27 bức thư của Nixon gửi Nguyễn Văn Thiệu (kỳ IV)

Khi chính quyền Nguyễn Văn Thiệu vi phạm Hiệp định

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng lâm thời thi hành nghiêm chỉnh lệnh ngừng bắn, trao trả hết tù binh Mỹ, ngụy. Mỹ rút hết quân Mỹ và quân đồng minh, giải tán Bộ Tư lệnh MACV Sài Gòn (nhưng thực tế vẫn có "cố vấn" giúp quân ngụy), chuyển một phần lực lượng sang Thái Lan. Việt Nam Cộng hòa thi hành chính sách "tràn ngập lãnh thổ", lấn chiếm các vùng giải phóng của ta, không trao trả hết tù binh của ta. Trong những tháng đầu năm 1973, quân Việt Nam Cộng hòa đã lấn chiếm hầu hết vùng giải phóng mới và một số vùng giải phóng cũ bao gồm khoảng 1.000 ấp, đóng thêm 1.774 đồn bốt, kiểm soát hơn 1 triệu dân. Hội nghị Ủy ban Kinh tế hỗn hợp Việt - Mỹ bàn vấn đề Mỹ hàn gắn vết thương chiến tranh cho Việt Nam không giải quyết được gì. Hội nghị hiệp thương giữa Việt Nam Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng lâm thời để bàn các vấn đề của miền Nam Việt Nam bế tắc.

Tình hình thi hành Hiệp định Paris như thế là cực kỳ nghiêm trọng. Ngày 25/4/1973, Chính phủ Cách mạng lâm thời đề nghị 6 điểm để giải quyết cuộc xung đột, thực hiện tự do dân chủ và hòa hợp dân tộc. Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhân kỷ niệm một năm ký Hiệp định Paris ra tuyên bố đòi Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định, chấm dứt vi phạm ngừng bắn, trao trả tù binh và đồng chí Lê Đức Thọ gặp lại Kissinger tại Paris để bàn tình hình miền Nam Việt Nam.

Trong tình hình nghiêm trọng này, Nixon liên tiếp gửi thư cho Nguyễn Văn Thiệu từ ngày 22/5 đến 10/6/1973. Nixon mở đầu bức thư ngày 22/5/1973, viết trong lúc Kissinger đang bị đồng chí Lê Đức Thọ đấu về những vi phạm Hiệp định của phía Mỹ, bằng những lời trách gay gắt đối với việc cơ quan tuyên truyền của Thiệu phản đối vấn đề thủ tục, thậm chí cả việc Mỹ hủy bỏ các chuyến bay trinh sát trên miền Bắc Việt Nam. Nhưng điều quan trọng Nixon nhấn mạnh là các vấn đề mà Kissinger và đồng chí Lê Đức Thọ đang thảo luận ở Paris và sẽ được đưa vào một thông cáo chung của hai phía. Nixon lo Thiệu sẽ làm tan vỡ cuộc thương lượng, nếu như thế sẽ bị nhân dân Mỹ phản đối và Quốc hội Mỹ sẽ cắt viện trợ cho Lào, Campuchia và cả cho Thiệu.

Bức thư ngày 22/5 báo Mỹ đã thỏa thuận nhiều biện pháp với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để cải thiện việc thực hiện Hiệp định Paris, trong đó có lời kêu gọi "có một loạt mệnh lệnh ngừng bắn mới cho hai bên miền Nam Việt Nam" mà Nixon coi là vấn đề cấp thiết, Đại sứ Sullivan sẽ đến Sài Gòn trình bày vấn đề này.

Trong bức thư ngày 30/5, Nixon nói một số đề nghị sửa đổi dự thảo thông cáo chung của Thiệu sẽ bị Bắc Việt Nam bác bỏ. Nixon nhấn mạnh: "Việc có được bản thông cáo đưa ra chữ ký của đại diện của ông cùng với chữ ký của Tiến sĩ Kissinger sẽ hết sức (enormously) cần thiết cho tôi". Cuối cùng, Nixon thúc Thiệu cử ngay đại diện đi Paris để gặp phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và ký văn kiện.

