Một cuộc đời cay đắng

Hãy đợi, mặc tuyết giá,
Hãy đợi, dù nắng nôi,
Dù mọi người hết đợi,
Hôm qua quên lãng rồi…"

Konstantin Simonov trong những ngày đầu tiên của cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại năm 1941 đã viết những dòng thơ cháy lòng này gửi về cho vợ, nữ diễn viên Valentina Serova. Thế nhưng, trong đời thực, người đàn bà này lại không biết chờ đợi ai bao giờ.

Hai câu cuối cùng của bài thơ lừng lẫy "Chỉ vì em biết đợi, khác ai ai trên đời…" đối với hàng triệu phụ nữ khác đã là lời khẳng định bất di bất dịch. Thế nhưng, với riêng Simonov, đó chỉ là lời ru mộng tưởng chính bản thân mình về việc mà hơn bất cứ ai trên thế giới, ông đã rất bướng bỉnh cứ nhất nhất muốn tin là sự thật, bất chấp mọi sự thật khác trên đời.

Valentina Serova.

Theo tiểu sử chính thức, Valentina Serova sinh ngày 23/12/1917 ở gần Kharkov (nay thuộc Ucraina). Còn theo lời Maria Simonova, con gái của chị với Konstantin Simonov, thời trẻ, chị đã cố tình khai tăng thêm hai tuổi để đủ tuổi thi vào trường sân khấu thuộc Nhà hát Công nhân Trẻ (TRAM).

Valentina Serova thừa hưởng niềm đam mê sân khấu từ mẹ mình, nữ diễn viễn Klavdia Polovikova. Năm 6 tuổi, cô bé Valia (tên gọi thân mật của Valentina) đã được đưa lên Moskva và hai năm sau đó, đã cùng mẹ biểu diễn trên sân khấu thể nghiệm của Nhà hát Malyi trong vở kịch "Thời gian sẽ đến" dựa theo kịch bản của nhà văn Pháp Romain Rolland.

Nữ nghệ sĩ tí hon đã được giao vai … cậu bé David, con trai của nhân vật chính. Từ thời điểm đó, Valia bắt đầu mê đắm sàn diễn. Cũng chính vì tình yêu này mà năm 14 tuổi, cô bé đã bỏ học để vào Trường Cao đẳng Sân khấu trung ương. Mới học nghề diễn được một năm, Valentina (họ thời con gái là Polovikova, theo mẹ) đã được mời ngay về TRAM (nay là nhà hát LENKOM). Và chị đã trụ ở đây suốt 17 năm.

Năm 1934, Valentina Polovikova lần đầu được mời đóng phim. Đạo diễn Abram Room làm phim "Chàng trai nghiêm khắc" và mời Valentina vào vai một nữ đoàn viên thanh niên Komsomol vui tính. Tuy nhiên, sau khi bộ phim được hoàn thành, hội đồng duyệt phim đã đánh giá đó là một tác phẩm điện ảnh có hại nên không cho công chiếu. Đúng là vạn sự khởi đầu nan!...

Sinh thời, Valentina thường tổ chức sinh nhật không phải vào ngày 23/12 mà vào ngày 23/2 - Ngày Quân đội Xôviết (nay là ngày lễ đàn ông Nga). Và người chồng đầu tiên của chị cũng là một quân nhân, phi công thử nghiệm, anh hùng trong nội chiến Tây Ban Nha Anatoli Serov (cũng vì thế nên chị đã mang họ Serova và sau này, dù đã lấy chồng khác nhưng chị vẫn giữ nguyên họ theo chồng cũ).

Hai người tổ chức đám cưới vào năm 1938. Hồng nhan phận bạc, tới tháng 5/1939, Valentina trong cảnh bụng mang dạ chửa đã phải trở thành góa phụ khi Anatoli Serov bị tử nạn trong một chuyến bay thử nghiệm loại phi cơ mới UCHI-4. Ba tháng sau, chị đã lâm bồn, sinh một cậu con trai. Đứa trẻ đã được lấy tên của người cha, Anatoli… 

Và cũng thực oái oăm, cũng chính trong năm 1939 tai họa đó, Valentina Serova đã bắt đầu trở nên nổi tiếng. Khán giả Xôviết năm ấy đã say mê xem bộ phim "Cô gái cá tính" mà chị đóng vai chính. Bộ phim này đã giúp Valentina trở thành một biểu tượng ngưỡng mộ của người dân Liên Xô. Như nữ diễn viên đồng thời với chị L. Pashkova về sau nhớ lại, khi ấy, "các rạp chiếu bóng có phim "Cô gái cá tính" đã luôn đông nghịt người, còn trong nhà hát, những vở kịch có sự tham gia của chị cực kỳ khó lấy vé".

