Nước cờ mạo hiểm của Tân thủ tướng Anh

• Bộ trưởng Anh phản kháng trước cách xử lý Brexit của ông Johnson
• Thủ tướng Anh tuyên bố "sốc" về khả năng trì hoãn Brexit1
• Brexit và ván cờ của ông Boris Johnson

Điều này đồng nghĩa với việc lịch làm việc của Quốc hội dự kiến bắt đầu từ ngày 3-9 sẽ bị hoãn đến ngày 14-10, trong khi ngày 31-10 là hạn chót của Brexit, tức thời gian chống lại Brexit “cứng” của Quốc hội bị rút ngắn lại rất nhiều.

Bước đi táo bạo

Trong trường hợp Quốc hội có thể ngăn chặn hoặc trì hoãn một Brexit không có thỏa thuận, Thủ tướng Johnson sẽ có thể thực hiện một chiến dịch bầu cử đưa người dân vào thế chống lại Quốc hội và thu hút những người ủng hộ từ đảng Brexit của Nigel Farage bằng cách thể hiện mình là nhà lãnh đạo duy nhất có thể đạt được Brexit, nếu họ cho đảng Bảo thủ của ông chiếm đa số lớn hơn trong Hạ viện.

Tại sao Nữ hoàng tham gia? Trong một thủ tục thường được coi là chỉ có tính hình thức, Nữ hoàng phải chấp thuận bất kỳ yêu cầu nào về việc đình chỉ Quốc hội. Việc đình chỉ 5 tuần sẽ được theo sau bởi bài phát biểu của Nữ hoàng - một cơ hội để chính phủ phác thảo chương trình nghị sự của mình, trong khi “ăn” hết thời gian lập pháp. 

Kế hoạch này diễn ra một ngày sau khi các nghị sĩ tổ chức họp bàn để thảo luận về các biện pháp sử dụng quyền lực của Quốc hội để buộc Thủ tướng Johnson trì hoãn Brexit thêm lần nữa. 

Mặt khác, các cuộc bỏ phiếu trước đó tại Quốc hội đã cho thấy, biện pháp ngăn chặn Brexit cứng chiếm ưu thế. Chính vì vậy, kế hoạch hoãn thời gian làm việc của Quốc hội bị chỉ trích vì nhằm ngăn chặn Quốc hội cản trở Brexit cứng diễn ra theo đúng kế hoạch.

Công đảng đối lập và đảng Tự do dân chủ khẳng định sẽ không để kế hoạch thành hiện thực. Những thách thức pháp lý đã được đệ trình để tìm cách đảo ngược việc đình chỉ Quốc hội, nhắm đến việc chống lại yêu cầu của ông Johnson đối với Nữ hoàng, thay vì quyết định phê duyệt của bà. Một kiến nghị trực tuyến phản đối quyết định này đã được 200.000 người ký tên.

Trước khi từ chức, cựu Thủ tướng Theresa May 3 lần thất bại trong việc thúc đẩy kế hoạch Brexit được thông qua ở Quốc hội. Không muốn chia sẻ số phận của bà, ông Johnson có thể đã đi đến kết luận rằng ông sẽ không còn đường đi nếu không có một bước đi táo bạo để đưa vấn đề vào tầm kiểm soát của mình.

Đối mặt với chỉ trích

Các nhà phê bình cho rằng quyết định này vi phạm tinh thần quản trị dân chủ. Bất bình với Thủ tướng Boris Johnson, Thủ hiến Scotland Nicola Sturgeon đã gọi ngày 28-8 là “ngày đen tối với nền dân chủ nước Anh” và kêu gọi đồng lòng chống lại kế hoạch này. 

Lãnh đạo đảng đối lập Jeremy Corbyn gay gắt chỉ trích quyết định của Thủ tướng Johnson là “mối đe dọa đến nền dân chủ”, đồng thời khẳng định quyết tâm chặn đứng một Brexit không thỏa thuận. Cùng với đó, trang Guardian dẫn lời Chủ tịch Quốc hội John Bercow cáo buộc Thủ tướng Boris Johnson vi phạm Hiến pháp một cách “trắng trợn”.

