Nghịch lý éo le của cầu lông Việt Nam trước Sea Games 33

Khiêm tốn giữa "rừng" chỉ tiêu

Kỳ SEA Games diễn ra tại Thái Lan cuối năm nay mang đến áp lực rất lớn cho các đội tuyển thể thao Việt Nam. Một bản kế hoạch chi tiết được đưa ra vào cuối tháng 5, đầu tháng 6, với hơn 1.000 VĐV tham gia tranh tài ở SEA Games 33. Không ít đội tuyển có thể phải đăng ký chỉ tiêu ở mức rất cao, chí ít không thấp hơn hai lần trước đây.

Sau khi đứng nhất toàn đoàn ở hai kỳ SEA Games liên tiếp, thể thao Việt Nam cũng phải phấn đấu hướng đến việc bảo toàn vị trí này. Đây là nhiệm vụ rất khó, bởi đoàn Thái Lan có ưu thế chủ nhà. Chương trình thi đấu của SEA Games cũng được xây dựng theo hướng có lợi cho Thái Lan, đặc biệt ở các môn Olympic và ASIAD.

Hai năm trước, khi chủ nhà Campuchia đưa ra một số quy định nhằm hạn chế số nội dung thi đấu của các quốc gia khác, từng có nhận định cho rằng Việt Nam có thể mất nhiều HCV. Nhưng sự thực đã ngược lại. Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore cũng bị hạn chế, và khi ấy, Việt Nam đã chớp thời cơ để vượt lên với số HCV kỷ lục.

Giữa "biển" HCV của SEA Games 32, đội tuyển cầu lông ra về mà không có huy chương nào. Kết quả này ngẫm ra không quá bất ngờ. Bởi tại SEA Games 2019 diễn ra ở Philippines, cầu lông Việt Nam cũng trắng tay. Thành tích tốt nhất của các tay vợt Việt Nam diễn ra trên sân nhà vào năm 2022, nhưng đó cũng chỉ là 3 HCĐ.

Đến SEA Games 33 diễn ra ở Thái Lan, đội tuyển cầu lông Việt Nam nhiều khả năng sẽ không đăng ký chỉ tiêu cụ thể. Đây là quyết định hợp lý bởi các tay vợt Việt Nam đã không có huy chương ở 2, 3 kỳ SEA Games gần nhất. Việc đăng ký chỉ tiêu sẽ chỉ gây áp lực vô hình lên các VĐV, nơi họ hiểu rõ vị trí của mình ở đâu.

Những đối thủ trong cùng khu vực với Việt Nam như Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Singapore đã tiến rất xa trên bản đồ cầu lông thế giới. Vì thế, việc giành dù chỉ một HCĐ tại SEA Games thôi cũng rất khó cho các tay vợt Việt Nam ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, nếu đội tuyển không đăng ký chỉ tiêu cụ thể, họ có thể gặp khó ở nhiều mặt khác.

Xã hội hóa là xu hướng xuất hiện gần đây ở nhiều đội tuyển thể thao Việt Nam tham dự SEA Games. Họ chỉ đăng ký thi đấu theo danh sách toàn đoàn, nhưng chủ động chi toàn bộ kinh phí ăn ngủ, lưu trú trong thời gian tranh tài. Đây có thể là điều sắp xảy đến với cầu lông Việt Nam, nơi chứng kiến nghịch lý "môn trọng điểm nhưng phải tự túc".

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

Trong gần 2 thập niên, cầu lông Việt Nam luôn đảm bảo mỗi kỳ Olympic có ít nhất một suất tham dự. Đây là nỗ lực phi thường của các VĐV Việt Nam, khi họ chưa có nhiều cơ hội thi đấu quốc tế. Ngược lại, SEA Games và ASIAD vẫn là những sân chơi khó giành huy chương cho các đại diện Việt Nam, nên mức đầu tư còn chưa tương xứng.

Câu chuyện của môn cầu lông cho thấy một thực trạng đáng báo động trong phát triển thể thao thành tích cao cấp độ địa phương ở Việt Nam. Điều này xuất phát từ mục tiêu khác biệt, không đồng bộ trong đường hướng phát triển. Ở cấp độ Trung ương, Cục TDTT muốn phát triển các môn Olympic, ASIAD với phương châm vươn ra thế giới.

Ở cấp độ địa phương, hướng phát triển thể thao thành tích cao lại khác. Mục tiêu được các địa phương hướng tới là huy chương tại các giải quốc gia, cao nhất là Đại hội Thể thao Toàn quốc tổ chức 4 năm một lần. Xét trên phương diện này, cầu lông thực sự khiêm tốn với 7 bộ huy chương, trong khi nhiều môn có tới 20, thậm chí gần 40 bộ.

