Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Bằng luận điệu sai trái, bằng những lời hứa viển vông ấy, các đối tượng FULRO lưu vong vẫn tiếp tục câu kết với các thế lực thù địch hối thúc bà con từ bỏ quê hương, từ bỏ tình cảm gắn bó dân tộc để thực hiện các hoạt động chống phá. Thực tế nhiều người ở Tây Nguyên đã di cư trái phép sang Thái Lan đã phải trả giá đắt cho sự nhẹ dạ, cả tin của mình nơi đất khách quê người.

Vỡ mộng nơi “thiên đường”

Ngôi nhà khang trang của chị Kpă HBoan nằm giữa thôn Khô Roa, xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai, bao quanh là vườn cà phê xanh mướt đang vào mùa hoa. “Thế mà có lúc tôi cạn nghĩ, từng bỏ lại ngôi nhà này để lưu lạc xứ người”, chị nói những lời chân thật, giọng pha chút hối hận và thấm nỗi buồn. Trò chuyện với chị, chúng tôi hiểu hơn về tình cảnh trớ trêu của người phụ nữ sinh năm 1988 này.

Gia đình chị Kpă HBoan đã từng có những tháng ngày yên ấm. Cuộc sống tưởng chừng cứ thế trôi đi thì biến cố ập đến. Trước đó, chồng chị là anh Kror Gươn cùng con trai lớn của anh chị rời nhà đi làm công nhân ở Đồng Nai. Cho đến ngày 7/9/2022, chị nhận được cuộc gọi của chồng, nhưng không phải từ Đồng Nai, mà là từ… Thái Lan. Lúc ấy chị mới biết rằng anh chồng đã ngấm ngầm nghe theo lời rủ rê của một người họ hàng và đã sang Thái Lan, bỏ lại vợ con để tìm đến miền đất mới.

“Thời điểm ấy tôi suy sụp tinh thần. Đứa con út mới 11 tháng tuổi, tôi không thể đi làm, không có thu nhập nuôi con. Khi còn làm ở Đồng Nai, chồng tôi thường gửi tiền về cho tôi nuôi con. Nhưng từ ngày sang Thái Lan thì chẳng thấy gửi về. Tôi một mình ôm con nhỏ, vừa lo miếng ăn, vừa nặng trĩu nỗi lo chồng tôi sẽ bỏ mẹ con tôi để có một cuộc sống khác”, chị Kpă HBoan kể lại.

Hai tháng sau, chị HBoan đánh liều dắt theo đứa con 10 tuổi, bế trên tay đứa con mới tròn một tuổi tìm đường sang Thái Lan. Chị bảo thực lòng chị không hề muốn rời buôn làng để ra đi. Trước đó, nhiều bạn bè cùng trang lứa rủ chị sang Thái Lan, nhưng chị đều từ chối. Chỉ đến khi chồng bỏ đi, nỗi sợ tan vỡ gia đình, nỗi lo con cái thiếu vắng tình cảm của cha đã khiến chị đánh đổi tất cả để tìm đường đoàn tụ.

Cả đời chưa từng đi xa, đến TP Hồ Chí Minh còn chưa đặt chân tới, vậy mà chị Kpă HBoan dám mang hai con nhỏ vượt biên trái phép sang Thái Lan. “Rời quê Gia Lai, tôi bắt xe lên bến xe Miền Đông, rồi vòng qua bến xe Miền Tây, sang Đồng Tháp, qua Campuchia. Cuối cùng thì mẹ con tôi cũng tới tỉnh Nonthaburi, Thái Lan đoàn tụ với chồng tôi. Trước đó, tôi đã nghe nhiều người kể rằng sang Thái Lan không hề có việc làm tử tế, dễ bị quỵt lương, và thực tế còn nghiệt ngã hơn”, chị nhớ lại.

“Gia đình tôi sống trong một khu trọ tối tăm vùng sông nước. Chồng tôi chủ yếu đi làm phụ hồ, ngoài ra ai thuê gì thì làm nấy. Thu nhập khoảng 400.000 đồng Việt Nam mỗi ngày, chẳng hơn gì làm ở quê nhà, thậm chí còn bấp bênh và rủi ro hơn. Suốt 3 năm ở Thái Lan, tôi không thể đi làm vì phải trông con nhỏ. Bất đồng ngôn ngữ, không nghề nghiệp, không chỗ dựa, cuộc sống thiếu thốn khiến tôi thực sự thất vọng và lo lắng”, chị HBoan nhớ lại.

Khu trọ lênh đênh trên sông nước khiến chị luôn có cảm giác bất an. Những câu chuyện đau lòng về những đứa trẻ quê chị theo bố mẹ sang đây, rồi bị đuối nước nơi xứ người càng khiến chị thêm ám ảnh…

Ở Thái Lan, nhưng lòng chị Kpă HBoan luôn hướng về quê nhà. Chị nhiều lần khuyên chồng trở về, nhưng mong muốn ấy chưa thành hiện thực. Được sự vận động và tạo điều kiện của Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh Gia Lai, chị đã đưa 2 con trở lại Việt Nam. Để chị có thể về nước an toàn là cả một quá trình kiên trì, tận tâm của lực lượng Công an Việt Nam.

Nơi quê nhà, chị vẫn đau đáu một điều muốn nhắn gửi chồng: “Mấy năm nay mưa thuận gió hòa, cà phê được mùa, được giá, đời sống bà con cũng khấm khá dần, đâu cần phải đi xa cho cực, để vợ chồng ly tán, con cái thiếu thốn tình cảm”. Hình ảnh người phụ nữ ấy tựa cửa, gương mặt thẫn thờ, ánh mắt mòn mỏi mong chồng trở về, đã trở thành nỗi ám ảnh đối với những người chứng kiến. Đó không chỉ là câu chuyện của riêng chị Kpă HBoan, mà còn là lời cảnh tỉnh xót xa về cái giá của những cuộc ra đi mù mờ nơi xứ người.