Những ngày hạnh phúc.

Năm 1940, một lần, trong đám khán giả tới xem vở kịch "Gia đình Zykov" của nhà hát TRAM, dựng theo kịch bản của M. Gorky mà trong đó Valentina Serova đóng vai Pavla, có nhà thơ 25 tuổi Konstantin Simonov.

Mỹ nhân nghệ sĩ đã khiến trái tim nhà thơ chấn động đến mức trong mấy tuần liền, tối nào anh cũng tới xem kịch có chị diễn và luôn ngồi ở hàng ghế đầu với một bó hoa to. Mỗi khi vở diễn kết thúc, anh đều tìm tới tặng hoa cho chị. Và thế là hai người đã dần dà phải lòng nhau. --PageBreak--

Và vì đấy cũng là chuyến đò thứ hai trong hôn nhân của mỗi người nên dù "tình trong như đã", họ vẫn không vội đăng ký kết hôn chính thức mà chỉ chuyển về chung sống với nhau. Trong nhiều năm liền, Valentina Serova đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận đối với Simonov. Ngay cả những trục trặc, bất thường trong mối quan hệ giữa hai người cũng đã giúp cho thi sĩ viết nên được những bài thơ tuyệt tác:

"Phải, anh chắc bướng hơn tất cả,
Anh không nghe thiên hạ đặt điều
Và không đếm trên ngón tay những kẻ
Gọi em bằng hai chữ "em yêu".

Phải, anh - người thẳng thắn hơn tất cả
Và chắc là cũng trẻ trung hơn.
Anh không muốn thứ tha hay phán xử
Những lỗi lầm em một thuở trăng tròn.

Anh không gọi em là thiếu nữ,
Không giữa đường hái hoa tặng em.
Trong mắt em, anh không tìm kiếm
Những ánh cười thời con gái trinh nguyên.

Anh không tiếc, một thời dằng dặc
Em chẳng đợi chờ anh ở trong mơ,
Cũng không tiếc, khi gặp anh em đã
Qua mất rồi năm tháng ngây thơ.

Anh hiểu lắm, đắm say hơn từ ngữ
Của những lời khôn khéo quanh co
Là căn phòng ta chìm vào bóng tối
Là khát khao trào dâng mọi bến bờ.

Và nếu như số phận rồi gắn bó
Cho chúng mình hai đứa thành đôi,
Thì không phải vì em không được
Biết bao người gần gũi, xa xôi.

Cũng không phải thế thời thời thế,
Anh không tìm được cô gái nào hơn.
Càng không phải tính em cả nể,
Thôi cũng đành nhắm mắt cho xong.

Không, nếu như số phận rồi gắn bó
Cho chúng mình hai đứa thành đôi,
Anh dù sao cũng chẳng bao giờ gọi
Em là "thiếu nữ", em ơi!

Trong mắt em, anh sẽ không nhìn thấy
Thoáng mơ hồ, nhè nhẹ, bâng khuâng,
Mà sẽ gặp tấm lòng trinh tiết
Đã từng qua bao đau đớn, thăng trầm.

Anh không thích run run đôi mắt khép
Của tâm hồn chưa biết điều chi,
Anh sẽ gặp sự dịu dàng thiếu phụ
Sau bao đêm dài thao thức nghĩ suy.

Hãy tới cùng anh, dù chỉ mang điều ác,
Mặc người đời nói ngả nói nghiêng,
Anh đã tự khép cho mình án:
Sống chung thân cùng em!.."

Và đỉnh cao thi ca trong mối quan hệ này đã là bài thơ "Đợi anh, anh sẽ về" với lời đề tặng Valentina Serova được công bố mùa đông năm 1941, trong khói lửa chiến tranh cực kỳ ác liệt. Năm 1943, bộ phim cùng tên, dựng theo kịch bản cũng của Simonov và với Valentina Serova trong vai chính, đã được công chiếu, giúp chị trở thành biểu tượng của sự chung thủy trong chiến tranh và thảm họa. Từ nơi đạn lửa, Simonov viết thơ tặng chị:

"Khi ngoài bãi sa trường bỏng rát
Anh nằm dưới lưới lửa cuồng điên,
Anh đã nghĩ, thật là may mắn
Vì gần anh không phải là em,
Vì em không phải nghe đạn réo,
Không phải nhìn cảnh địa ngục này đây,

Vì ở chốn thị thành nào đấy
Có ngôi nhà tĩnh lặng, vườn cây,
Thay đá sỏi - ở đó là nước chảy,
Thay bão dông là bóng mát hàng phong,

Không bao giờ em phải cùng chia sẻ
Với anh những ác liệt sa trường.
Nhưng chỉ cần thoáng gặp em, anh bỗng
Muốn em luôn bám sát theo anh
Trong từng ngày chinh chiến anh đã trải,
Từng giờ, từng trận đánh nguy nan.

Cùng chia sớt với anh từng mẩu bánh,
Nỗi chua cay đến khóc, cũng cùng chia.
Để mắt em lòa khi mắt anh lòa,
Để em buốt giá khi anh buốt giá,
Để nỗi sợ của anh thành nỗi sợ của em,
Để anh giận cũng là em giận,
Để giọng anh trên môi em nói
Những lời vừa rời khỏi môi anh.

Để bạn bè từng cùng anh sinh tử
Với anh không trách cứ bao giờ:
- Nàng ở xa, còn tôi liền cạnh,
Vậy với anh, nàng có nghĩa hơn ư?

Nàng đâu có cùng anh sinh tử
Khi xông lên đối diện với quân thù,
Nàng đâu có cứu anh thoát nạn,
Vậy với anh, nàng có nghĩa hơn ư?

Mà giờ anh lúc nào cũng thế
Luôn bên nàng, như thể lúc gian nguy
Nàng thay thế các bạn bè, chiến hữu,
Cùng anh, mọi tai họa đều chia?

Để anh có thể trả lời tất cả:
- Phải, đúng là cậu đã không hay
Chính nàng đã nằm cuộn tròn cạnh tớ
Dưới mưa bom bão đạn ken dày.

Phải, chính cậu đã quên chẳng nhớ
Nàng đã ở bên tớ suốt  ba ngày
Gian khó nhất, và nàng đã giúp
Cậu lôi tớ ra thoát khỏi bùn lầy,
Và để mừng mình vừa thoát chết
Tớ nâng ly cùng cậu hôm qua.

Cậu không thấy, chính nàng cũng đã
Vô hình ngồi ở sát hai ta…"--PageBreak--

Thế nhưng, đời thực lại khác. Như chính con gái chị, Maria Simonova nhận xét, chị là người đàn bà lại không biết chờ đợi ai bao giờ. Hai câu cuối cùng của bài thơ lừng lẫy "Chỉ vì em biết đợi, khác ai ai trên đời…" đối với hàng triệu phụ nữ khác đã là lời khẳng định bất di bất dịch. Thế nhưng, với riêng Simonov, đó chỉ là lời ru mộng tưởng chính bản thân mình về việc mà hơn bất cứ ai trên thế giới, ông đã rất bướng bỉnh cứ nhất nhất muốn tin là sự thật, bất chấp mọi sự thật khác trên đời…

Đầu xuân năm 1942, Valentina Serova đã tham gia đội văn nghệ cơ động biểu diễn cho các thương bệnh binh đang chạy chữa tại quân y viện dã chiến nằm trong Học viện Nông nghiệp ở Moskva. Tại đấy lúc đó đang có vị sĩ quan cao cấp 46 tuổi mà về sau sẽ trở thành Nguyên soái lừng danh Konstantin Rokossovsky. Và giữa hai người đã bùng nổ cơn sóng tình yêu.

Nhưng nếu vị Nguyên soái tương lai dù si tình nhưng vẫn điềm tĩnh vì biết mình là "phương diện quốc gia" thì nữ nghệ sĩ đã đắm vào biển tình đến mức sẵn sàng vứt bỏ tất cả mọi sự trên đời để đi theo người yêu. Trong thời chiến, các chuyện tình ngoài luồng của các sĩ quan cao cấp không phải là chuyện hiếm và rất dễ được Điện Kremli bỏ qua, nhưng mối quan hệ giữa Valentina Serova với Konstantin Rokossovsky đã trở thành một chủ đề nhạy cảm thời đó vì nhân vật nữ chính ở đây lại là biểu tượng của tình yêu và lòng chung thủy, dù không chính thức nhưng vẫn là vợ của một nhà thơ lừng lẫy.