Thực trạng trên dẫn đến hiện tượng trống đánh xuôi, kèn thổi ngược của thể thao thành tích cao Việt Nam. Trong môn cầu lông, trước thời điểm các tỉnh thành sáp nhập, Việt Nam có 63 đơn vị cấp tỉnh, thành, ngành. Số lượng đơn vị tham dự giải thể thao quốc gia của một môn thường ở mức 40, nhưng cầu lông chỉ có chưa tới 20 đơn vị.

Trong câu chuyện nêu trên, không có ai là người sai. Bởi, bộ môn thể thao của một địa phương chỉ tồn tại nếu thành tích xuất hiện và duy trì theo thời gian. Trên khía cạnh đó, cầu lông thực sự là một môn thể thao nhiều rủi ro để đầu tư. Số lượng bộ huy chương bị hạn chế, và nhiều địa phương đã đi trước rất xa trong phát triển bộ môn này.

Hệ quả của tình trạng trên là cầu lông Việt Nam thiếu hụt nghiêm trọng về số lượng VĐV giỏi. Các tay vợt có trình độ tốt chỉ tập trung ở một số đơn vị như TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bắc Giang, Lâm Đồng. Trong đó, những VĐV có tố chất được phát hiện từ rất sớm, đồng thời tập trung ở các đội tuyển quốc gia trong nhiều năm để rèn luyện.

"Chúng tôi biết tình trạng VĐV đội tuyển quốc gia thua VĐV địa phương ở nhiều môn thể thao khác. Điều này gần như không diễn ra trong môn cầu lông. Các tuyển thủ cầu lông thường có trình độ cao hơn hẳn khi so với VĐV địa phương. Vì thế, thi đấu với tuyển thủ và không bị thua quá xa đã là điều rất tốt", một HLV địa phương thật lòng chia sẻ.

Trợ cấp và tự túc

Có thông tin cho thấy, cầu lông Việt Nam chỉ được đảm bảo 6 suất dự SEA Games 33 theo diện được Cục TDTT cấp kinh phí. Đây là nhóm VĐV chính thức, gồm những tay vợt đã kinh qua nhiều giải đấu quốc tế: Nguyễn Hải Đăng, Lê Đức Phát (đơn nam), Nguyễn Thùy Linh, Vũ Thị Trang (đơn nữ), Nguyễn Đình Hoàng, Trần Đình Mạnh (đôi nam).

Ở hạng mục đơn nữ, Vũ Thị Trang có thể phải cạnh tranh suất với đàn em đồng hương Trần Thị Phương Thúy. Xét về kết quả đối đầu hiện tại, Phương Thúy đã mạnh hơn đàn chị. Tuy nhiên, cô lại chưa có nhiều kinh nghiệm thi đấu quốc tế, dẫn tới thành tích xuất ngoại thiếu ổn định. Đó lại là điểm tương đối mạnh của Vũ Thị Trang.

Với hạng mục đơn nam, Hải Đăng và Đức Phát sẽ gặp nhiều trở ngại trên hành trình thi đấu. Đối thủ của họ là những tay vợt đã thành danh. Họ có thể chưa vươn tới nhóm đầu, nhưng cũng là tuyển thủ của các đội rất mạnh như Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Singapore. Vượt qua họ không phải điều dễ làm.

Trong bối cảnh ấy, tay vợt Nguyễn Thùy Linh được kỳ vọng có thể tiến sâu ở SEA Games. Thứ hạng hiện tại giúp Thùy Linh nhiều khả năng được xếp hạt giống nhóm đầu trên đất Thái Lan. Qua đó, Thùy Linh có thể hướng đến một trận bán kết, đồng thời phá bỏ dớp thi đấu dưới kỳ vọng ở các kỳ SEA Games vừa qua.

Nhìn về lịch sử, Thùy Linh dự SEA Games rất sớm, khi cô mới 18 tuổi. Tay vợt này đã trải qua 5 kỳ SEA Games liên tiếp, nhưng mới chỉ giành 1 HCĐ đồng đội 3 năm trước. SEA Games thứ 6 trong sự nghiệp có thể là bước ngoặt với Thùy Linh, tay vợt đang thể hiện tốt tại các giải quốc tế, đồng thời có phong độ tương đối ổn định.

Việc đội tuyển cầu lông Việt Nam ưu ái, quan tâm Thùy Linh vào lúc này là điều hợp lý, và cùng vì mục tiêu chung. Bản chất "ít huy chương cạnh tranh" của môn cầu lông không phải lý do để giải thích khi đội tuyển không giành được huy chương. Thật khó chấp nhận điều này giữa "cơn mưa vàng" của nhiều môn thể thao khác.

Song song với việc tập trung giúp Thùy Linh hoàn thành nhiệm vụ ở SEA Games, cầu lông Việt Nam có thể tạo điều kiện cho một số tay vợt trẻ tranh tài. Điều này có thể diễn ra ở hạng mục đồng đội, nơi các tay vợt có dịp trải nghiệm một giải đấu quốc tế hiếm hoi. Bởi, không phải VĐV nào cũng dư dả để tự túc kinh phí thi đấu quốc tế.