Bài 1: Ngàn lẻ hậu quả đau lòng

Xuất hiện khoảng 10 năm trở lại đây, FB, mạng xã hội trực tuyến giờ không chỉ là nơi giao lưu, tìm hiểu mọi thứ liên quan đến mỗi cá nhân (giới tính, tôn giáo, trường học, sở thích trên nhiều lĩnh vực) mà hơn thế nữa nó còn mang lại lợi ích thương mại... Chỉ cần một cú nhấp chuột, người dùng có thể thể hiện bản thân, với những chia sẻ hình ảnh và video, cập nhật thường xuyên các hoạt động và suy nghĩ của bản thân.

Lừa tình, tống tiền đến tung ảnh nóng…

Từ cầu nối là mạng FB, nhiều đối tượng đã lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mua bán người, tổ chức mại dâm… Ngày 22/4, Công an quận Hai Bà Trưng (Hà Nội) triệt phá đường dây môi giới mại dâm qua mạng FB do Đỗ Thị Huyền (SN 1993, tạm trú ở đường Trương Định, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) điều hành. Để thu hút khách làng chơi, Huyền đưa ảnh chị ta và gái mại dâm lên mạng internet và FB để “chào hàng”…

Với sự lan truyền rộng rãi của mạng xã hội trực tuyến, việc làm ăn của Huyền vì thế cũng phát đạt hơn. Theo một cán bộ của Công an quận Hai Bà Trưng thì để bắt giữ Huyền, lực lượng này đã tốn hàng tháng áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kể cả công khai cũng như bí mật.

Hay trường hợp của Phan Tất Thắng (26 tuổi, trú tại thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An) lợi dụng mạng FB để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Trước khi trở thành bị can trong vụ án này, Thắng từng là sinh viên của một trường đại học danh tiếng tại Hà Nội. Để chiếm đoạt tiền của các cô gái trẻ nhẹ dạ có nhu cầu xin việc vào ngân hàng, Thắng lên mạng FB, tự giới thiệu là cháu ruột một giám đốc ngân hàng có tiếng, có trụ sở tại quận Đống Đa, Hà Nội. Với thủ đoạn này, Thắng dễ dàng chiếm đoạt tiền của ba cô gái đang có nhu cầu xin việc vào ngân hàng. Một vụ án khác cũng khiến dư luận đặc biệt quan tâm là trường hợp của Ngô Quang Mạnh Cường (27 tuổi, trú TP Huế).

Sau khi khoe thành tích trên Facebook, nhóm tội phạm này bị bạn bè tống tiền.

Với cái tên là “Phi đội gà bay”, đối tượng này đã đăng tải trên FB một số bài viết về kinh Phật ký tên Vĩnh Hoàng Đăng Khôi. Không biết lời “phán” về tương lai của thầy Cường như thế nào nhưng số người truy cập trang thông tin cá nhân này ngày một tăng. Lợi dụng điều này, Cường đã lừa đảo chiếm đoạt được tiền của rất nhiều người để cúng giải hạn. Ngoài ra, nhiều nạn nhân khác cũng bị Cường lừa đảo.

“Mạng ảo là nơi rất thiếu những chia sẻ mang tính gắn kết và ý nghĩa lâu dài, sâu sắc, không cần sự thấu hiểu, cảm thông với những biểu cảm thực tế. Mọi thứ thường nhanh chóng và dễ dàng trôi qua, cơ bản là giới trẻ chấp nhận các mối quan hệ mà không cần sự hiểu biết lẫn nhau, không cần thể hiện sự quan tâm sâu sắc, sự chia sẻ tình cảm, những cam kết gắn kết, sự giúp đỡ, sự nâng niu về tinh thần, những điều làm nên một mối quan hệ thực sự có chất lượng.

Những mối quan hệ có chất lượng thường đòi hỏi ở con người chất lượng về cảm xúc và điều này không phải ngẫu nhiên mà có. Nó phải được xây dựng trên cơ sở các trải nghiệm thực tế, tương tác trực tiếp với nhau, xung đột và giải quyết xung đột. Thiếu điều này, dần dần, giới trẻ trở nên hời hợt hơn trong các mối quan hệ với con người.

Chúng trở nên thiếu khả năng thấu hiểu và sự dễ dàng trong các quan hệ ảo, khó khăn trong các quan hệ thực khiến các cá nhân ngày càng xa lánh xã hội và đời sống cộng đồng”, Phó giáo sư, Tiến sỹ Phan Thị Mai Hương, Viện Tâm lý học khẳng định về những nguy cơ tăng xung đột trực tuyến qua FB.

