Chuyện những giống gà độc đáo ở Việt Nam

Như một chiếc đồng hồ sinh học, tiếng gà gáy buổi sớm đã gắn chặt vào đời sống người nông dân nên thật dễ hiểu, trong tất cả các giống vật nuôi, gà chiếm số lượng đông nhất. Việt Nam hiện có hơn 50 giống vật nuôi thì gà chiếm đến hơn 12, còn nếu tính cả các dòng, thì con số lên đến hàng chục. Sự đa dạng, thậm chí có những giống rất lạ mắt làm cho gà có nhiều khả năng đáp ứng nhu cầu của con người nhất. 

“Mạnh” nhất trong thế giới vật nuôi

Vật cúng tế đặc biệt trong các lễ hội phải kể đến gà Đông Tảo. Giống gà này có điểm đặc biệt là rất cao to, con trưởng thành có thể nặng đến 4-5kg! Thường có lông màu mận chín pha đen, đỉnh đuôi và cánh thường có lông đen ánh xanh, mào của chúng cũng có nhiều loại: kép, nụ, hoa hồng và bèo dâu... Thân to, ngực nở, lưng rộng và dài, và gà Đông Tảo không thể lẫn với giống gà khác được với cái chân rất to, sần sùi và khỏe.

Người Đông Tảo dù có tha phương nơi đâu nhưng chỉ cần nhìn, ai cũng nhận ra giống gà quê hương và nhớ về Đông Tảo (xã Đông Tảo, huyện Khoái Châu, Hưng Yên, quê hương của thiên tình sử Tiên Dung - Chử Đồng Tử). Chính vì là vật nuôi truyền thống, gắn bó lâu đời với văn hóa của làng nên nhiều người già vẫn kiên quyết nuôi gà Đông Tảo, mặc cho “cơn lốc” gà công nghiệp đầy hấp dẫn tràn đến. Nhờ vậy, giống gà Đông Tảo qua thời gian đến nay vẫn “khỏe giống” và đông đúc.

Hiện nay, số lượng các dòng gà ngoại đang “tha hương” ở Việt Nam khá nhiều: gà Leghorn (nhập từ Cuba năm 1974), mỗi năm có thể đẻ đến 280 quả trứng; rồi gà cao sản Hy Line, Brown Nick của Mỹ; gà ISA, Sasso của Pháp, gà Lohmann của Đức. Còn hiếm nhưng có nhiều khả năng phổ biến, vừa để lấy trứng, lại có thể... làm cảnh là giống gà Sao (Hungary) và gà Tây đen (đến từ Pháp). Gà Sao khi mới nở có bộ lông màu cánh sẻ với các vệt sáng màu chạy dài khắp cơ thể. Chân của chúng có hai hàng vảy song song. Từ 4 tuần tuổi, bộ lông vũ hình thành vô vàn chấm trắng trải đều trên những phiến lông trông như sao; cộng cái “mũ sừng” cao cỡ 2cm, tai có hình hoa đá nên... trông chúng rất đẹp. Gà Tây đen thì có bộ lông đen xanh biếc, cái đầu không giống gà, rất lạ mắt.

Song, nổi tiếng nhất trong các dòng, giống gà đã “nhập quốc tịch” Việt Nam là gà Tam Hoàng và gà Rhode. Tam Hoàng thì đang được nuôi nhiều, là vật chủ lực làm kinh tế, giúp nhiều hộ nông dân trở nên khấm khá, giàu có. Còn gà Rhode, đã được lai với giống gà Ri của Việt Nam thành giống Rhoderi mà dân ta vẫn hay gọi là gà Rôti, có nhiều tính năng ưu việt, vừa cho thịt gần giống với gà ta, vừa cho trứng gần giống với gà tây, tiện đủ đường.

Gà đang tuyệt chủng?

