Nghệ sĩ Bảo Chung: Cho một tái nạm gàu

Lâu không ăn không phải là không nhớ, lâu không ăn không phải là có thể quên. Nên có gì là ngạc nhiên đâu, khi mà vừa nghe tin anh về Việt Nam, tôi đã vội vã tìm gặp.

Bảo Chung, không đơn thuần là một nghệ sĩ hay một danh hài. Với cá nhân tôi, anh là một vùng ký ức.

1. Thơ ấu, Bảo Chung ở trong chùa. Ba má anh là người mộ Phật, họ muốn anh nương cửa từ bi để tìm thấy sự an nhiên. Năm năm ở trong chùa, anh cạo đầu, anh ăn chay, anh đọc kinh, anh lạy Phật. Khói nhang thiền môn không dứt anh khỏi được nỗi đam mê tiếng lẫy đàn ca vọng cổ của hai người anh.

“Hai ông anh của anh chơi đàn, hát ca cổ hay lắm. Nhà anh làm nông ở khu Bình Chánh (đoạn Đa Phước, đường đi Cần Giuộc bây giờ), ba má phơi lúa trên nền xi-măng, dựng cái chòi coi lúa. Đêm nào được rời chùa sau thời kinh cuối, anh về nhà chạy ù ra chòi canh lúa với hai anh. Hai anh tập cho anh hát vọng cổ. Mấy lúc, cho anh đóng vai này vai kia bắt chước theo chị Lệ Thủy, anh mê hồi nào không biết. Hai ông anh của anh lấy rơm bó làm kiếm, rồi lấy khăn rằn buộc ngang lưng anh, lấy dây thừng buộc trâu cột vào rồi vắt ngang xà kéo anh bay. Làm y như mình coi tuồng vậy đó em. Anh bay vòng vòng, mặt đụng vô cột sệ hết mà không dám nói đâu, nói là mấy anh không cho bay nữa”.

“Có mấy lần, đoàn hát hò Quảng về đình làng của anh hát. Anh chui vô hậu đài, lượm mấy hộp son phấn mà nghệ sĩ đã xài gần hết bỏ đi. Xong về nhà tự bôi trát lên mặt mình. Chắc ngay hồi đó tổ đã giục anh theo cải lương rồi em. Vui lắm”.

“Nhà anh hồi đó cũng cực nhiều. Em biết bài Gánh con gánh cả cuộc đời của nhạc sĩ Đình Văn không? Đình Văn viết cho anh đó. Má anh xưa hay buôn bán chợ phiên, tuần đi một lần. Đi từ nhà anh sang tận chợ Xóm Củi. Anh nhỏ nhất nhà, má cưng. Hôm nào má đi chợ, độ 10 giờ tối thì anh từ chùa về nhà ngủ với má. Rồi tờ mờ sáng, chừng 3 giờ, má gánh anh một đầu, đầu kia là thúng hàng, đi trên đường nhỏ ra ngoài đường lộ ngồi xe lôi (đò) lên chợ bán. Thương nhiều quá em. Mấy năm liên tiếp thời cuộc tao loạn, nhà anh gặp nạn, nên ba má đưa cả nhà về Quận 8 ở. Anh rời chùa luôn từ đó”.

“Rồi khi nào anh đi hát ?”. “Trước khi đi hát, anh đi làm keyboard (xếp chữ)”. “Anh làm trong nhà in báo?”. “Đúng rồi em”.

Mười hai tuổi, Bảo Chung học nghề trong nhà in, đến mười bốn tuổi anh đã đứng xếp keyboard được. Khách vô nhà in, hỏi: “Ai xếp keyboard?”, mấy chú thợ chỉ anh, khách nhìn anh choáng lắm. Xếp keyboard khó, có thợ nhà in học hoài xếp không được. Nhưng, Bảo Chung vẫn làm được. Làm ở nhà in tháng được bao nhiêu tiền, Bảo Chung đưa hết cho má. Mà không đưa cũng không được, vì má anh quản con rất chặt. Đưa hết lương cho má, rồi cần xài gì thì xin. Nhờ xếp keyboard giỏi, anh nhận được thêm phụ cấp ngoài lương của chủ nhà in. Từ khoản tiền này, Bảo Chung đăng ký xin học hát cải lương trong đoàn Hoa Thế Hệ.

