Kim Dae-jung: Người đặt nền móng hòa hợp Liên Triều

• 12 tháng cầm quyền nhiều trái ngọt của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in
• Lý giải bước đi "ngoài kịch bản" của Tổng thống Hàn Quốc tại hội nghị liên Triều

Người đặt nền móng cho tất cả những sự thay đổi này chính là Kim Dae-jung (Kim Đại Trung), Tổng thống thứ 8 của Hàn Quốc (từ 1998 đến 2003). Nền móng ông xây lên được biết tới với tên gọi “Chính sách Ánh dương”, giúp hai miền Triều Tiên từ chỗ căng thẳng đi đến hòa giải, và ngày nay là hy vọng mạnh mẽ cho hòa bình, hòa hợp.

Nhiều lần chết hụt

Các văn bản chính thức ghi ngày sinh của Kim Dae-jung là 3-12-1925, tuy nhiên có nguồn cho rằng ngày sinh thực của ông là 6-1-1924. Ông Kim sinh ra ở huyện Sinan, thuộc tỉnh Jeolla, nay là Jeolla Nam. Ông Kim tốt nghiệp Trường trung cấp Kinh doanh Mokpo năm 1943 với thành tích xuất sắc. Sau khi làm thư ký cho một công ty hàng hải của Nhật, ông trở thành chủ công ty và trở nên giàu có.

Ông Kim bắt đầu tham gia chính trường từ năm 1954, dưới thời Tổng thống đầu tiên của Hàn Quốc Li Sung-man (Lý Thừa Vãn). Ông đắc cử ghế nghị sĩ tại Quốc hội năm 1961, nhưng kết quả bầu cử bị một cuộc đảo chính quân sự do Park Chung-hee lãnh đạo đạp đổ. 

Tuy nhiên, ông liên tiếp đắc cử các cuộc bầu cử nghị viện năm 1963 và 1967, dần trở thành lãnh tụ phái đối lập. Do đó, ông được phái đối lập đưa ra tranh cử trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1971. Ông gần như đã có thể đánh bại Park. Tuy vậy, ông Kim đã tỏ ra ảnh hưởng mạnh mẽ; đặc biệt ở vùng Jeolla ông nhận được tới 95% phiếu phổ thông, một kỷ lục hiện vẫn chưa bị phá ở Hàn Quốc.

Ông Kim bị một tai nạn xe hơi nghiêm trọng sau cuộc bầu cử, mà dường như là một vụ tấn công có chủ đích (để lại thương tật vĩnh viễn cho ông ở hông). Do đó ông phải rời nước để sang Nhật, nơi ông tiếp tục lãnh đạo phong trào dân chủ chống độc tài, vốn trở nên càng mạnh mẽ bởi Hiến pháp Duy Tân năm 1972 của Park nhằm thâu tóm quyền lực độc tài. 

Ngày 8-8-1973, sau một cuộc họp với lãnh đạo đảng Dân chủ Thống nhất tại Khách sạn Grand Palace ở Tokyo, ông bị một nhóm đặc vụ Hàn Quốc bắt cóc và dự định thủ tiêu nhưng sau đó đã được thả ra.

Sau đó, ông quyết định trở về Seoul, nhưng chính quyền quân sự cấm ông hoạt động chính trị và năm 1976 đã bắt giam, kết án ông 5 năm tù vì tham gia biểu tình chống chính quyền, từ năm 1978 án giảm xuống thành quản thúc tại gia dưới sức ép của cộng đồng quốc tế. Tổ chức Ân xá Quốc tế đã gọi ông là một "tù nhân lương tâm".

Sau vụ ám sát Park Chung-hee năm 1979, Kim được trao trả tự do hoàn toàn. Nhưng chỉ một năm sau, năm 1980, Chun Doo-hwan tiến hành đảo chính và sau đó đàn áp dã man Phong trào dân chủ Gwangju. Trong làn sóng bắt bớ thanh trừng sau đó, ông bị tuyên án tử hình với tội nổi loạn và gián điệp. 

Nhiều tổ chức nhân quyền và quốc gia dân chủ đã vận động bãi bỏ án quyết này, trong đó Giáo hoàng Gioan Phaolô II có gửi thư cho Chun xin ân xá cho Kim. Trong lúc sắp bị hành hình, sự can thiệp muộn màng nhưng hữu ích của Chính phủ Mỹ đã tỏ ra hiệu quả: án quyết giảm xuống còn 20 năm tù, và về sau trở thành trục xuất sang Mỹ.

Kim Dae-jung sang cư trú tại Boston và giảng dạy với tư cách giáo sư thỉnh giảng ở Trung tâm Sự vụ Quốc tế của Đại học Harvard. Trong thời kỳ này ông đã viết nhiều bài chỉ trích chính quyền quân sự trên các tạp chí uy tín. Vào năm 1985, ông quyết định trở về quê hương.