Gà gần gũi và quan trọng thế nhưng gà đã và đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ. Con gà đã ăn sâu vào văn hóa cộng đồng, như gà Hồ, trước đây đã đi khắp cả nước cùng những bức tranh nổi tiếng của làng Đông Hồ. Hay gà Mía xuất phát từ làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây – quê hương của Ngô Quyền, là một món ngon “dâng vua - tiến chúa” từ bao đời. Những giống quý đó, tưởng bền vững nhưng thực tế cũng đã suýt bị diệt vong nếu con người không “ra tay” cứu kịp thời.

Hiện nay, Việt Nam đã tuyệt chủng khoảng 8 giống vật nuôi, trong đó có giống rất quý như gà Văn Phú. Nhiều giống gà khác đã được cứu ngay bên bờ của sự tuyệt diệt. Cách đây mấy năm, khi cơn lốc gà công nghiệp càn quét khắp các xóm làng, gà Ri, gà Đông Tảo, gà Hồ, gà ác... chỉ còn sót lại ở các gia đình nuôi “để dùng” khi cần. Trong khi đó, các giống vật nuôi ở ta hầu hết mang tính địa phương rất rõ nét. Chính vì vậy, nó từng phải đối mặt với những nguy cơ tuyệt chủng. Chỉ cần một đợt cúm hoặc các hộ được vận động chuyển đổi vật nuôi, toàn bộ đàn gà sẽ bị xóa sổ chỉ trong một vài ngày!

Những giống gà đắt nhất

Một số người dân đã dần nhận được ích lợi khi nuôi các vật nuôi từng gắn bó ngàn đời với quê hương mình. Hiện nay, người ngoài muốn vào huyện Khoái Châu (Hưng Yên) mua, một quả trứng gà Đông Tảo giá có thể lên đến 12.000đ, gấp 10 lần trứng gà bình thường. Không phải nhiều người mua, nhưng hiện nay giá của gà Hồ, “biết mua” cũng phải 1,5 triệu đồng/cặp. Riêng các loại gà đặc biệt như gà ác, gà Mông (gà của người Mông thường nuôi) đã được coi là các thực phẩm chức năng (tức có giá trị dược phẩm) thì giá cũng đã thuộc hàng “top”.

Sang Quảng Đông, Trung Quốc, muốn thưởng thức một chú gà có thịt màu đen, được quảng cáo là tăng cường sinh lực, giải độc, cải thiện cơ bắp và tráng dương; không ai biết đó là giống gà gì, nhưng khi ra về, thực khách có thể phải bỏ lại số tiền tương đương gần một triệu đồng tiền Việt Nam. Trong khi đó, các giống gà “của nhà”, như gà Mông, gà ác đã được chứng minh có giá trị dinh dưỡng rất cao và khả năng chữa bệnh đã được đúc kết hẳn hoi thì vẫn ít được biết đến. Gà ác hầm kết hợp với các bài thuốc nam, thuốc bắc giúp chữa các bệnh còi xương, có tác dụng giải độc, tốt cho các cơ quan nội tạng, đặc biệt là gan, thận... Người Mông vẫn thường lấy xương giống gà nuôi thả của họ tích trữ để chữa các loại chấn thương, dùng mật gà phơi khô để cho trẻ ăn khi ho. Theo các phân tích hóa sinh thì cụ thể gà Mông có lượng axit linoleic là 24%, lượng cholesterol là 184,75g... không những có tác dụng tráng dương mà còn có tác dụng trong việc chữa trị bệnh tim mạch!

Hiện Trung Quốc đã xuất khẩu mỗi năm hàng trăm triệu USD giống gà thịt đen của họ sang Mỹ, Hồng Công. Tại Việt Nam, Công ty Đông Nam dược Bảo Long là đơn vị đầu tiên chế biến đóng hộp thịt gà ác. Như vậy, nếu các giống gà Mông và gà ác của ta được quan tâm phát triển số lượng đến mức sản xuất hàng hóa, rất có thể gà sẽ là mặt hàng xuất khẩu giúp không ít vùng quê và người nông dân... đổi đời