Các xã ở Đông Trường Sơn (Kon Tum): Vượt khó đi lên

Từ thị trấn Măng Đen, thủ phủ của huyện Kon Plông, nơi được mệnh danh là "Đà Lạt thứ hai" ở Kon Tum, bởi khí hậu nơi đây luôn lạnh và mây mù bao phủ, 5 chiếc U oát của Đoàn công tác nhằm hướng tỉnh Quảng Ngãi thẳng tiến.

Sau 30 phút, bỗng cả 5 chiếc U oát khựng lại, rồi dừng bánh ở làng Kon Tu Rằn, thuộc xã Măng Kành (Kon Plông). Chúng tôi chưa kịp hiểu chuyện gì thì các bác tài mở thùng đồ nghề lấy ra những "tấm áo" bằng xích sắt "mặc" cho các bánh xe.

Tài xế Triệu Hồng Kỳ cười cười: "Chuyện thường ngày ấy mà! Ở Trường Sơn Đông cả bánh xe Honda cũng phải "mặc áo" đấy, nếu không thì đố mà chạy!". Bác Kỳ là một tay lái từng vượt Trường Sơn thời đánh Mỹ, nên rất am hiểu "tính nết" của đường Trường Sơn.

Đường ở đây đất đỏ, lại quanh năm mưa phùn nên lúc nào cũng như có dầu. Xe ôtô lên dốc thì bánh quay tít, có khi tóe lửa dưới bánh xích mà xe vẫn không nhích lên được. Còn lúc xuống dốc thì cứ gọi là "đít trước, đầu sau", vì tay lái không còn tác dụng nữa, xe cứ theo rãnh sâu có sẵn trên mặt đường mà… tuột ngang.

Đường từ Măng Kành vào xã Đắk Tăng chỉ dài chừng 30km, thế nhưng đoàn xe Uoát phải bò mất gần 4 giờ. Anh A Năng, một nông dân ở làng Đắk Sa (Đắk Tăng), cũng than: Nhờ có Nhà nước hỗ trợ 4 triệu đồng, cộng thêm tiền bán trâu, bán quế… nên mình đã làm được căn nhà gỗ đẹp "hai tầng" (Chỉ nhà sàn của đồng bào-PV). Dân mình ơn Đảng, ơn Nhà nước nhiều lắm. Nhưng con đường thì còn xấu nhiều!

Phó Bí thư Huyện ủy Kon Plông Phạm Văn Đoan cho biết: Khu vực này gần phía Tây Trường Sơn, số ngày nắng trong năm nhiều hơn các vùng khác nên huyện sẽ chọn để làm khu tái định cư lòng hồ thuỷ điện Thượng Kon Tum cho hàng trăm hộ dân của xã Đắk Tăng trong nay mai.

Mỗi hộ dân tái định cư, ngoài diện tích đất trồng cây lương thực, chăn nuôi trâu, bò, sẽ được cấp 1.000m2 đất trồng rau, hoa xứ lạnh phục vụ khách du lịch sinh thái Măng Đen.

Từ Đắk Tăng vào xã Măng Buk chỉ có chừng 12km, song cuộc hành trình càng vất vả hơn, bởi lúc này những chiếc ôtô như là "người thừa". Xã đã phải huy động hơn 10 xe "ôm" để chở các thành viên đoàn công tác. Vào mùa mưa, Măng Buk như một ốc đảo, cô lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài, bởi dòng suối Đắk Tăng quá hung dữ.

Do giao thông cách trở nên mọi hoạt động giao thương về xã đều phải trông cậy vào đội xe "ôm" tốt bụng của cán bộ, nhân viên xã, của nhà trường và trạm y tế. Còn các mặt hàng nông sản của bà con thì kẹt đầu ra, giá như bèo, chưa trở thành hàng hóa nên người dân chưa thể giàu lên được.

Đất ở Măng Buk rất tốt. Ruộng lúa quanh năm không khi nào khô nước, bùn sục đến tận đầu gối. Vì sự ưu đãi của thiên nhiên đó mà người dân nơi đây có cách làm ruộng rất khác thường. Họ cho bầy trâu khoảng chục con xuống đám ruộng, lùa chạy chừng vài chục vòng làm cho đất nhão ra và cấy lúa.

Anh A Thông, một thanh niên ở địa phương, cười để lộ hàm răng trắng đều như những hạt ngô, kể: Anh vừa mới được Đoàn thanh niên cho vay tiền với lãi suất ưu đãi để mua trâu. Từ nay nhà anh sẽ có trâu để giẫm ruộng, không phải cầu cạnh người khác nữa...   

Đường từ Măng Buk đi Đăk Ring có phần thuận lợi hơn, nhất là đoạn từ ngã ba Măng Buk đến làng Văc Y Nhoong đã được bê tông hóa, độ dốc được hạ thấp chỉ còn trên 10% (do nhập chung vào tỉnh lộ 676).

Xã Đắk Ring vẫn còn nguyên không khí phấn khởi vừa được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong kháng chiến chống Mỹ.

Già làng Y Xúc - "nữ thủ lĩnh" của làng Vắc Y Nhoong và cũng là nữ già làng duy nhất ở Kon Tum, mặc dù đã trên 71 tuổi nhưng trông bà lanh lợi và chắc chắn như cây Kơ nia của đại ngàn.

