Internet: Trước viễn cảnh bị chia nhỏ

• Internet khiến người đồng tính dễ bị đe dọa
• Freedom House lại giở trò “báo cáo tự do Internet”
• Việt Nam bác bỏ đánh giá thiếu khách quan về tự do internet của Freedom House

Một nghiên cứu của Mạng Chính sách Internet & Quyền tài phán, một tổ chức quốc tế cấp cao, cảnh báo về một vòng xoáy nguy hiểm của chính sách không phối hợp, đe dọa bản chất xuyên biên giới của Internet. 

Các chính sách được nêu ra không nhất thiết là xấu, chúng bao gồm những thứ như quyền riêng tư, an ninh mạng và luật chống ngôn luận thù ghét, nhưng chúng ngày càng khác biệt giữa các quốc gia và một số quốc gia thậm chí đã cố gắng thực thi các quy tắc quốc gia bên ngoài biên giới của họ.

Các quốc gia kiểm duyệt đã chặn nhiều trang web và đẩy mạnh tuyên truyền kỹ thuật số. Nhưng các nền dân chủ từ Australia cho đến EU cũng đang xây dựng các quy tắc kiểm duyệt nhắm vào nhiều thứ, từ giữ gìn sự riêng tư, chống lại tin giả cho đến trấn áp các tụ điểm chống vắc-xin và chủ nghĩa tôn giáo cực đoan. Các công ty như Google và Facebook đang thu hút sự giám sát từ các cơ quan chống độc quyền. 

Ngay cả ở Mỹ cũng đang xuất hiện tranh cãi xoay quanh việc liệu các đại gia công nghệ có nên kiểm duyệt quảng cáo chính trị hay không. Các luật khác nhau ở các quốc gia khác nhau sẽ tiếp tục chia tách một mạng internet, vốn ban đầu được mong đợi sẽ trở nên phổ quát. Ý tưởng về một “thế giới phẳng” đang trở nên xa vời hơn bao giờ hết.

Đó là một công thức cho sự không chắc chắn về mặt pháp lý, chi phí tuân thủ cao và có lẽ là một sự thay đổi dần dần đối với cái gọi là Splinternet, nơi internet đã bị đứt gãy (Splinter nghĩa là "gãy vỡ"). 

"Những gì chúng ta thấy bây giờ là sự không chắc chắn về mặt pháp lý đang lên ngôi, đặc biệt là đối với các công ty vừa và nhỏ, họ không thể biết luật nào trên thế giới áp dụng cho các luồng dữ liệu xuyên biên giới của họ", theo Paul Fehlinger, đồng sáng lập Mạng Chính sách. 

"Các thực thể rất lớn có thể quản lý điều này, nhưng các thực thể nhỏ hơn phải vật lộn. Sự không chắc chắn về mặt pháp lý sẽ cản trở sự phát triển của nền kinh tế kỹ thuật số và đặc biệt là cản trở sự phát triển của những người mới tham gia".

Fehlinger cảnh báo rằng vấn đề sẽ chỉ trở nên tồi tệ hơn với sự phổ biến của các thiết bị kết nối internet và hệ thống tự trị, điều này sẽ dẫn đến sự gia tăng lượng dữ liệu chảy giữa các quốc gia.

Ít lạc quan

Cuộc khảo sát này lần đầu tiên phân tích các ý kiến không được phân bổ từ các công ty khổng lồ như Google, Facebook, Siemens và AT&T, cộng với các chính phủ trên khắp thế giới và một nhóm các học giả, nhà hoạt động và các tổ chức quốc tế. 

Trong số 150 người đóng góp, 95% đồng ý trong 3 năm tới sẽ chứng kiến sự đụng độ ngày càng tăng giữa các quốc gia khác nhau. Chỉ có 4,5% nghĩ rằng có sự phối hợp quốc tế và sự gắn kết quốc tế đầy đủ để khắc phục vấn đề. Số ít người lạc quan này chính là các chính phủ và các công ty công nghệ lớn, mặc dù điều đó không rõ ràng. 

Theo ý kiến của họ, các chuyên gia được khảo sát cũng xác định việc thiếu các quy tắc để điều chỉnh hành vi trên internet là một rủi ro, báo cáo lưu ý. Một trong những chuyên gia được khảo sát lưu ý, như trong mọi trò chơi không có luật lệ, đó là điểm mạnh nhất sẽ thắng thế.

