Lũng Vị, 'rốn' ung thư của Hà Nội

9 gia đình chung 1 giếng làng

Ngay từ đường QL 6 đi vào địa phận làng Lũng Vị, xã Đông Phương Yên, huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội, mùi ngai ngái, thum thủm đã bốc lên từ những ống dẫn thải đen ngòm chào đón, như một lời giới thiệu về mức độ ô nhiễm của cái "rốn" này. Mấy ngày vừa qua, tin tức Lũng Vị là 1 trong 10 làng ung thư có nguồn nước ô nhiễm nặng nhất do Bộ Tài nguyên & Môi trường công bố đã làm bà con nơi đây lo lắng, mất ăn mất ngủ. Trước đây, làng mình ô nhiễm nặng, ai cũng biết; tuy nhiên đến cái mức "top" ấy thì có nằm mơ, họ cũng không nghĩ đến.

Trưởng thôn Lũng Vị, ông Phan Ngọc Kiên cho biết, cách đây 15 năm, nguồn nước quê ông chưa bị ảnh hưởng lắm. Tất cả các giếng khơi đều có nước sạch, dùng để ăn và tắm rửa. Bây giờ, nguồn nước sạch đã cạn kiệt; trong khi đó nguồn nước dùng cho việc tưới tiêu tồn đọng nhiều chất thải, lượng nước này đổ ra đồng ruộng làm cho bà con nông dân đi cày cấy chân tay về ngứa ngáy, nổi mẩn, khó chịu, phải rửa xà bông và nước muối mới đỡ.

Ông Kiên cũng cho biết, sau Tết là thời điểm dân Lũng Vị không có nước sạch để dùng và sắp tới mùa hè đang đến gần, nguy cơ "khát" nước đang gần ngay trước mặt. Có nhiều nhà có giếng khoan nhưng có sú mà không có nước. Một số hộ gia đình có điều kiện phải đi mua nước sạch về để ăn. Tuy nhiên, con số này không nhiều, đa số dân làng Lũng Vị đều chọn cách xây bể lọc cát sỏi để lọc nước bẩn. Vẫn biết đây chỉ là cách lọc vật lý, chỉ giải quyết việc mắt thường nhìn vào thấy nước sạch hơn so với bình thường, tuy nhiên, vì điều kiện kinh tế nên họ đành nhắm mắt dùng nguồn nước này trong mọi sinh hoạt của gia đình.

Dẫn phóng viên tới giếng làng của thôn Lũng Vị, ông Kiên kể giếng này có từ những năm 90 của thế kỷ trước, đã xập xệ và bẩn. Thế nhưng, hiện tại, đây vẫn là nguồn nước dùng chính của 9 hộ gia đình xung quanh. Khi chúng tôi nhìn xuống giếng bán kính chưa đến 2m, có tới 9 cái ống dẫn nước bằng nhựa cắm chi chít vào lòng giếng. Còn nước giếng đã cạn, thấy cả đáy, nước nổi váng vàng và đục ngầu, không phải là cái giếng làng nước trong vắt mà chúng ta vẫn thường nghe trên báo đài.

Nhà bà Sử và bà Hậu, 2 trong 9 hộ này cho biết, sỡ dĩ họ phải vất vả bắc ống dẫn từ giếng này về tận nhà vì giếng đào tại nhà không có một giọt nước nào, may mà còn có giếng làng này mà dùng, chứ nếu ở xa thì chẳng biết sống ra sao. 2 bà kể, có những hôm họ phải dậy từ 3, 4 giờ sáng để tranh nhau bơm nước về nhà; và nước như thế này (thời điểm chúng tôi thấy lúc đó) là nước còn "dồi dào" và "sạch" chán! Vẫn biết dùng nước này là bẩn, không đảm bảo sức khỏe, thế nhưng, vẫn phải sử dụng vì họ không đủ tiền để mua nước hằng ngày. 

5 người trong một gia đình chết vì ung thư

Được biết, Lũng Vị có 387 hộ, với gần 2.000 khẩu. Đa số dân làng sống bằng nghề làm thuê làm mướn và tiểu thủ công nghiệp, mức thu nhập bình quân 16 triệu đồng/người/năm. Tuy nhiên, đây là mức nói ra để cho đẹp hồ sơ thành tích của thôn, ông Kiên cười. Thực tế, đời sống của bà con còn gặp rất nhiều khó khăn.

