Chuyện về hai chú voi Bác Hồ tặng Mao Chủ tịch năm 1953

Việt Nam - Trung Quốc là hai nước láng giềng, hữu nghị, thân thiết. Tình hữu nghị ấy càng thắm thiết hơn qua mối quan hệ giữa Bác Hồ và Chủ tịch Mao Trạch Đông. Biết Trung Quốc không có voi, Hồ Chủ tịch đã gửi tặng Mao Chủ tịch và nhân dân Trung Quốc hai chú voi.

Theo chỉ thị của Bác Hồ, cuối năm 1952 chúng tôi dẫn cặp voi sang Trung Quốc biếu Mao Chủ tịch. Cặp voi này được lấy từ Lâm trường Con Cuông, Nghệ An. Hai con voi, gồm một con đực, một con cái rất đẹp, trọng lượng mỗi con gần 3 tấn. Con đực có ngà dài, cong và trắng, con cái béo khỏe.

Voi được dẫn đi bộ từ Nghệ An sang Bằng Tường, Trung Quốc. Đây là một hành trình dài vất vả. Đoàn chúng tôi lúc đó gồm có 6 người: 4 quản tượng và 2 cán bộ.

Thời gian này, ta đang mở chiến dịch Sơn La - Nghĩa Lộ, máy bay địch quần thảo gắt gao, dọc theo con đường từ khu vực 4 ra Việt Bắc, đặc biệt là đoạn từ Kim Tân lên đến chợ Bờ, Hòa Bình.

Đoàn voi đêm đi, ngày nghỉ, mỗi đêm đi độ 15km. Việc chuẩn bị cho voi hành quân phải cẩn trọng, tỉ mỉ.

Trước khi lên đường phải lo cho voi ăn no, uống đủ, khẩu phần cơm và muối phải tăng thêm. Bác quản tượng dặn dò đôi điều rồi chuẩn bị cho voi quỳ xuống, đóng bành lên lưng voi, tất cả đồ đoàn thóc gạo mắm muối cho hết lên đó, có người được cưỡi voi, có người phải đi bộ.

Khi qua cầu, nó thăm dò rất kỹ. Trên đường số 6, cầu lúc đó do công binh bắc bằng các khúc gỗ tròn, ôtô đi được nhưng đối với voi lại không dễ dàng. Nhiều cầu, voi nhất định không chịu đi, phải tìm đường lội qua. Đây chính là giác quan thứ sáu của nó quyết định. Sáng ra, voi được đưa vào rừng ăn uống, nghỉ ngơi.

Nơi không có rừng thì tìm chỗ xa làng có cây to để cột voi, nhờ dân quân địa phương canh gác, chủ yếu là ngăn đồng bào đến gần, rồi vận động bà con chặt chuối, mía cho voi ăn. Đổi lại, đoàn bố trí một thời gian thích hợp để bà con được xem voi, nhưng cũng phải bảo đảm an toàn.

Sợ nhất là lúc dẫn voi đi trên đường và lúc qua phà. Một lần, chúng tôi đang đi trên đường số 6, đoạn gần ngã ba Chăm thì máy bay địch thả pháo sáng. Voi giật mình, lồng lên chạy rất nhanh, quản tượng không kìm lại nổi, cứ thế nó chạy thục mạng cho đến khi pháo tắt. Máy bay địch phát hiện ra voi thì gay go to. May mà không xảy ra chuyện gì, chỉ rơi mất mấy bao gạo và muối.

Việc dẫn voi qua phà cũng khá gian nan, vừa phải dọa nạt bằng búa, dụ dỗ bằng chuối thì nó mới lên phà. Giữ cho voi đứng yên, hai con gần nhau vào chính giữa phà lại càng khó vì nó luôn di chuyển, lại còn đập vòi đe dọa người lạ làm cho công nhân bến phà hoảng sợ, thao tác luống cuống. Phà chậm thì sợ máy bay, thời gian qua phà chỉ độ 30 phút nhưng dài như cả mấy tiếng đồng hồ.

Tuy nhiên, voi và người đã đến được Bằng Tường an toàn, mạnh khỏe. Từ Bằng Tường lên Bắc Kinh, voi được đi bằng tàu hỏa. Để voi lại  sức và làm quen với không khí thành phố đông người, nhiều tàu xe ở Trung Quốc; đoàn nghỉ lại ở thành phố Nam Ninh 2 tháng vừa để may áo cho voi vừa làm trướng lưu niệm.

Áo voi trong nước đã chuẩn bị sẵn bằng vải đỏ thường, sang đây, Biện sự xứ của ta ở Nam Ninh đã thay bộ mới, bằng gấm đỏ, xung quanh có tua vàng trông rất rực rỡ.