4 lần tranh cử tổng thống

Trở lại Seoul, Ông Kim lập tức đối mặt với lệnh quản thúc, nhưng tiếp tục đóng vai trò lãnh đạo phe đối lập. Năm 1987, Chun Doo-hwan nhìn nhận sự phản đối độc tài của người dân, đồng ý từ chức và tổ chức cuộc bầu cử tổng thống công bằng đầu tiên ở Hàn Quốc. 

Phe đối lập đã không tìm được tiếng nói thống nhất, số phiếu của họ bị phân chia giữa Kim Dae-jung (27%) và Kim Young-sam (28%), khiến cho ứng viên Roh Tae-woo - một cựu tướng lĩnh được Chun đỡ đầu - chiến thắng chỉ với 36.5 % phiếu phổ thông.

Năm 1992, ông lại một lần nữa thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống, lần này là cuộc đối đầu trực tiếp với Kim Young-sam, người sáp nhập đảng của mình với đảng Dân chủ Công lý đương quyền để lập nên đảng Đại Dân tộc. 

Nhiều người tin rằng sự nghiệp chính trị của Kim Dae-jung đã kết thúc khi ông rời bỏ chính trường, sang Anh và nhận một vị trí tại Clare Hall thuộc Đại học Cambridge. Tuy nhiên, năm 1995, ông đã tuyên bố quay lại và tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống lần thứ tư của mình.

Và lần này, tình thế có phần thuận lợi hơn cho ông khi công chúng đang phản đối chính sách của chính phủ trong việc vực dậy nền kinh tế khỏi cú sốc của cuộc Khủng hoảng tài chính châu Á 1997 bùng nổ chỉ ít ngày trước ngày bầu cử. 

Kết quả là trong cuộc bầu cử ngày 18-12-1997, liên danh với ứng viên Phó Tổng thống Kim Jong-pil ông đã đánh bại Lee Hoi-chang, ứng cử viên được Kim Young-sam hậu thuẫn. Thắng lợi của ông cũng đến một phần từ sự chia rẽ của đảng đối lập, cho phép ông đắc cử với chỉ 40,3% phiếu phổ thông. 

Ông tuyên thệ làm Tổng thống thứ 8 của Đại Hàn Dân quốc ngày 25-2-1998, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử Hàn Quốc một đảng cầm quyền chuyển giao quyền lực hòa bình cho người đối lập chiến thắng trong một cuộc bầu cử dân chủ.

Chính sách Ánh dương

Khi Kim Dae-jung mới nhậm chức, đã có những ngờ vực về khả năng điều hành của ông, người được biết tới như một nhà hoạt động dân chủ nhiều hơn là một nhà quản lý. Tuy nhiên, ông đã tỏ ra xuất sắc trong vị trí của mình.

Đáp lại cú sốc của cuộc khủng hoảng tài chính (kinh tế tăng trưởng âm -5,8% năm 1998), Tổng thống Kim đã tiến hành những cuộc cải cách mạnh mẽ nhằm tái cấu trúc nền kinh tế. Ông tìm cách giảm bớt những ưu đãi cho các chaebol,  trong khi tăng cường minh bạch tài chính. Năm 1999, nền kinh tế tăng trưởng trở lại 10,2 % và tiếp tục duy trì tốc độ những năm sau đó. 

Ông cũng vận động để đưa thành luật dẫn đến sự hình thành chế độ phúc lợi xã hội đương đại ở Hàn Quốc; trong nhiệm kỳ của ông Hàn Quốc đã đồng tổ chức thành công World Cup 2002. Ông cũng tỏ ra khoan dung với những lãnh đạo của chế độ cũ đã từng bắt giữ và tuyên án tử hình mình.

Đối với Triều Tiên, chính quyền Kim Dae-jung thực hiện một đường lối ngoại giao mềm dẻo được biết dưới tên Chính sách Ánh dương. Trong khi lên án các hành động khiêu khích quân sự của Bình Nhưỡng, Hàn Quốc tuyên bố không có ý định tái chiếm miền Bắc bằng bất kỳ cách thức nào và tìm cách cường hợp tác giữa hai miền, tránh xung đột và chính trị hóa các sự vụ. 

Kết quả là các gia đình bị ly tán giữa hai miền đã có cuộc gặp gỡ hiếm hoi, các công ty Hàn Quốc được phép đầu tư có giới hạn ở gần biên giới 2 nước và Hàn Quốc cũng như cộng đồng quốc tế có kênh tiếp cận cho mục đích viện trợ nhân đạo. 

Đỉnh điểm của chính sách này là hội nghị thượng định có tính lịch sử năm 2000 giữa Kim Dae-jung và lãnh tụ Bắc Triều Tiên Kim Jong-il. Điều này đã giúp Kim Dae-jung nhận giải Nobel Hòa bình năm 2000.

Kim Dae-jung mất ngày 18-8-2009 tại Bệnh viện Đại học Yonsei ở Seoul. Ông được gọi là "Nelson Mandela của châu Á" bởi đã dành phần lớn cuộc đời hoạt động chính trị nhằm đấu tranh chống chế độ độc tài cũng như chính sách Ánh dương ông áp dụng đối với Triều Tiên.