Từ “crush quốc dân” đến nạn nhân của văn hóa thần tượng méo mó

Khi thao trường thành sân khấu

Từ dịp đại lễ 30/4 vừa rồi, Thượng úy Lê Hoàng Hiệp bất ngờ trở thành hiện tượng mạng, một “crush quốc dân” khiến mạng xã hội bùng nổ. Gương mặt sáng, thần thái nghiêm túc, dáng đi nghiêm nghị như thể từ phim rẽ nhầm sang... thao trường, anh lập tức khiến dân mạng trầm trồ: “Quân nhân Việt Nam bây giờ xịn thế á?”. Quân phục vì thế cũng được “phong thần” thành outfit quốc dân, vừa ngầu, vừa đậm chất bảo vệ Tổ quốc, lại hợp gu thẩm mỹ!

Một cú viral tưởng như chỉ khiến hình ảnh người lính thêm trẻ trung, gần gũi. Nhưng, nơi nào ánh sáng càng rực rỡ thì bóng tối càng dễ thò vào. Và, lần này, ánh đèn sân khấu còn chưa kịp bật, cơn cuồng phong thần tượng đã ập đến như bão trên mạng xã hội.

Hò hét, xin ảnh, xin chữ ký, “em yêu anh từ cái nhìn đầu tiên”, tưởng chỉ có ở concert Kpop, nay hiện diện ngay giữa thao trường nắng chang chang. Fanmeeting không cần vé, chỉ cần biết tọa độ doanh trại. Người quay lia lịa, người livestream như phát sóng trực tiếp một thước phim đời thực. Điều này khiến chính chủ - Thượng úy Hiệp cũng phải đứng hình vài giây. Nhưng, bản lĩnh của người lính không được phép biểu lộ thái độ, nên cuối cùng chỉ cười gượng rồi hành quân như chưa từng bị... fangirl bao vây.

Đỉnh điểm là đoạn clip ghi lại khoảnh khắc Thượng úy Hiệp nhẹ nhàng nói: “Về nghỉ sớm đi”. Một câu nói tưởng chừng vu vơ lại trở thành “quote quốc dân” một lời nhắc nhẹ nhàng rằng đây là quân đội, không phải phim trường rom-com.

Không ai cấm bạn hâm mộ ai đó. Một người lính, nghệ sĩ, bác sĩ hay giáo viên, ai truyền cảm hứng đều xứng đáng được yêu mến. Nhưng, khi tình cảm ấy vượt khỏi ranh giới của lý trí, biến đối tượng ngưỡng mộ thành “thánh nhân bất khả xâm phạm”, buộc họ phải đẹp, phải cười đúng góc, phải thở đúng tần số... thì đó không còn là hâm mộ, mà là biểu hiện cực đoan của những người thiếu tỉnh táo.

Điển hình là câu chuyện xoay quanh Thượng úy Hiệp. Sau lễ diễu binh, hàng loạt fanpage mọc lên: “Hội chị em mê quân nhân A80”, “Những người muốn làm bạn gái Thượng úy”... Có người zoom ảnh đếm từng sợi tóc, người thì post ảnh chụp chung kèm caption ngôn tình: “Gặp anh giữa đất trời nắng cháy, mà lòng em lại dịu êm như dải lụa đào trong gió”.

Có người quay được khoảnh khắc 0,3 giây anh lướt qua cũng dựng thành vlog dài 10 phút, lồng nhạc buồn, hiệu ứng mờ ảo như cảnh chia tay trong phim truyền hình. Nhiều bạn trẻ còn book vé ra Hà Nội “check-in thao trường A80” với mục tiêu: được thấy anh một lần ngoài đời.

Không chỉ dừng ở cảm xúc, các shop online cũng vào cuộc. Áo “Anh Hiệp trong lòng em”, móc khóa “Góc nghiêng quốc dân”, lịch bàn in ảnh mỗi tháng một pose lính, postcard trích dẫn câu nói “Về nghỉ sớm đi”... bày bán rầm rộ như chiến dịch quảng bá idol V-Pop. Có TikToker tuyên bố: “Chưa yêu ai bao giờ, nhưng đã thủ sẵn váy cưới, chỉ chờ anh bước ra từ hàng quân".

Một số group thậm chí chia sẻ “bí kíp thần tượng hóa quân nhân” với lịch trình đón idol, canh giờ di chuyển, xin vía... như fanclub chuyên nghiệp.

Tất cả những điều đó nghe qua thì vui, nhưng thực chất là... dở khóc dở cười. Mạng xã hội đúng là không thiếu yêu thương nhưng lại quá thừa... ảo tưởng. Người ta không chỉ thần tượng, mà còn thi nhau “diễn”: diễn cảm xúc, diễn tình yêu quân nhân, diễn luôn cả hiểu biết về quân đội chỉ bằng filter, caption bay bướm và chiếc camera chất lượng cao.

Thậm chí, có người còn dựng video “phân tích tâm lý người lính”, biến Thượng úy Hiệp thành nam chính ngôn tình hư cấu. Nhưng, thần tượng là con người thật, không phải sản phẩm ảo của trí tưởng tượng tập thể. Họ không phải công cụ “câu view”, không phải “trend theo mùa” dựng lên rồi đập xuống theo cảm xúc người xem.

Vậy nên, hâm mộ là điều tốt, yêu mến là điều nên nhưng hãy yêu bằng lý trí, tôn trọng bằng sự tỉnh táo. Đừng vì một tấm ảnh đẹp mà đánh mất cái nhìn người thật. Đừng phong thần quá vội rồi “quay xe” phế thần chỉ vì "hôm nay tóc anh không hợp style em".