Chắc là voi cũng thích áo đẹp vì mỗi lần có mặc áo, voi dễ bảo, làm các động tác nhanh gọn, chuẩn xác.

Bức trướng trong nước chuẩn bị có nội dung “Kính tặng Mao Chủ tịch” ở giữa, “Hội Hữu nghị Việt - Hoa” ở dưới cũng được thay bằng vải đẹp, rộng hơn, có tua vàng, nội dung được đổi là “Mao Chủ tịch huệ tồn” bằng chữ Trung Quốc ở giữa, còn phần chữ Việt vẫn giữ nguyên, “Hội Hữu nghị Việt - Hoa kính tặng” ở dưới. Nghe nói Bác Hồ bảo sửa lại như vậy. Trướng thêu 2 thứ chữ, Việt Nam và Trung Quốc.

Khi voi đến Nam Ninh, bạn cử đoàn 5 người xuống đón, gồm ông chủ nhiệm công viên Trung Sơn và 4 quản tượng. Từ Nam Ninh đi Bắc Kinh, voi được chuẩn bị hai toa tàu, một chở voi và một chở thức ăn, gồm mía, chuối cây, dưa hấu và nước. Đến Hán Khẩu, voi được nghỉ lại một tuần để ngủ vì phải thức mấy đêm liền trên tàu.--PageBreak--

Để đảm bảo an toàn, sau khi đã dụ được voi vào toa, chúng tôi dùng xích buộc 4 chân và cổ nó vào 4 vuông thép được cố định vào đáy toa. Nếu voi lồng lên thì cũng không thể giật được xích để nhảy ra khỏi tàu. Hai quản tượng túc trực liên tục cho voi bồi dưỡng mía, dưa hấu nên qua 2 ga, voi không còn giãy giụa, la hét nữa. Qua chặng đường hàng ngàn cây số, voi vẫn mạnh khỏe, tỉnh táo, dễ bảo. Từ Hán Khẩu trở đi, ga nào tàu dừng, voi được cởi xích cho xuống đất, xả hơi, thư giãn rồi tự giác lên trở lại chứ không như lần đầu.

Lễ trao voi được tổ chức trọng thể ngay tại công viên Tây Giao. Đại sứ ta ở Bắc Kinh đại diện cho Hội Hữu nghị Việt - Hoa trao; Thứ trưởng Bộ Lâm viên của bạn thay mặt Mao Chủ tịch nhận.

Trước đó, voi đã biểu diễn một số động tác quen thuộc như quỳ gối, tung vòi chào khách, lăn, đẩy gỗ. Tuy đơn giản nhưng khách dự lễ và nhân dân đến xem đã hoan nghênh nhiệt liệt, yêu cầu làm lại nhiều lần.

Voi được nuôi dưỡng tại công viên Tây Giao. Bạn chuẩn bị một ngôi nhà lớn, có lò sưởi, đón được khách xem cả mùa đông, có bể bơi, sân tập cho voi hoạt động. Đây là 2 con voi to đầu tiên được nuôi ở công viên để cho nhân dân xem. Đoàn chúng tôi ở lại Bắc Kinh 10 tháng để huấn luyện cho quản tượng của bạn hoàn toàn điều khiển được nó. Tháng 10/1953, đoàn cùng 4 quản tượng của bạn đưa voi đi Quảng Châu tránh rét mùa đông.

Voi đúng là con vật vừa thông minh vừa tình cảm. Khi chúng tôi đến vuốt ve, nói lời từ biệt thì cả 2 con đều đứng yên, vòi buông thõng, tỏ ra rất buồn.

Bác Hồ chỉ thị tặng 2 con voi thật là sáng suốt. Hoạt động ngoại giao này vừa tăng cường quan hệ hai nước, vừa làm cho nhân dân Trung Quốc biết đến Việt Nam nhiều hơn. Từ khi có voi, lượng khách đến thăm công viên Tây Giao tăng lên nhiều hơn. Không những nhân dân Bắc Kinh mà cả các tỉnh lân cận cũng kéo đến xem. Họ luôn miệng bảo nhau voi Việt Nam to đẹp quá.

Thực là một tuyên truyền đối ngoại cụ thể mang lại hiệu quả thiết thực.

Chuyện Bác Hồ tặng Mao Chủ tịch 2 chú voi tới nay đã trên nửa thế kỷ. Đáng tiếc là tôi, người duy nhất trong đoàn đưa voi sang Trung Quốc còn sống, không có điều kiện trở lại Bắc Kinh và cũng chưa liên lạc được với công viên Tây Giao, Bắc Kinh nên không biết con cháu của 2 chú voi Việt Nam ở đây phát triển như thế nào. Nhưng đây là một kỷ niệm sâu sắc trong tôi