Mới gặp bà lần đầu, chắc hẳn không ai lại có thể nghĩ người phụ nữ Ka Dong nhỏ thó này lại đang đảm trách một vị trí không phải ai cũng được dân làng ở Tây Nguyên tín nhiệm bầu.

Vậy mà đã gần 15 năm nay, dân làng Vắc Y Nhoong sống hoà thuận, đoàn kết, chăm lo làm ăn xoá đói giảm nghèo... và tin tưởng tuyệt đối vào lời nói và việc làm của nữ già làng Y Xúc.

Khi được hỏi làm già làng điều gì khó khăn nhất? Già làng Y Xúc cười đỏ mặt: Nhiều cái khó khăn lắm. Dân tín nhiệm bầu chớ mình là phụ nữ mà!

Rồi bà tâm sự: "Ngày trước, thằng giặc ngoại xâm ở trước mặt, mình đánh được. Ngày nay, cán bộ nói giặc đói giặc nghèo nhưng không thấy mô nên đánh nó khó quá. Mình làm già làng mà không có gạo ăn thì khuyên bảo ai được!", do đó bản thân bà mặc dù cao tuổi nhưng vẫn ngày đêm tập trung lao động.

Mỗi năm, riêng bà thu từ lúa nước khoảng 2 tấn, rồi lúa rẫy, mỳ, nuôi 3 con bò, heo, gà... Năm 2004, Hội Nông dân tỉnh Kon Tum tặng bà giấy khen vì có thành tích trong phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi (1999-2004).

15 năm bà làm già làng, Vắc Y Nhoong an ninh trật tự trong làng luôn đảm bảo. Bà cho biết nhiều lúc mình phải tự làm "quan toà" để xử. Tất nhiên là xử trên lý lẽ cái nghĩa, cái tình!

Thời trước, con trai, con gái ngủ bậy bị làng phạt nặng lắm, 1 con trâu hết to, 1 con heo ba nắm-tức lấy dây đo vòng ngực con heo, sau đó gấp đôi lại và đo đúng 3 nắm tay (khoảng 30kg hơi), 1 con gà và 1 vòng đeo tay... nay thì giảm bớt, nhưng vẫn phải có phạt để răn đe!

Với thành tích nổi bật thời gian qua, già làng Y Xúc đã được huyện Kon Plông 3 lần khen Già làng giỏi, gương mẫu; 2 lần được Chủ tịch huyện tặng Giấy khen Già làng có thành tích trong giữ gìn trật tự an toàn xã hội ở thôn, làng...

Còn ở xã Đắk Nên nằm ở cuối tỉnh lộ 676 giáp với huyện Sơn Tây (Quảng Ngãi). Từ đây đi về thành phố Quảng Ngãi chỉ non 80km, đường rất tốt, nên vào mùa mưa, mọi hoạt động giao thương của đồng bào 3 xã Đắk Tăng, Đắk Ring và Đắk Nên đều "đi nhờ" qua tỉnh bạn; thậm chí có lúc do cao điểm mùa mưa, đường tắc, cán bộ xã Đắk Nên ra họp phải vòng xuống Quảng Ngãi rồi theo QL 24 để… lên huyện.

Địa bàn khó khăn là thế, nhưng Đắk Nên được thiên nhiên ưu đãi phát triển cây cau. Cây cau nơi đây rất dễ trồng, chỉ cần lấy quả chín vùi xuống đất, ở mọi địa hình là có thể mọc thành rừng. Trồng cau không phải bón phân, chỉ cần phát cỏ, sau 4 năm là có thể thu hoạch trong suốt 30 năm.

Mỗi héc-ta cau trồng 3.500 cây và mỗi cây cho thu hoạch khoảng 4-5kg cau tươi/năm. Bình quân 1kg cau tươi bán tại chỗ được 10.000 đồng. Các thương lái mua cau tươi của Đắk Nên đem về sơ chế tại Quảng Ngãi, sau đó xuất khẩu sang Đài Loan, Trung Quốc để chế biến "kẹo thuốc" - một loại kẹo có tác dụng bổ dưỡng, chống viêm họng rất được khách du lịch xứ lạnh ưa chuộng.

Ông Lê Đức Tín, Chủ tịch UBND xã Đắk Nên, cho biết: Bà con đã biết đầu tư trồng cau xuất khẩu. Toàn xã hiện có gần 250 ha cau, trong đó có khoảng 200 ha cho thu hoạch với giá trị hàng trăm triệu đồng.

A Tiêng - Phó Bí thư Đoàn xã, vừa là người trồng cau nhiều nhất nhì Đắk Nên miệng bỏm bẻm nhai trầu, nói: Do ăn trầu cảm giác đỡ lạnh nên ai cũng ăn và… thành quen. Không ai còn nhớ cây cau xuất hiện ở Kon Plông tự bao giờ.

Chỉ biết rằng, cây cau đã trở thành người bạn gần gũi của mọi người và là cây chủ lực để góp phần xóa đói giảm nghèo hôm nay của đồng bào K'Dong ở Đắk Nên