Chuột đồng cứu đói

Chuột đồng bây giờ là món ăn khoái khẩu, không chỉ đối với dân nhậu mà nhiều người thường rất thích. Khi có nhu cầu của thực khách thì việc săn chuột, làm thịt để bán cũng được một số người dân làm một cách nhiệt tình. Người săn theo mùa vụ, người săn quanh năm. 

Lê Công Chi, xã Hồ Tùng Mậu, (Ân Thi, Hưng Yên) là một tay săn chuột từ thuở nhỏ rất tinh tường về kỹ nghệ săn chuột. Vào mùa săn, chẳng mấy khi Chi ở nhà mà bám lấy những cánh đồng đang được thu hoạch để truy lùng những tên "giặc tý" để đem về làm thịt.

"Quê em giờ món này thịnh hành lắm. Người ta làm thịt xong, bán đến 80 ngàn đồng 1 kg cơ. Em cứ nhàng nhàng kiếm mỗi ngày 3kg là… đủ sống". Chi bảo rằng, nếu không có nghề bắt chuột thì hai mẹ con sẽ đói, mỗi mùa gã thanh niên chưa vợ ấy cũng kiếm được 3 đến 4 triệu đồng tiền chuột, đủ để tiết kiệm cho mẹ chi tiêu cả năm.

Vui vì bán được chuột cho khách sành ăn.

Ở xã Hồ Tùng Mậu và xã Hồng Vân kề bên, nhiều gia đình nhờ săn chuột mà đã nuôi được con cái học hành. Nhiều gia đình coi việc săn chuột còn ra tiền hơn là đi buôn bán hay làm ruộng. Các cụ già kể lại rằng, ngày xưa, nhiều gia đình thiếu gạo ăn, đã đi bắt chuột về để làm thức ăn thay cơm, thay rau. Ngày nay, do quy luật của tự nhiên, loài chuột nhiều, nhưng có thể nói loài chuột đồng cũng giúp phần nào cho dân cải thiện đời sống (dù chẳng ai muốn chuột sinh sôi nảy nở nhiều).

Men theo những bờ bênh, những thửa ruộng, nhìn những gã thợ săn chuột mà thấy vui. Nó vừa gây hồi hộp, vừa tạo sự hào hứng và "nổ" được rất nhiều tiếng cười. Một vài gã còn vẫy tôi, rủ đi săn cùng. Giữa cánh đồng rộng mênh mang bờ ruộng, lô nhô những mái đầu, những đám khói hun nghi ngút. Thi thoảng lại thấy rào rào tiếng chó đuổi, rồi tiếng người hô hoán. Nhìn thì đủ biết là chẳng con chuột nào có thể thoát nổi. Chỉ nghe tiếng thôi đã sợ, chạy đã lao đao rồi, làm sao còn tìm được đường trốn.

Dân săn chuột chuyên nghiệp, người ta có thể săn bất cứ lúc nào. Săn sáng thì trưa làm thịt và bán chợ chiều, săn đêm thì sáng sớm thịt và bán chợ sáng. Cứ như thế, hàng trăm chú chuột ở xã Hồ Tùng Mậu, ở Hồng Vân lên đĩa mỗi ngày. Cả nước, có hàng nghìn chú lên đĩa mỗi ngày. Anh Chu Đức Tiến ở xã Hồng Vân, là người có gần 30 năm thâm niên nghề săn chuột cho biết: "Chỉ có đi săn mới hiểu nỗi lòng. Vất vả đấy, rồi lại phải mầy mò làm thịt. Tất nhiên làm lâu rồi cũng quen. Nếu có học thì chẳng ai đi làm cái nghề này. À, mà không làm thì chuột phá mùa màng, lại chẳng tiền tiêu. Thịt chuột cũng làm cho nhiều nhà đỡ tốn tiền mua thịt, cá, lại có đồng mắm muối".

Không ít người cứ "phóng đại tô màu" chuyện bắt chuột. Thực ra, việc săn chuột rất đơn giản và dễ dàng, chỉ cần những người bạo tay, cần cù là săn được. Như một số người nói, chỉ cần thuổng, cuốc, rọ để bẫy, xô múc nước, mồi rơm để đốt và nếu cần thì dùng những con chó thường là có thể bắt chuột rất gọn gàng. Lê Công Chi khẳng định: "Loại hang đơn giản thì chỉ cần lấy thuổng và cuốc đào là được. Thấy động, chuột sẽ tự chạy ra khỏi hang, và người săn đã đặt sẵn rọ ở cửa, cứ thế chúng chui vào bên trong".

