Chùa Đất Sét - ngôi chùa độc nhất vô nhị của Việt Nam

Chùa Đất Sét là một trong những điểm dừng chân nổi tiếng của du khách trong và ngoài nước mỗi khi đến miền Tây. Có ngày, chùa đón tiếp hàng ngàn du khách thập phương.

Sở dĩ du khách thích thú tìm đến đây là do trong chùa có rất nhiều kết cấu, vật thờ… được tạo ra từ đất sét. Tuy nhiên, có một thực tế khiến chủ ngôi chùa độc nhất vô nhị của Việt Nam cảm thấy băn khoăn …  

Ngôi chùa độc nhất vô nhị…

Nhìn bề ngoài, Chùa Đất Sét cũng giống như bao ngôi nhà dân khác. Ngôi nhà không lớn, mái lợp tôn, vách ván, khung bằng gỗ dầu, gỗ đước. Gia đình họ Ngô lập am thờ này để tu tại gia qua nhiều đời nên chùa không có sư mà chỉ có người trong gia đình quản lý.

Bước vào trong, sau khi được giới thiệu tỷ mỉ, du khách mới cảm phục sức lao động bền bỉ, sáng tạo phi thường của ông Ngô Kim Tòng - người đã dồn hết sức lực trong suốt 42 năm ròng rã để tạo nên 1.901 bức tượng Phật, trên 200 mẫu tượng thú, bảo tháp, lư hương... đều bằng đất sét.

Theo ông Ngô Kim Giản, 90 tuổi, trụ trì đời thứ 5 của Chùa Đất Sét cho biết, ngôi chùa này được xây dựng cách đây 200 năm, do một người trong dòng họ Ngô sáng lập. Thuở ban đầu, chùa được cất bằng các loại cây bình thường ở địa phương.

Trải qua bao năm tháng nên đã bị hư mục khá nhiều và cũng đã được con cháu trong dòng họ tu sửa nhiều lần theo cấu trúc ban đầu. Năm 1928, ông Ngô Kim Tòng - thuộc đời thứ tư, đã quyết định khởi xướng trùng tu chùa bằng đất sét thay vì phải đúc bằng vật liệu khác tốn kém…

Đầu tiên ông đi về hướng Tây - cách đây 1.000m lấy đất sét về. Sau đó, ông cho phơi đất thật khô, sau đó bỏ vào cối giã thật nhuyễn, rồi sàng lọc, rây bỏ rễ cây, rễ cỏ, lấy đất mịn trộn với bột nham ô dước tạo thành một hỗn hợp dẻo, thơm để sử dụng nặn tượng Phật và xây chùa.

Ông Ngô Kim Tòng lúc bấy giờ mới 20 tuổi, chưa hề học qua lớp điêu khắc nào nhưng ông vẫn bắt tay vào tạc tượng với số lượng kỷ lục kể trên. Khi đã hoàn thành việc xây cất chùa và trang trí các tượng Phật, tượng loài thú trong chùa thì ông bắt đầu lâm bệnh nặng và mất ngày 18/7/1970 khi ông vào tuổi 62.

Cho đến nay, các tượng lớn, nhỏ này hiện vẫn còn nguyên vẹn. Nào là tượng A Di Đà, Thích Ca, Quan Thế Âm Bồ Tát, Khổng Tử, Ngọc Hoàng Thượng Đế… Sự sắp xếp tượng ở đây nói lên tư tưởng Tam giáo đồng viện (Phật - Nho - Lão).

Pho tượng "Bảo tòa thỉnh Phật trụ thế truyền tháp luận" có đến 1.000 cánh sen, mỗi cánh sen là một vị thần ngự. Phía dưới đài sen lại có "Bát quái Thiên tiên" gồm 8 cung, đó là "Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài"; mỗi cung có hai tiên nữ đứng hầu; dưới đài sen và Bát quái là Tứ đại Thiên Vương trấn giữ. Tháp Đa Bảo 13 tầng cao 3,5m với 208 cửa vị thần; dưới chân tháp có 126 rồng nâng đỡ. Tháp Bảo Toàn cao 2m…

Du khách thích thú nghe kể về những vật thờ tự được làm bằng đất sét và ông Ngô Kim Giản bên ngọn nến đã gần 40 tuổi.