Từ ngày 5 đến ngày 10/6/1973, Nixon gửi mỗi ngày một thư. Thiệu đưa các đề nghị sửa đổi bản dự thảo thông cáo chung mà Kissinger đang bàn với đồng chí Lê Đức Thọ ở Paris, có đề nghị được Nixon chấp nhận, nhiều đề nghị Nixon không chấp nhận. Thiệu quan tâm chủ yếu các vấn đề quân miền Bắc, vai trò của Chính phủ Cách mạng lâm thời. Nixon cố thuyết phục Thiệu và nhiều lần cố nén sự giận dữ của mình. Ngày 8/6, Nixon phải viết: "Thưa ông Tổng thống, tôi cảm thấy tôi phải nói với ông rằng, hiện nay chúng ta đã ở vào lúc mà văn bản phải ‘được coi như là cuối cùng rồi’... Tôi trông mong vào sự hiểu biết rộng rãi của ông về lợi ích của chính ông và của chúng tôi".

Có lúc Nixon nói thẳng, nếu Thiệu không chịu ký thông cáo chung thì Kissinger sẽ ký với Lê Đức Thọ và giải thích rằng, có sự cản trở của Thiệu. Ba lần Nixon hạ tối hậu thư cho Thiệu: Yêu cầu có câu trả lời tích cực không muộn hơn giữa trưa giờ Sài Gòn ngày 7/6; yêu cầu trả lời thư này (ngày 7/6) vào 8h sáng giờ Paris, ngày 8/6; tôi cần có sự trả lời của ông về bức thư này (ngày 8/6) kịp thời để tôi có thể chỉ thị cho những người đàm phán của tôi ở Paris xem cần tiến hành ra sao vào 7h, giờ Paris ngày 9/6, tôi phải có được sự trả lời của ông vào hồi 10h, giờ Paris ngày 11/6, mong ông cho tôi một câu trả lời tích cực, không mập mờ (về việc chấp nhận văn bản thông cáo chung) trước 10h giờ Hoa Thịnh Đốn để tôi có thể khẳng định chỉ thị của tôi (về việc ký thông cáo chung - LVL) cho Tiến sĩ Kissinger" (thư ngày 13/6).

Nixon không chỉ bác bỏ những đề nghị quá đáng của Thiệu, mà còn nói đến vấn đề ảnh hưởng tới quan hệ giữa hai bên, thậm chí dọa sẽ cắt đứt quan hệ Việt - Mỹ: "Xin ông hiểu rằng tôi sẽ coi bất kỳ sự sửa đổi nào hoặc yêu cầu thay đổi nào nữa, hoặc yêu cầu hoãn hoặc những sự lảng tránh khác ngoài một sự thỏa thuận đồng ý đơn giản, như là một quyết định trực tiếp và cố tình chấm dứt mối quan hệ hiện có giữa Mỹ và Việt Nam". Tới chỗ này Thiệu phê bên rìa trang thư của Nixon như sau: "Quá đáng! Ông nói thế chứ tôi hoặc nhân dân Việt Nam Cộng hòa hay nhân dân Mỹ/USA nào có quan niệm như vậy". Sau đoạn này, Nixon viết tiếp ở dòng cuối cùng: "Tôi chờ đợi rằng đại diện của ông tại Paris sẽ nhận được chỉ thị thích đáng vào sáng 13/6 giờ Paris".

Nguyễn Văn Thiệu không dám vùng vằng hơn nữa và đã cử Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Viên đại diện Việt Nam Cộng hòa ký bản thông cáo chung ngày 13/6/1973 với đồng chí Lê Đức Thọ, đại diện Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đồng chí Nguyễn Văn Hiếu, đại diện Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam.

Sau bức thư này, Nixon không gửi bức thư nào nữa cho đến khi do nhiều yếu tố Nixon phải từ chức Tổng thống ngày 9/8/1974. (Xem tiếp kỳ sau).

Phần I, Phần II, Phần III