Hoa Thế Hệ thời điểm đó ở Sài Gòn, là đoàn hát rất hay được Đài truyền hình mời quay phim để phát sóng. Thấy mặt Bảo Chung trên tivi, má anh mừng chạy khoe khắp xóm. Cho đến lúc đó, bà mới biết Bảo Chung âm thầm đi học hát.

Đang tuổi chóng thích mau chán, Bảo Chung bỏ cải lương giữa đường, anh tham gia một nhóm nhạc đi hát. Hát đủ thứ nhạc, từ nhạc quậy cho đến nhạc sôi động. Thích thì chơi thôi, chứ cũng không nghĩ gì nhiều.

2. Sài Gòn được giải phóng, sơn hà liền một dải. Bảo Chung cũng như những nghệ sĩ mà tôi đã từng trò chuyện, loay hoay rất nhiều với cuộc sống mới. Bảo Chung chọn cải lương. Cải lương ngày đó ra sao, tôi không hỏi. Vì tôi nhớ có lần nghề sĩ Hồng Tơ kể với tôi rằng: “Nhà quản lý quản nghệ sĩ chặt lắm. Đăng ký đoàn này mà trốn đi đoàn khác hát, có khi bị bắt về phạt kỷ luật như quân quản vậy”.

Bảo Chung theo cải lương, hát kép chánh toàn đi đoàn tỉnh, lấy nghệ danh Phương Lâm. Kép chánh trong đoàn ngày xưa oai lắm, lương hưởng cao nhất, được bầu cưng nhất. Kép chánh mà mắc mưa giọng sụt sùi thì không chỉ bầu buồn, nghệ sĩ diễn lo mà đến chị nấu bếp cũng hoảng hốt.

Bảo Chung thời đó hát cho đoàn Bảo Toàn, lưu diễn tại miền Trung. Bây giờ nói thì có vẻ gần, nhưng sau giải phóng 3 năm mà đi diễn ở miền Trung thì đoàn phải trải qua cả một hành trình dài.

Nghệ sĩ Bảo Chung và Thu Trang trong một tiểu phẩm hài.

Đang diễn ngon trớn, thì nghệ sĩ hài trong đoàn mắc việc ở thành phố xin bầu về gấp. Trống vai hài, vở diễn sẽ hẫng. Bầu đề nghị: “Phương Lâm, hay tối nay em diễn vai hài nha”. Bảo Chung nghe ông bầu nói, giận lắm. Vừa giận vừa tự ái, vì Bảo Chung đang là kép mùi.

Bầu năn nỉ: “Thôi, em ráng dùm. Vì hài bỏ về chứ anh có muốn vậy đâu. Với lại, em diễn kép mùi nhiều khi hoạt kê khán giả thích lắm. Anh nghĩ, ngoại trừ em thì trong đoàn mình không ai làm được nữa. Hay là như vầy, kép mùi lương 16 đồng thì nay em đóng hài, anh tăng cho em 5 đồng nữa thành 21 đồng được không?”. Bảo Chung đồng ý, tất nhiên không phải đồng ý vì tiền. Mà đồng ý vì anh hiểu không anh thì biết lấy ai diễn.

Diễn đêm đầu, khán giả vỗ tay nhiệt liệt. Diễn đêm thứ hai, khán giả vỗ tay nồng nhiệt. Đễn đêm thứ ba, khán giả một đồn mười, mười đồn trăm kéo nhau rần rần đến rạp xem “cái ông hề mới này vui quá”.

Bảo Chung rẽ ngang sang hát hài nhẹ tênh như vậy. Nó như là một thứ duyên nghiệp đã định trước. Như nhà tiên tri Van Ga từng đúc kết: “Mỗi con người có một số mệnh. Dẫu có biết trước hay không, thì vẫn không thể thay thế được”.

Rời đoàn Bảo Toàn, anh về đoàn Sài Gòn 3. Danh hài Văn Chung nói: “Mày hát hài tốt, tao nhận làm đệ tử”. Theo thầy học nghề tám năm, một lần danh hài Văn Chung đề nghị: “Đổi nghệ danh đi con. Cái tên Phương Lâm khó lên quá”. Vậy là đổi nghệ danh, lấy tên là Chung để nhớ lấy, lấy lót là Bảo để tỏ sự ngưỡng mộ với nghệ sĩ Bảo Quốc.