Để cứu vãn tình yêu của mình, Konstantin Simonov đã vượt qua mọi cay đắng để quyết định đăng ký kết hôn với Valentina Serova vào năm 1943. Tuy nhiên, sự hỉ xả này của thi sĩ cũng chỉ phần nào hạn chế được những hậu quả tai hại vì chị vẫn tiếp tục duy trì quan hệ với Konstantin Rokossovsky trong một thời gian nữa. Nữ nghệ sĩ I. Makarova nhớ lại:

"Pavel Shpringfeld, bạn diễn lâu năm của chị ở nhà hát TRAM và trong phim "Trái tim bốn người", đã kể rằng: một lần, Valentina Serova đánh cuộc với anh là, đúng 5 giờ chiều, sẽ có một xe hơi ZIM dành cho cán bộ cấp cao dừng lại dưới cửa sổ nhà chị và sẽ có một quân nhân bước ra, đứng nghiêm tại đó mấy phút. Nói xong, chị kéo mành cửa và Pavel nhìn thấy có một xe hơi tiến tới, rồi một người đàn ông cao lớn đường bệ bước ra. Và đúng như Valentina Serova đã nói, người đàn ông này đã đứng nghiêm nhìn lên cửa sổ nhà chị. Pavel kịp nhận ra đôi quân hàm Nguyên soái trên vai người đàn ông và đôi mắt buồn bã của ông dưới vành mũ kê pi. Đó chính là Konstantin Rokossovsky!".

Điện Kremli dĩ nhiên là biết rất rõ câu chuyện tình này. Khi còn chiến tranh, thì đó là việc không quá nghiêm trọng. Nhưng trong thời bình, mọi sự không thể tiếp diễn như thế. Chính vì thế nên năm 1946, vị Nguyên soái và nữ nghệ sĩ đã buộc phải chịu "chia uyên rẽ thúy".

Nguyên soái Konstantin Rokossovsky được cử đi chỉ huy Nhóm quân miền Bắc rồi ra sau đó, sang Ba Lan làm Bộ trưởng Quốc phòng (ông vốn là người gốc Ba Lan). Ở lại Moskva, Valentina Serova đã buộc phải quên đi người tình trong mộng. Konstantin biết rõ uẩn khúc này của vợ và đã tha thứ cho chị. Tuy nhiên, việc đó đã không giúp cho hai người gìn giữ được cuộc sống gia đình tiếp theo.

Thành công chính thức cuối cùng đã tới với Valentina Serova vào năm 1946, khi chị vừa được nhận giải thưởng Stalin vừa được phong tặng danh hiệu nữ nghệ sĩ công huân nhờ vai diễn trong phim "Glinka", mặc dầu đó không phải là vai xuất sắc nhất của chị. Nữ nghệ sĩ I. Makarova nhớ lại: "Năm 1946 càng củng cố vinh quang và vị trí của chị trong đội ngũ những nghệ sĩ Xôviết hàng đầu...

Mùa hè năm đó, chị cùng Simonov đi Paris. Chị có khu nhà ở Peredelkino và một căn hộ sang trọng trên phố Gorky, nơi cuộc sống rất xông xênh: hai người giúp việc, cỗ xe Willys màu bạc chiến lợi phẩm với nắp mở mà chị tự lái, những cuộc nhậu ồn ã thu hút "tất cả Moskva"…

Tên tuổi của chị cũng như liên minh với Simonov, theo đúng lẽ đời, bị vây bủa bởi những đồn đại mâu thuẫn nhau và cả những điều đơm đặt. Cả hai người đều là những nhân vật quá nổi tiếng, xuất sắc nên khó mà sống trong im lặng được. Thiên hạ đồn rằng Simonov không còn say đắm chị như trước nữa. Thiên hạ cũng đồn rằng, chị rất hay "ăn nem" và Simonov biết chuyện đó…".--PageBreak--

Năm 1947, Simonov viết:

“Đúng, tôi hết yêu em như họ nói,
Tin đồn này cải chính hoài hơi.
Tôi không hề xin em tha thứ,
Cũng không cần họ thứ tha tôi.

Mặc mọi chuyện đến đầu đến đũa
Cho rõ ràng. Sòng phẳng, công minh.
Họ chỉ có riêng phần tâm nhĩ
Phán sao được cả trái tim mình?”

Tới cuối những năm 40 của thế kỷ trước, Valentina Serova không còn được mời mọc đóng phim như cũ, mặc dù chị mới ở độ tuổi gần 30. Cảnh ăn không ngồi rồi khiến cho chị lâm vào khủng hoảng tinh thần. Hóa ra trong đời thực, chị không thể nào là "cô gái cá tính" như trên màn ảnh được.