Tôi thấy một số người đang đổ nước vào một cái hang sâu và cứ thế đợi chuột sặc nước, chui ra và tóm. Tò mò, tôi ngó vào xem thì được giới thiệu đến một gã giỏi săn chuột khác. Gã tên Hoàng, chưa đầy 30 tuổi nhưng giỏi đến mức, chỉ cần nhìn là biết hang có chuột hay không, thậm chí còn có thể phân biệt hang chuột cơm, chuột cống hay hang rắn. Hoàng nhìn tôi, cười nhăn nhở, hỏi: "Ông anh đi chụp ảnh bọn em săn chuột làm gì? Có mua không?".

Tôi hỏi Hoàng, có khi nào phát hiện chuột mà không bắt được không. Hoàng bảo chuyện đó chỉ xảy ra khi gã còn nhỏ, chứ giờ thì không con nào thoát. "Nhiều khi gặp hang sâu, phức tạp như ở những mô đất lớn hay có gốc cây to không thể đào được phải lấy rơm chất đầy miệng hang chính rồi đốt, trước đó là phải chặn các ngách hang lại, chỉ để cửa chính. Đốt lửa, lùa khói luồn vào hang. Chuột ngạt thở sẽ chui ra và... vào rọ. Còn hang ăn sâu xuống đất, thì phải dùng nước để đổ, chuột cứ thế thò đầu ra và bị tóm". Kỳ thực, khi nghe Hoàng nói về món thịt chuột mà tôi phát… thèm!

Trong sách y học của người Trung Quốc có chép rằng chuột cũng là một trong sáu món ăn cực quý gồm Sâm Thử, Não Hầu, Tượng Tinh, Trư Vương, Phương Chi Thảo và Khổng Noãn mà Từ Hy Thái Hậu đời nhà Thanh đã dùng làm thực đơn chính trong bữa tiệc đãi các sứ thần phương Tây tại Bắc Kinh vào Tết Nguyên đán năm Giáp Tý (1874). Còn ở ta, cư dân nhiều vùng đã chế biến thịt chuột thành một món ăn vô cùng độc đáo, bằng cách đem thịt chuột đã làm xong ngâm vào rượu vài giờ. Sau đó vớt thịt chuột ra lăn bột rồi đem chiên ăn rất ngon và lạ miệng.

Ông Bùi Văn Công, một người dân rất thích ăn thịt chuột, có con trai cũng đang nhập vào đội săn ngoài đồng nói: "Ở đây, người ta cũng chế được nhiều món lắm. Ví như hấp lá chanh, giả cầy, chuột chiên sốt me, chuột quay lu… Và đối với dân nhậu thì thịt chuột là loại mồi rất… tốn rượu.

Ước tính, mỗi năm loài chuột trên thế giới phá hoại mùa màng, thiệt hại lương thực tương đương với mức nuôi 20 triệu người ăn. Như vậy, những người dân xã Hồ Tùng Mậu, Hồng Vân hay hàng chục xã săn chuột trên toàn nước ta là những người góp phần cứu mùa màng, cứu nhân loại. Đó là công việc tích cực. Ở xã Hồ Tùng Mậu, có thời gian Ủy ban xã phát động phong trào diệt chuột trong toàn xã, ai diệt được, cắt đuôi đem nộp là được tiền, 2 trăm đồng/1đuôi. Công việc đó cũng có người hào hứng làm, nhưng không hào hứng bằng việc săn chuột ngoài đồng để thịt đem bán.

Nhiều khi người đi săn cũng bắt được rắn hổ mang, đem bán, được giá bằng cả một ngày đi săn chuột. Nhưng cũng có người bị nạn, như khi thò tay vào hang, bị rắn cắn, lại phải chạy chữa mất nhiều tiền. Đó là điều mà không người săn chuột nào muốn gặp.

Người nông dân ở đây có hai ước mơ, một là từ con chuột này, họ muốn sẽ bán được tiền, để chăm lo cho con cái học hành. Họ cũng mong, đừng ai gán cho họ cái "truyền thống": Đám cưới làm cỗ phải có thịt chuột. Với những người dân chân chất, chưa bao giờ họ nói ở vùng quê nào đó chuộng thịt chuột đến nỗi làm đám cưới cho con bắt buộc phải có thịt chuột. Và không có chuột thì đám cưới không sang. Đó là chuyện nhảm nhí.

Tạm biệt những người dân, khi họ vẫn say sưa làm thịt chuột, thành quả vừa được các thành viên đem về từ những cánh đồng. Đâu đó vẫn có những tiếng cười sảng khoái, vô tư vang lên: "Bắt lấy nó, bắt lấy nó"