Nó cũng dẫn đến sự mất mát của một nhân vật quan trọng của đảng Bảo thủ. Ruth Davidson, nhà lãnh đạo được cho là đã hồi sinh Tories Scotland và là đối thủ của Brexit không thỏa thuận, tuyên bố rằng bà sẽ từ chức vào ngày 29-8. Trước đó, George Young, lãnh đạo đảng Bảo thủ ở Thượng viện, cũng đã từ chức.

Lịch trình mới có thể làm tăng khả năng Brexit không có thỏa thuận, mà các nhà kinh tế cho rằng sẽ gây thiệt hại cho nền kinh tế Anh. Trước đó, ông Jeremy Corbyn cảnh báo, Brexit “cứng” đồng nghĩa với việc giao vận mệnh Vương quốc Anh cho Tổng thống Mỹ Donald Trump và các công ty của Mỹ. 

Báo Independent đăng tải bài viết của ông Corbyn chỉ ra rằng, cuộc chiến ngăn chặn Brexit cứng không phải là cuộc chiến giữa người muốn rời EU và người muốn ở lại mà là cuộc chiến chống lại “nhóm lợi ích” muốn lợi dụng kết quả trưng cầu ý dân để giành thêm quyền lực và tài sản.

Bằng cách tăng gấp đôi khả năng rời đi mà không có thỏa thuận, ông Johnson có thể đã tự tạo cho mình một sức ép thương lượng để sử dụng trong các cuộc đàm phán với các nhà đàm phán châu Âu, những người đang tìm cách tránh kết quả đó có thể đáp ứng các yêu cầu sẽ giúp thông suốt một thỏa thuận tiềm năng thông qua một sự nghi ngờ Nghị viện. Nhưng do EU liên tục nhấn mạnh rằng họ sẽ không đàm phán lại thỏa thuận, điều đó có thể không hiệu quả.

Được ăn cả, ngã về không

Đó có phải là sai lầm hay một nước cờ táo bạo? “Phản pháo” làn sóng chỉ trích, Thủ tướng Johnson cho biết, Chính phủ cần lên lịch cho chương trình nghị sự trong nước, vì vậy, lịch trình bài phát biểu của Nữ hoàng Elizabeth II được ấn định là ngày 14-10. 

Đồng thời, Thủ tướng Johnson giải thích rằng, Chính phủ đang xây dựng một chương trình lập pháp mới, có đủ thời gian cho tất cả các nghị sĩ thảo luận về EU, về Brexit cũng như các vấn đề khác. Đặc biệt, các nghị sĩ sẽ có thể bỏ phiếu về các chương trình lập pháp của Chính phủ vào khoảng ngày 21 và 22-10.

Một số người tin rằng ông Johnson có thể tính đến nước cờ dự phòng là một cuộc bầu cử. Nếu ông Johnson thắng một cuộc bầu cử với đa số lớn, thì ông sẽ có thể coi nhẹ quan điểm của những người Brexit cực đoan nhất, bao gồm cả các thành viên của đảng Liên minh Dân chủ Bắc Ireland (DUP) cứng rắn, những người mà hiện nay ông đang phụ thuộc. 

Điều đó sẽ cho phép Johnson bỏ qua sự phản đối của DUP đối với điều khoản "chốt chặn" Ailen và dọn đường cho một thỏa thuận Brexit với EU. 

Về mặt thương mại, điều này sẽ có hiệu quả di chuyển biên giới giữa Anh và Cộng hòa Ireland vào biển Ailen và dẫn đến việc kiểm tra hải quan đối với hàng hóa đi lại giữa Bắc Ireland và Anh.

Điều này sẽ loại DUP khỏi cuộc chơi, nhưng sẽ thu hút cả hai phe của đảng Bảo thủ, có thể cho phép Johnson giành được một cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội và tự do thực hiện một cuộc Brexit. 

"Cốt lõi Brexit là một biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc Anh, và những người đề xướng của nó sẽ có một vài điều khó khăn khi từ bỏ Bắc Ireland đến Brussels nếu điều đó cho phép họ đạt được ước mơ của mình về một nước Anh hậu Brexit được cung cấp bởi những cơn gió phi điều tiết và thương mại tự do", nhà phân tích Aleks Eror nhận xét.