Trong chùa còn có một chùm đèn gọi là Lục Long Đăng 3 chóp đỉnh lớn với 6 con rồng quay đầu chung quanh, đuôi chụm vào với nhau, phía dưới là một bông sen. Ngoài ra, ông Tòng còn tạo hình các danh thú như Kim Lân, Thanh Sư, Bạch Hổ, Long Mã, Bạch Tượng, lư hương...

Sau khi làm xong, tất cả các sản phẩm bằng đất sét đều được phủ lên bên ngoài bằng nước sơn, kim nhũ và dầu bóng nên trông giống như làm bằng chất liệu đồng vậy.

Không chỉ nổi tiếng bởi các pho tượng bằng đất sét mà Chùa Đất Sét còn có 8 cặp đèn cầy gồm 6 cây lớn mỗi cây cao 2,6m, nặng 200kg và 2 cây cùng chiều cao nhưng có đường kính nhỏ hơn, được dòng họ Ngô đúc năm 1940.

Sáp để đúc những cây đèn cầy khổng lồ này được mua là sáp nguyên khối. Sau khi đúc một tháng, đèn cầy thật khô mới dỡ bỏ khuôn và đem những con rồng bằng đất trang trí xung quanh.

Hiện nay hai cây đèn cầy nhỏ cháy suốt ngày đêm từ khi ông Ngô Kim Tòng qua đời đến nay và có thể kéo dài đến năm 2010. Suốt gần bao nhiêu năm cháy, không một giọt sáp nào chảy ra bên ngoài. Ông Giản kể, bình quân mỗi cây đèn cháy suốt ngày đêm phải mất 70-80 năm. Tại đây còn có 3 cây hương (nhang) mỗi cây cao 1,5m, nặng 50kg và hiện chưa được đốt.

Băn khoăn cho ngôi chùa bằng đất

Ông Ngô Kim Giản kể, ông năm nay đã sắp gần đất xa trời. Bao nhiêu năm kế tục các bậc tiền bối trong dòng tộc trông giữ ngôi chùa rất đặc biệt này cho khách xa gần thưởng thức, ông chứng kiến nhiều cảnh đau lòng liên quan đến sự tồn vong của ngôi chùa. Ông cho biết, vì hầu hết kiến trúc, vật thờ cúng trong chùa đều làm bằng đất sét nên nhiều người vào tham quan cứ thử xem nó đúng như thế không.

Ông Giản cho biết thêm, dù Chùa Đất Sét đã nổi tiếng nhưng vì đây là chùa của dòng tộc nên chưa lần nào ông đề nghị địa phương hay mạnh thường quân hỗ trợ kinh phí để trùng tu, tôn tạo lại chùa.

Con trai thứ ba ông Giản năm nay đã 60 tuổi, tới đây sẽ thay ông làm trụ trì chùa. Ông kể, mỗi khi du khách rút lui là luôn có những mảnh đất sét rớt xuống nền. Nhiều người đến đây chỉ thỏa mãn ý tò mò chứ không có ý thức giữ gìn giá trị độc đáo.

Tôi hỏi ngày đốt tiếp cặp nến khổng lồ, tưởng ấy là dự định đương nhiên nhất nhưng ông Giản lắc đầu, ngao ngán: "Cái gì đã qua rồi thì mình biết. Còn chưa tới thì mình không thể nói trước được".

Chùa Đất Sét - ngôi chùa độc nhất vô nhị của Việt Nam. "Cứ duy trì tình trạng này mãi, coi chừng chùa Đất Sét chỉ còn lại trong chuyện kể…" - một du khách cảnh báo