Không thể yêu một ai mà không giữ giới hạn. Nếu không, “thần tượng” chẳng còn ý nghĩa, chỉ còn lại sự cuồng loạn đáng lo ngại hơn cả.

Cần “phanh gấp” cho “văn hóa thần tượng” méo mó

Trong thời đại số, cái gì càng hot càng dễ bị vắt kiệt. Mạng xã hội không chỉ khuếch đại hình ảnh, mà còn biến mọi hiện tượng thành sản phẩm tiêu dùng. Thượng úy Lê Hoàng Hiệp chỉ vừa bước xuống xe vài giây đã bị cuốn vào cơn lốc khủng khiếp. Fanpage mọc như nấm: người làm clip slow-motion lồng nhạc buồn, người in áo thun, móc khóa, thậm chí có nơi dựng tour “trải nghiệm thao trường A80” trá hình.

Người lính là biểu tượng của kỷ luật và hy sinh bị biến thành công cụ phục vụ sống ảo. Một hiện tượng lệch lạc khiến người ta vừa cười vừa lắc đầu. Trước tình trạng ấy, fanpage Thông tin Chính phủ đã phải thẳng thắn lên tiếng: “Quân nhân không phải là ngôi sao giải trí. Hãy yêu mến bằng thái độ chừng mực, có văn hóa".

Lời nhắc ngắn gọn ấy là cú phanh cần thiết giữa cơn cuồng si tập thể. Người lính không phải diễn viên. Họ luyện tập, chiến đấu, hy sinh không phải để lên trend TikTok hay trở thành “mồi câu view” với filter lấp lánh.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cũng bày tỏ sự trăn trở sâu sắc về ranh giới giữa ngưỡng mộ và xâm phạm đời tư đang bị làm mờ. 

“Dù nổi tiếng nhưng Hoàng Hiệp vẫn là một quân nhân và đang thực thi nhiệm vụ. Việc đón tiễn đông người, kéo dài thời gian, chen lấn, hò hét... có thể vô tình tạo áp lực lên chính cá nhân anh và ảnh hưởng không nhỏ tới sự vận hành của đơn vị, kế hoạch di chuyển hay thậm chí là trật tự công cộng tại các nhà ga”, ông nhận định.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, ai cũng có quyền thần tượng, yêu quý một người nào đó, tuy nhiên cần tỉnh táo để hành xử phù hợp với bối cảnh. Đặc biệt là với những người khoác trên mình màu áo lính, vốn là biểu tượng của kỷ cương, trách nhiệm và sự hy sinh thầm lặng. Với những thần tượng đặc biệt như Thượng úy Lê Hoàng Hiệp, ranh giới giữa thần tượng và người hâm mộ cần phải được xác lập rõ ràng hơn so với các lĩnh vực giải trí thông thường.

“Người hâm mộ cần hiểu rằng quân đội là môi trường kỷ luật cao, mọi hành vi dù nhỏ nhất cũng có thể ảnh hưởng đến tập thể, đến sự an toàn, tính nghiêm minh trong tổ chức. Đừng biến sự yêu mến thành gánh nặng cho thần tượng. Với một thần tượng là quân nhân như Thượng úy Lê Hoàng Hiệp, ranh giới thần tượng người hâm mộ càng trở nên rõ nét, bởi đó là ranh giới giữa cảm xúc và kỷ luật, giữa tự do cá nhân và sự tôn trọng tổ chức”, ông Sơn cảnh báo. Điều đáng nói là lệch pha văn hóa thần tượng không chỉ xảy ra với Thượng úy Hiệp. Trước đó, Hurrykng - chàng trai nổi lên trên TikTok cũng phải rút lui vì không chịu nổi áp lực từ cộng đồng. Dòng chia sẻ: “Thông tin tiêu cực nó đến nhanh tới feed của mình ghê” nghe nhẹ mà đau.

Bởi, trong thế giới ảo này, bạn không chỉ cần nổi, bạn còn phải hoàn hảo 24/7: đẹp, vui vẻ, “on trend” đúng nhịp. Hôm nay là “crush quốc dân”, mai chỉ cần một bức ảnh xấu hay ánh mắt lệch gu, là lập tức bị tẩy chay. Thần tượng bị đẩy lên cao trong một đêm và cũng có thể bị dìm xuống chỉ vì một cú report. Vì yêu thương online giờ đây không cần lý do chỉ cần... thuật toán.

Không ai cấm hâm mộ. Nhưng, thần tượng không phải để thờ phụng, càng không phải để tung hô rồi quay lưng theo mùa. Vấn đề không nằm ở người được yêu mến, mà ở cách chúng ta thần tượng hóa tất cả một cách mù quáng, thiếu hiểu biết và đầy phán xét.

Ép một con người thật phải hoàn hảo như nhân vật trong game, phải “cười đúng tần số”, phải truyền cảm hứng không ngừng nghỉ đó là áp đặt, không phải tình yêu. Nếu cứ tiếp tục thần tượng theo kiểu “theo trend, bỏ theo lượt view”, thì xin lỗi, đừng gọi đó là thần tượng. Gọi là... thần kinh có lẽ sát nghĩa hơn.

Nếu nghệ sĩ được ghi nhận vì tài năng, người lính được tôn trọng vì kỷ luật và sự cống hiến, người hâm mộ biết giữ giới hạn thì văn hóa thần tượng ở Việt Nam có thể trở thành niềm tự hào. Nhưng, nếu cứ phong thần bằng hiệu ứng đám đông, rồi ném đá khi hết hứng thì thứ ta đang vun đắp không phải tình yêu, mà là một trào lưu đầy ảo ảnh.

Và, đến lúc nào đó, chính những người từng tung hô sẽ trở thành kẻ góp phần bóp méo, bào mòn và vắt kiệt con người thật phía sau ánh hào quang mạng xã hội.