một sai lầm nhỏ, do không cố ý, kiểu như một vấp ngã, một tai nạn, họ hoàn toàn có thể trở lại sau khi đã nhận trách nhiệm và vẫn tìm được sự yêu mến từ đám đông đã tin tưởng cổ vũ mình. Còn đằng này, khi đã là một vi phạm cố ý, thậm chí có khả năng là có tổ chức bài bản, thứ họ mất không phải là những gì mà tòa án sẽ phán quyết sau này. Chắc chắn, họ sẽ không thể quay trở lại ở vị thế của một người nổi tiếng có tác động tới cộng đồng nữa

 Bao nhiêu triệu người theo dõi rồi sẽ bỏ họ mà đi, như câu chuyện của chú bé chăn cừu ngày nào mà vốn dĩ chúng ta vẫn được đọc từ tấm bé với bài học "một lần bất tín, vạn sự bất tin". Và, nó cũng là cảnh báo đối với những người nổi tiếng, nghệ sĩ đang say sưa trong vòng quay quảng cáo, phân phối sản phẩm sai quy cách, không trung thực khi họ đang mạo hiểm với chính danh tiếng của mình. Họ cần hiểu, danh tiếng đó là một tài sản quý giá mà không phải dễ gì họ có được.

Sử dụng danh tiếng để kiếm tiền là chính đáng nhưng phải cân nhắc thiệt hơn giữa nguồn lợi thu được và rủi ro uy tín. Chính việc cân nhắc ấy mới cho thấy người nổi tiếng, nghệ sĩ có biết tự trân trọng danh tiếng của mình hay không. Và, một khi chính bản thân không còn biết trân trọng chính mình thì chắc chắn, cộng đồng sẽ không ai trân trọng mình cả, kể cả khi sau lưng mình đang có cả triệu người hâm mộ cổ xúy. Đơn giản, khi chính những người hâm mộ ấy trở thành nạn nhân, cảm thấy mình bị lợi dụng, bị lừa, họ sẽ quay lưng rất nhanh khi nhận thấy hóa ra thần tượng cũng chỉ là một hình ảnh nhem nhuốc không hơn không kém.