Nghiên cứu được đưa ra tại Diễn đàn Quản trị Internet (IGF) tại Berlin, IGF là một diễn đàn do Liên Hiệp Quốc hỗ trợ, nơi các chính phủ, tập đoàn và nhà hoạt động thảo luận về các vấn đề xung quanh hoạt động của internet. Và tại hội nghị năm nay, xu hướng Splinternet đã xuất hiện trong nhiều suy nghĩ. 

Thủ tướng Đức Angela Merkel cảnh báo các đại biểu rằng internet toàn cầu có thể trở nên không ổn định và dễ bị tấn công, nếu nó bị bẻ gãy, kết quả không chỉ là xung đột luật pháp, mà còn thúc đẩy các quốc gia như Trung Quốc và Iran dựng lên những bức tường ảo giữa internet trong nước và phần còn lại của thế giới, và khiến các quốc gia đóng cửa internet trong biên giới của họ trong các cuộc bầu cử hoặc vào những thời điểm bất ổn. 

"Có thể có nhiều sự giám sát hơn", bà Merkel nói. "Bộ lọc Nhà nước và kiểm duyệt thông tin sẽ tăng lên".

Một số đại biểu bày tỏ sự thất vọng tương tự như đã được hiển thị trong báo cáo Internet & Chính sách tài phán mạng, theo đó sự phối hợp quốc tế đang thiếu một cách nguy hiểm. "Chúng ta đã có rất nhiều cuộc đối thoại. Chúng ta biết tất cả các thách thức", theo ông Keith Kyryliuk, đại diện của Ukraine trong một nhóm quản trị internet khu vực, trong một phiên thảo luận về hiện tượng Splinternet. "Nhưng không có gì thay đổi. Chúng ta phải chuyển sang giai đoạn đưa ra các giải pháp".

Internet toàn cầu là gì?

Một vấn đề là bản chất gây tranh cãi của internet: Đó có phải là một cộng đồng toàn cầu của Google vượt lên trên các quốc gia và biên giới và chính phủ truyền thống của họ, hay nó nên phản ánh các hạn chế và quy tắc của thế giới ngoại tuyến?

"Cho đến nay, internet đã hoạt động rất tốt", Walid al-Saqaf, giảng viên cao cấp tại Đại học Södertörn ở Stockholm, chỉ ra các cơ quan toàn cầu điều chỉnh các tiêu chuẩn kỹ thuật của internet. "Sẽ rất nguy hiểm khi các chính phủ can thiệp vào quá trình quản lý internet. Nó sẽ gây ra sự rạn nứt lớn của mạng lưới. Giá trị chính của internet là giá trị chung. Đó là một thứ gì đó mà chúng ta nên nhắc đi nhắc lại cho các tổ chức muốn áp đặt chủ quyền đối với mạng internet trong đất nước của họ".

Trong khi đó, Andrew Campling, nhà tư vấn chính sách công, phản biện: "Không phải như vậy. Cái gọi là "Internet toàn cầu" đã bị chi phối quá nhiều bởi siêu cường Mỹ với các chuẩn mực và tiêu chuẩn văn hóa của họ, và do đó không phản ánh các giá trị khác của khu vực. Nếu tình hình tiếp tục như vậy, cái gọi là Splinternet là không thể tránh khỏi, nhưng cần thiết, ít nhất là ở cấp độ khu vực, cho phép các chuẩn mực và tiêu chuẩn văn hóa khác nhau tự khẳng định lại. Nếu không, chúng ta sẽ tiếp tục con đường tập trung gia tăng và giám sát doanh nghiệp toàn diện".

Trong khi tranh luận này diễn ra, phía chịu tổn hại bao gồm các công ty cố gắng kinh doanh trực tuyến trên toàn thế giới. Fehlinger cho biết, việc thực thi chủ quyền trong thời đại kỹ thuật số cần phải tính đến tác động quốc tế của các quyết định quốc gia. "Đó là một thách thức, bởi vì chúng ta kết nối với nhau và vì các máy chủ đặt tại một quốc gia có thể phục vụ công dân trên toàn thế giới", ông nói.

"Internet như một công nghệ được thiết kế về mặt kỹ thuật là xuyên biên giới, nhưng các xã hội đã không lên kế hoạch hoặc chuẩn bị cho điều đó", ông Fehlinger nói thêm. "Trong 50 năm kể từ khi internet ra đời, chúng ta có thể bỏ qua những quyết định đó. Nhưng các quyết định sẽ được đưa ra ngay bây giờ và thậm chí không hành động có thể có tác động đến việc internet sẽ xuyên biên giới như thế nào trong tương lai".