Theo thông tin của bà Nguyễn Thị Duy, Phụ trách Phòng dịch, Trạm Y tế xã Đông Phương Yên, từ năm 1990 đến nay, toàn thôn Lũng Vị có 45 trường hợp chết vì bệnh ung thư. Chủ yếu là ung thư gan và ung thư phổi, rơi vào tuổi ngoài 40, thậm chí mới ngoài 30 tuổi. Năm 2014, có tới 7 người chết vì căn bệnh quái ác này. Và cả thôn hiện tại có 5 người đang mang mầm bệnh này trong người. Bà Duy cũng nói thêm, đây là những con số mà những người dân đi khám và bị bệnh viện trả về và Trạm Y tế nắm bắt được; số còn lại âm ỉ chưa đi khám và chờ ngày phát tác chắc còn nhiều. Mấy năm trước, cũng có đoàn về kiểm tra nguồn nước, thế nhưng họ lại kết luận Lũng Vị chưa đến mức phải gọi là làng ung thư và tỷ lệ người chết vẫn chưa đến mức báo động (?!).  

Bà Duy kể thêm, năm nào Lũng Vị cũng có người chết vì ung thư. Thậm chí, có những gia đình chết tới mấy người. Có thể kể ra đây là trường hợp gia đình bà Đỗ Thị Hòa, có chồng là ông Đỗ Văn Huấn đã mất vì ung thư. Được biết bố chồng và 4 người con ruột (trong đó có ông Huấn) đều chết vì ung thư.

Không phải tự dưng cùng trên một địa bàn xã Đông Phương Yên mà chỉ có Lũng Vị mới nhiều người chết vì ung thư như thế. Ông Trưởng thôn Phan Ngọc Kiên cho rằng điều này bắt nguồn từ địa thế trũng của Lũng Vị. Đây là khu vực thấp nhất của toàn xã. Vì thế, bao nhiêu chất thải, chất bẩn của các khu vực lân cận đổ ra đều tích tụ về đây và ngấm sâu vào lòng đất. Đó là nước thải của những lò giết mổ gia cầm trên địa bàn xã Trường Yên, những nhà máy bia (nay đã đóng cửa), nhà máy sữa và của cả chính dân làng Lũng Vị thải ra do nghề làm mây tre đan xuất khẩu. Khoảng 1.000 nhân khẩu tại đây vẫn sống bằng nghề thủ công truyền thống này. Trong quá trình nhuộm mây tre đan xuất khẩu, một lượng lớn lưu huỳnh đã được sử dụng. Đó là chưa kể, rác thải ứ đọng làm các dòng nước thải bao quanh làng không lưu thông được. Ông Kiên cho rằng ý thức của người dân cũng là một trong nguyên nhân dẫn đến cái "rốn" ung thư này.

Tuy nhiên, đó cũng chỉ là những phỏng đoán của ông Kiên nói riêng và nhiều người Lũng Vị nói chung, còn nguyên nhân thực sự của vấn đề thì chưa có một nghiên cứu khoa học hoặc một khảo sát toàn diện nào kết luận cả. Bà con thôn Lũng Vị cho đến nay vẫn không hiểu vì sao vùng đất này lại có một số phận đặc biệt và đầy bất an như thế.

Ông Phan Ngọc Huấn, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Phương Yên xác nhận: "Đúng là trong những năm qua, Lũng Vị là thôn có tỉ lệ người ung thư nhiều nhất xã. Có nhiều nguyên nhân xung quanh điều này, và cũng có nhiều đoàn về lấy mẫu nước để kiểm tra nồng độ nguy hại, thế nhưng họ một đi không trở lại, cũng không thấy gửi báo cáo bằng văn bản về xã cho nên xã cũng không biết rốt cuộc vấn đề nằm ở đâu. Lũng Vị cũng là thôn mới chỉ đạt được 4/19 tiêu chí của Chương trình Nông thôn mới quốc gia.

Nói chung, ở thôn này, có rất nhiều vấn đề cần bàn đến. Còn về nguyện vọng có nước sạch để dùng của bà con Lũng Vị, xã cũng đã báo cáo lên các cấp có thẩm quyền cao hơn để giải quyết và hi vọng sẽ được giải quyết sớm. Chúng tôi cũng đề xuất lên UBND huyện để huyện báo cáo với thành phố việc Lũng Vị cần một hệ thống cơ sở hạ tầng, cấp thoát nước để đảm bảo vệ sinh đồng bộ. Hiện tại nơi đây mới chỉ có một hố rác xử lý rác thải tạm thời mà thôi".

Khát nước sạch và chờ đợi nước sạch bao nhiêu năm qua là thực trạng của gần 2.000 hộ dân sống tại "rốn" ung thư này. Cho đến nay, ước mong ấy vẫn đang chờ hồi âm từ những nhà chức trách có thẩm quyền. Trước khi ra về, chúng tôi vẫn không quên được câu nói nửa đùa nửa thật của đồng chí Trần Văn Tiến, Chủ tịch UBND xã Đông Phương Yên, rằng cứ đà này "gái làng Lũng Vị… ế mất. Trai làng khác mà nghe tới gái làng Lũng Vị là chỉ có xách dép chạy. Bởi vì họ là những cô gái có nguồn gốc từ một làng ung thư".