Chị Kpă HBoan chỉ là một trong số nhiều người mẹ, người vợ ở Tây Nguyên đang từng ngày lo lắng, mong mỏi khi người thân cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan. Phần lớn các trường hợp xuất cảnh trái phép vì mục đích kinh tế, trình độ dân trí thấp, bị các cá nhân, tổ chức lừa gạt, dụ dỗ trốn qua đường tiểu mạch Việt Nam – Campuchia, sau đó nhập cảnh trái phép vào Thái Lan với mong muốn được Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) hỗ trợ đi định cư tại nước thứ ba. Có đến hơn 1.300 người dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, trong đó hơn 900 người là đồng bào Tây Nguyên.

Sau khi đã bán hết tài sản, nhiều người di cư bất hợp pháp sang Thái Lan phải sống trong cảnh không giấy tờ, không quyền lợi pháp lý, không được đảm bảo học tập, y tế, an sinh xã hội; thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ, trục xuất. Một số trường hợp đã thiệt mạng, nhiều người bị giam giữ tại trại IDC. Thiên đường đâu không thấy, chỉ thấy cuộc sống bế tắc, tối tăm…

Trở về

Trong chuyến đi thực tế tại Tây Nguyên, chúng tôi đã có mặt tại nhiều buôn làng, gặp gỡ những người đã từng rời quê hương, sống lay lắt nơi đất khách, nay trở về trong sự chở che, đùm bọc của quê hương. Giờ thì ông Chuil Kpuih (sinh năm 1968), trú tại làng Bêtel, xã Ia Hrú, Gia Lai đã yên tâm khi được trở về với buôn làng mình.

Năm 2023, nghe theo lời rủ rê đường mật rằng sang Thái Lan sẽ có công việc thu nhập cao, vợ chồng ông bán hết dê, bò gom được hơn 40 triệu đồng sang Campuchia, rồi tiếp tục vượt biên trái phép sang Thái Lan. Thời gian đầu, ông làm thuê tại một trại nuôi ngựa, thu nhập đủ trang trải sinh hoạt. Nhưng không lâu sau thì ông bị mất việc, phải đi nhặt ve chai để mưu sinh.

Gần 2 năm nơi đất khách không có việc làm ổn định, vợ chồng ông phải sống nhờ vào số tiền các con đều đặn gửi từ Việt Nam sang. Cuộc sống vô cùng cơ cực, ngôn ngữ bất đồng, không người thân, ông Chuil Kpuih luôn day dứt, hối hận vì đã rời quê. Khi chính quyền Thái Lan siết chặt quản lý người nhập cư trái phép, ông lại càng mong mỏi được về nước, nhưng không có tiền để về, lại thêm nỗi sợ về nước sẽ bị chính quyền xử lý. Nhờ sự hỗ trợ của các con và sự động viên, giúp đỡ của chính quyền địa phương, Công an và người uy tín trong thôn, ông Kpuih đã hồi hương vào tháng 7/2025.

Ngày trở về, sức khỏe ông suy kiệt, cuộc sống khó khăn. Được chính quyền quan tâm hỗ trợ sinh kế, đến nay ông đã dần ổn định cuộc sống với việc nuôi heo, nuôi gà và chăm sóc rẫy cà phê.

“Thật may mắn khi tôi đã trở về được quê hương. Tôi không thể quên được quãng thời gian cực khổ ở xứ người. Tôi sẽ không bao giờ rời mảnh đất Gia Lai thân thuộc và những rẫy cà phê bạt ngàn để đi đâu nữa. Đây mới là cuộc sống của tôi, quê hương của tôi. Tôi thường kể cho bà con trong buôn câu chuyện của tôi để cảnh tỉnh bà con không nghe theo lời dụ dỗ sang Thái Lan lao động trái phép, tự hủy hoại cuộc đời mình và làm khổ các con”, ông Kpuih nói những lời chân thật.

Để những người như ông Kpuih về được buôn làng là cả một quá trình và nỗ lực của lực lượng chức năng. Công an các tỉnh đã phối hợp với các lực lượng, ban, ngành, đoàn thể, Công an cơ sở giúp đỡ bà con có nguyện vọng hồi hương được kịp thời về với gia đình. Để tác động, chuyển hóa, vận động, thuyết phục bà con từ bỏ cuộc sống ở Thái Lan, từ bỏ tư tưởng hướng ngoại, muốn được đi định cư nước thứ ba để quay về là công tác vô cùng khó khăn, phức tạp.

Đây là một quá trình kiên trì tuyên truyền, giáo dục bằng những tài liệu, chứng cứ, thông tin, việc làm cụ thể để các trường hợp hồi hương về địa phương thấy được rằng họ đã nhận được sự quan tâm, chia sẻ của cộng đồng, được lực lượng Công an và chính quyền giúp đỡ để tái thiết cuộc sống.

Thượng tá Phan Thanh Hải, Phó trưởng Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh Gia Lai chia sẻ, thời gian qua, lực lượng Công an đã giúp đỡ, giải quyết những khúc mắc của bà con như việc làm giấy tờ, thủ tục khi về nước. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa các lực lượng, giữa các cấp, các ngành để tạo điều kiện và hành lang pháp lý cho bà con về quê hương một cách thuận lợi, an toàn và ổn định đời sống. Công tác vận động người dân hồi hương không chỉ là vấn đề nhân đạo, dân sinh mà còn là nhiệm vụ quan trọng gắn liền với công tác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đặc biệt tại khu vực Tây Nguyên.