Ngày tôi bé xíu, lang thang trong xóm những lúc trốn ngủ trưa, đi đến đâu cũng nghe người lớn giỡn với nhau, lối: “Ông làm gì vậy?”, “Làm trưởng ấp chứ làm gì?”. Chỉ có hai câu thoại đó thôi, mà người lớn cười ngất. Đó là hai câu thoại của Bảo Chung trong vở Tìm lại cuộc đời (Bài ca tìm mẹ). Bảo Chung, lên luôn từ vai diễn đó. Nhất là khi vở được phát trên sóng truyền hình. Vở diễn chiếu đi chiếu lại, chiếu nhiều đến mức, bé con như tôi thuộc nằm lòng những câu hát của Bảo Chung.

Rồi Bảo Chung đi tấu hài, anh nghĩ ra cách tấu hài mới bằng cách ráp tân nhạc vào hài. Sự cách tân ấy biến nhóm hài của Bảo Chung thành một sự kiện trong làng hài đang vô cùng nhộn nhịp của thành phố đầu những năm 1990. Thời mà nghệ sĩ Mỹ Chi từng thốt lên với tôi: “Chưa bao giờ kiếm tiền dễ như vậy”. Cho đến tận giờ, những cách tân của Bảo Chung vẫn đang được nhiều nhóm hài sử dụng.

Bảo Chung kiếm tiền thời đó cũng dễ, rất dễ. Nhất là khi anh chạy mỗi ngày đến 9 show. Thêm băng video ca nhạc hài Mưa Bụi xuất hiện, Bảo Chung cùng nhạc sĩ Đình Văn làm mưa làm gió trên tất cả các sân khấu hài tại Sài Gòn. Ngoài tỉnh muốn có Bảo Chung, giá 1 triệu/show.

Sự thành công đến với anh còn khủng khiếp hơn theo chiều hướng tỷ lệ thuận cùng sự thành công của Mưa Bụi, khi những lời mời anh lưu diễn miền Bắc có giá show là 3 triệu đồng, chẵn một cây vàng. “Mời anh diễn ở miền Bắc một tháng, cứ đặt trước mặt anh đủ 30 cây. Anh hát vài tháng, mua được căn nhà mặt phố ở quận 5. Xe hơi đời mới nào anh cũng có”, Bảo Chung nói.

Khán giả miền Bắc ái mộ anh đến mức, Bảo Chung xuất hiện trên sân khấu chưa kịp cất tiếng thì ở dưới đã cười rũ rượi. Bảo Chung ở khách sạn, khán giả vây lấy khách sạn để xin chữ ký. Khán giả ái mộ anh đến độ, anh phải ở lì trên phòng để ông chủ khách sạn khỏi phiền lòng vì người hâm mộ kéo đến đông quá mức.

Nhiều năm liền anh đứng trên của đỉnh cao danh vọng. Gần như, anh diễn không về nhà. Vừa lưu diễn châu Âu hay Australia về, đáp xuống sân bay là bay thẳng đến Nội Bài để diễn tiếp. Cứ như vậy, cho đến lúc anh sang Mỹ.

“Vì sao anh sang Mỹ?”. “Bà xã anh kêu ép anh phải qua đó”.

Vợ con Bảo Chung ở Mỹ, anh ở lại Việt Nam, vừa có danh vọng vừa sẵn tiền, vợ anh có những nỗi lo của riêng phụ nữ. (Vợ con Bảo Chung sang Mỹ từ lâu, mình anh ở Việt Nam đi diễn. Nghĩ lại thương vợ với cả lo cho con, nên rồi anh cũng sang bên đó đoàn tụ với gia đình).

Tôi vẫn xem anh diễn trên các băng đĩa của Trung tâm Vân Sơn, anh trở thành cặp đôi ăn ý với Vân Sơn còn hơn cả thời Vân Sơn tung hoàng cùng Bảo Liêm.

“Những ngày ở Mỹ, anh sống ra sao”, tôi hỏi. “Anh chơi gần như cả tuần, rồi cuối tuần đi diễn thôi. Khâu tấu hài bên Trung tâm Vân Sơn bây giờ anh lo hết, từ khâu kịch bản cho đến lối diễn. Đợt này anh về hơi nhiều để lo cho chương trình Vân Sơn 51 sắp diễn ra tại Hà Nội”, Bảo Chung trả lời.

Trước khi chia tay nhau ra về, tôi có hỏi anh: “Bây giờ, đã đến lúc anh toàn quyền tự chọn cuộc chơi cho riêng mình, đúng không anh?”. Nghệ sĩ Bảo Chung chỉ cười…