Mạng ảo, tác hại thật… từ tự tử đến trầm cảm

Sự tiện lợi của FB về nhiều mặt khiến mạng xã hội này ngày càng trở nên phổ biến. Theo số liệu thống kê của Facebook Inc thì đến tháng 3/2013, mạng này đã có hơn 1,11 tỷ thành viên, đó là một con số khổng lồ. Song bên cạnh những tác dụng tích cực như kết bạn, giao lưu trực tuyến, đưa lên trang cá nhân những gì tốt đẹp, nhiều thông tin được đẩy lên cũng có tác dụng xấu khiến lớp trẻ đang phát triển về mặt tâm và sinh lý bị ảnh hưởng… Chỉ vì bị bạn học ghép ảnh trêu chọc trên FB, nữ sinh Nguyễn Thị Chầm Linh (18 tuổi) đã tự kết liễu đời mình để lại nỗi đau thương cho gia đình và bạn bè…

Câu chuyện thương tâm trên xảy ra cách đây gần 3 tháng nhưng mỗi khi nhớ lại, chị Vương Thị Loan, mẹ của cháu Chầm Linh vẫn không cầm được nước mắt. Theo lời kể của chị Loan thì trước khi sự việc đau lòng trên xảy ra khoảng 3 ngày, Linh có tâm trạng buồn chán, mệt mỏi. Cháu Linh đã tâm sự với chị Loan rằng bị một số bạn học trêu đùa bằng cách ghép ảnh vào một cô gái ăn mặc không kín đáo rồi tung lên FB. Vì xấu hổ, Linh đã yêu cầu những người bạn này dừng trò chơi trên FB… nếu không sẽ tự sát.

Cũng theo tâm sự của chị Loan thì Linh bị ám ảnh và rất đau khổ về việc này, vào đêm vụ việc đau lòng xảy ra, chị thấy con gái thức đến 1 giờ sáng mà tay vẫn cầm điện thoại. Chị Loan cũng như không ít các mẹ khác, chẳng hiểu FB là gì, cho đến khoảng 2 giờ 30 phút sáng 27/6, khi người mẹ ấy đau đớn phát hiện rằng cô con gái chị mang nặng đẻ đau đã uống thuốc diệt cỏ tự sát...

Cái chết bất ngờ của Linh khiến cả gia đình bàng hoàng, đau xót. Với bạn bè là một sự ân hận về một trò đùa tai hại trên FB. Cũng rơi vào tình cảnh của Linh nhưng trường hợp của em Phan UN, học sinh tại một trường THPT ở Đà Nẵng còn may mắn hơn nhiều. Cũng chỉ vì bị trang FB đưa tin lăng mạ… N. đã uống thuốc an thần quyên sinh song thật may N. đã được gia đình phát hiện kịp thời nên tính mạng được bảo toàn. 

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phan Thị Mai Hương, Viện Tâm lý học khẳng định: “Đặc điểm của thanh thiếu niên là các em đang ở giai đoạn phát triển chưa đạt mức độ trưởng thành ở nhiều mặt: cả nhận thức, tình cảm lẫn hành vi. Chính bởi sự chưa trưởng thành này mà các em có thể có những status kỳ lạ, với ngôn ngữ còn vụng về trong cách thể hiện, hình ảnh không được chọn lựa, có thể có những biểu hiện mà người khác nhìn nhận là vô lý, thậm chí có thể đem đến sự ác cảm cho người đọc.

Lúc các bạn trẻ đăng hình ảnh này, bài viết kia lên FB, không phải lúc nào cũng đủ chín chắn để lường hết hậu quả của việc làm này. Nó có thể trưng ra thế giới riêng của mình cho cả những người mà mình không thực sự có mối quan hệ hiểu biết lẫn nhau. Hoặc nó cũng có thể động chạm đến sự riêng tư của người khác khi thông tin riêng đó bị vô ý đưa lên.

Sự vô ý, thiếu chín chắn trong suy nghĩ, trong nhận định, không lường trước được hậu quả, được thể hiện trong các lời bình hay trong các thông tin được cập nhật, ở các hình ảnh, clip được tải lên FB có thể làm tăng nguy cơ xung đột trực tuyến giữa người dùng với bạn bè, với các thành viên. Và, điều này có thể dẫn đến xung đột giữa con người với nhau ngoài đời thực. FB ảo nhưng mà thực là như vậy. FB có tác động tiêu cực đến sức khỏe người dùng. Ngồi nhiều giờ với FB, người sử dụng có nguy cơ béo phì rất cao bởi lúc đó, họ có xu hướng thích ăn đồ ăn nhẹ và không có bất kỳ hoạt động thể chất nào. Năng lượng dư thừa được tích lũy dần và kết quả là trẻ sẽ có thân hình không mong muốn.

Bên cạnh đó, người dùng cũng có nguy cơ cao bị thiếu ngủ, mất ngủ, đau dạ dày, giảm thị lực, mất nhịp sống bình thường, đôi khi trái với nhịp sinh học của con người khi nghiện FB. Điều này ảnh hưởng rất tiêu cực đến sức khỏe con người. Ngoài một số tác động tiêu cực của FB đến tâm lý, sức khỏe thể chất và tinh thần của giới trẻ đã được phát hiện thấy qua các nghiên cứu khoa học thì  FB còn có một số tác động tiêu cực khác rất dễ nhận thấy như lãng phí thời gian, ảnh hưởng đến học tập và vui chơi lành mạnh.

Giống như các lĩnh vực công nghệ và khoa học khác, FB có thể được sử dụng vào mục đích tốt hoặc xấu. Những ứng dụng của FB có thể được một cá nhân sử dụng với dụng ý xấu, có thể bôi nhọ, làm nhục người khác, hoặc lôi kéo, điều khiển người khác với ý đồ xấu”