Lò gạch ô nhiễm bao giờ thôi đỏ lửa?

Theo Quyết định 115/2001 QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ thì đến hết năm 2010, tất cả các lò gạch thủ công phải đóng cửa. Việc đóng cửa các lò gạch này là thực sự cần thiết vì đây là một trong những tác nhân gây ô nhiễm môi trường sống và lãng phí tài nguyên đất.

Hiện nay, TP Yên Bái hiện có 49 lò gạch thủ công thuộc 8 xã, phường gồm Văn Phú, Văn Tiến, Giới Phiên, Hợp Minh, Tuy Lộc, Tân Thịnh, Nam Cường và Yên Ninh. Mỗi năm các lò gạch này cung cấp cho thị trường trên 30 triệu viên và giải quyết việc làm cho gần 500 lao động địa phương. Nam Cường là 1 trong 2 xã có số lò gạch thủ công nhất trên địa bàn thành phố. Những lò gạch thủ công trên địa bàn xã vốn được thành lập bắt nguồn từ việc tận dụng khối lượng đất nạo vét từ khu vực quy hoạch xây dựng hồ sinh thái.

Trên địa bàn xã có 2 cơ sở với 4 lò, trong đó 1 cơ sở tại thôn Đồng Tiến đang trong quá trình chuẩn bị ngừng hoạt động, còn lại 3 lò gạch thủ công tại thôn Nam Thọ vẫn đang tiếp tục sản xuất. Trung bình các cơ sở này cung cấp cho thị trường trên 4 triệu viên gạch/năm. Khi được hỏi về việc ngừng sản xuất vì yêu cầu bảo đảm môi trường sống thì những chủ lò gạch ở đây đều đưa ra những khó khăn đang gặp phải.

Lò gạch thủ công là nguyên nhân gây ô nhiễm trầm trọng môi trường.

Ông Đỗ Huy Cận, thôn Nam Thọ, xã Nam Cường, nói: "Năm 2005, chúng tôi đăng ký sản xuất gạch bằng lò thủ công và phấn đấu làm càng nhiều càng tốt. Địa phương đã ủng hộ vì muốn sớm nạo vét xong lòng hồ sinh thái. Bây giờ Nhà nước có quyết định các lò gạch thủ công phải đóng cửa và chuyển đổi sang hướng sản xuất giảm thiểu ô nhiễm môi trường, chúng tôi rất ủng hộ. Nhưng, hiện chúng tôi cần có thời gian cụ thể về việc chuyển đổi trước khi đóng cửa. Trong khi đó, lượng vốn xây dựng lò theo quy chuẩn thân thiện với môi trường lại quá lớn. Hiện giờ, chúng tôi đang gặp bế tắc về thời gian và vốn xây dựng. Nếu Nhà nước mà đình chỉ việc sản xuất gạch thủ công thì chúng tôi quá hẫng hụt. Còn chuyển đổi sang hướng sản xuất theo kiểu lò đứng thì anh em chúng tôi không đủ khả năng".

Cũng giống như xã Nam Cường, xã Văn Tiến hiện có 28 lò gạch thủ công nằm tại 3 thôn Lưỡng Sơn, Ngòi Sen và Nhà Giát với công suất trên 20 triệu viên gạch/năm. Bắt đầu từ năm 2007, xã Văn Tiến đã đưa một số hộ sản xuất gạch đi tham quan các mô hình sản xuất gạch theo hướng thân thiện với môi trường. Song, để xây dựng một lò tuynen hay lò đứng trong sản xuất gạch đòi hỏi phải có nguồn kinh phí đầu tư lớn từ 1,5 đến 2 tỷ đồng... Trong khi đó, những hộ sản xuất gạch thủ công ở xã Văn Tiến nói riêng và TP Yên Bái nói chung không đủ vốn để xây dựng.

Ông Đỗ Mạnh Chi - thôn Lưỡng Sơn, xã Văn Tiến cho biết: "Chúng tôi cũng đã nhận được chủ trương về việc chuyển đổi các lò gạch thủ công sang lò gạch thân thiện với môi trường, nhưng không có vốn nên việc chuyển đổi còn chậm trễ. Chúng tôi mong muốn thành phố tạo điều kiện cho đi tham quan các mô hình lò sản xuất tiên tiến và hỗ trợ chúng tôi về vốn để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang hướng sản xuất giảm thiểu ô nhiễm môi trường".

Ngày 29/8/2008, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định Quy hoạch tổng thể phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam đến năm 2020. Trên cơ sở đó, tỉnh Yên Bái cũng đã điều chỉnh bổ sung Quy hoạch công nghiệp vật liệu xây dựng trong tỉnh giai đoạn 2006-2020 và định hướng đến năm 2025.

Theo quy hoạch đến năm 2015 sẽ xóa bỏ hoàn toàn các lò gạch thủ công trên địa bàn tỉnh và đầu tư 20 dây chuyền sản xuất gạch bằng công nghệ lò đứng có tổng công suất 80 triệu viên/năm với vốn đầu tư 2 tỷ đồng/lò tại 4 huyện Lục Yên, Văn Yên, Trấn Yên, Văn Chấn và TP Yên Bái.

Ông Nguyễn Văn Minh - Phó trưởng Phòng Kinh tế TP Yên Bái cho biết: Trong quy hoạch công nghiệp vật liệu xây dựng định hướng đến năm 2025 của tỉnh Yên Bái thì thành phố được bố trí 4 dây chuyền sản xuất. Nên chỉ có xã Văn Tiến do có điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất sẽ được chuyển đổi. Còn tất cả các cơ sở khác sẽ phải đóng cửa trước năm 2015. Vì kinh phí đầu tư xây dựng lớn nên chúng tôi cũng đã chỉ đạo xã Văn Tiến vận động các hộ sản xuất gạch liên kết với nhau theo nhóm từ 3-5 hộ/lò. Đồng thời thành phố cũng đôn đốc các địa phương có lò gạch thủ công đang sản xuất gây tác động xấu đến môi trường nhanh chóng triển khai các biện pháp đóng cửa các lò gạch thủ công trước năm 2015.

Việc chuyển đổi các lò gạch thủ công sang sản xuất theo hướng công nghệ hiện đại là phù hợp với tiến trình phát triển xã hội. Tuy nhiên các cấp chính quyền nên có lộ trình chuyển đổi cụ thể để hướng dẫn người dân. Đồng thời tăng cường khuyến khích vận động các hộ trong vùng quy hoạch liên kết với nhau hoặc kết hợp cùng các doanh nghiệp để đầu tư sản xuất. Có như vậy mới đẩy nhanh được quá trình chuyển đổi các lò gạch thủ công sang sản xuất vật liệu theo công nghệ hiện đại, bảo vệ môi trường cũng như đảm bảo được quyền lợi của người dân