Như Simonov đã viết cho chị trong một lá thư: "…Chúng ta đã sống thường là khó khăn cũng cũng chấp nhận được đối với một đời người… Nhưng rồi em bắt đầu nát rượu… Anh đã già đi nhiều tuổi trong những năm đó và anh đã mệt mỏi đến hết cả cuộc đời còn lại".

Trong giai đoạn đó, mặc dù Valentina Serova vẫn tiếp tục biểu diễn trong nhà hát nhưng đó chỉ còn là ánh phản chiếu yếu ở của tài năng và cảm hứng từ thời cũ. Và công việc của chị đã thực sự đình trệ vào giữa những năm 50. Trong giai đoạn từ năm 1950 tới năm 1973, chị chỉ có mặt trong vỏn vẹn 5 bộ phim, mà toàn là vai phụ. Đó dường như chỉ là ân huệ ít ỏi của các đạo diễn dành cho một nữ diễn viên vang bóng một thời và đang phải sống lần hồi nghèo túng…

Năm 1950, Valentina Serova sinh hạ cô con gái Maria cùng Simonov. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân giữa hai người không ngừng trở nên xấu đi. Năm 1954, Simonov đã công khai tâm sự:

"Thơ chẳng thể nào viết thêm,
Với em ngày đó, với em bây giờ.
Những dòng chua chát ngẩn ngơ
Từ lâu đã chẳng đủ cho đôi mình.

Cảm ơn vì mọi yên lành
Thuở nao em đã nhỡ dành cho tôi.
Nghĩa ân người để bên người
Chắc gì đã hóa nợ đời với nhau.

Nhưng bao buồn tủi, đớn đau
Tay em đã chất lên đầu tôi xưa
Mặc tôi giữ, mặc tôi lo,
Số tôi đâu lạ xót xa, nổi chìm.

Muộn rồi, trách móc gì em,
Sợ chi gió thổi trắng đêm ngậm ngùi.
Chẳng qua đã hết yêu rồi
Nên thơ viết có ra lời nữa đâu...."

Năm 1957, khi Maria vào lớp một, mặc dù đã li dị nhau nhưng cả Valentina Serova và Konstantin Simonov đều đến để cùng đưa cô tới trường hôm khai giảng. Maria Simonova về sau cũng nối nghiệp mẹ và cả đời làm diễn viên kịch. Người anh cùng cha khác mẹ của cô, Anatoli, cũng nối gót mẹ nhưng lại trong việc khác: trở thành một kẻ nát rượu!

Giai đoạn cuối đời, Valentina Serova đã phải trải qua nhiều khổ ải. Trong những lần tái bản sau này bài thơ "Đợi anh, anh sẽ về", Konstantin Simonov đã xóa đi lời đề tặng vợ cũ. Thiếu tiền uống rượu, Valentina Serova đã phải bán dần mòn đi những món đồ quý đầy kỷ niệm. Thậm chí cái nhẫn cưới mà Simonov đã mua tặng cho chị cũng đã bị bán đi… Con gái chị đã không được ở với mẹ mà phải về với bà ngoại…

Mùa hè năm 1975, ở tuổi 36, người con trai Anatoli đã chết vì nát rượu. Nửa năm sau đó, ngày 12/12/1975, Valentina Serova cũng đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 58. Con gái bà về sau kể: "Mẹ tôi chết đơn độc trong một căn hộ rỗng không đã bị những bạn nhậu ăn trộm hết đồ đạc…".

Đám tang được tổ chức tại Nhà Diễn viên Điện ảnh. Hôm đó, Simonov đang đi nghỉ ở Koslovodsk nên không về được mà chỉ gửi 58 bông cẩm chướng đỏ tới viếng… Nữ nghệ sĩ L. Pashkova nhớ lại: "Nhìn vào người quá cố mà trái tim ta thắt lại. Chẳng lẽ đó là tất cả những gì còn lại từ người nghệ sĩ nữ tính nhất của nền điện ảnh và sân khấu chúng ta hay sao? Cổ họng tôi khô khốc lại. Tôi không thể chịu đựng được nữa. Tôi đặt hoa viếng và bỏ đi. Ba giờ liền tôi lang thang ở Moskva và khóc…"

Các bản dịch thơ trong bài do nhà thơ Hồng Thanh Quang thực hiện