Cô Tô sóng dắt ta về

Huyện đảo đang thay da đổi thịt

Điều ngạc nhiên trước tiên với chúng tôi khi đặt chân lên đảo là những chiếc xe chở khách. Một dãy xe đỗ dài trên cầu tàu chờ đón khách về thị trấn trung tâm, đang bồng bềnh trên con tàu cao tốc giữa trùng khơi, cập đảo lại bước ngay lên xe ôtô cảm giác thật khó tả. Con đường chỉ khoảng 3km nhưng san sát những nhà nghỉ, quán ăn, cửa hàng, quán karaoke. Thị trấn nhỏ của phố huyện nơi đảo xa này đã và đang khoác lên mình tấm áo mới của nhịp sống hiện đại.

Cô Tô, xưa là một xã bao gồm dân cư sống trên những hòn đảo chơi vơi ngoài tuyến khơi xa bờ nhất của tỉnh Quảng Ninh. Từ năm 1994 được chính thức thành lập huyện và cũng là huyện có diện tích nhỏ nhất, dân số ít nhất nhưng lại giữ vị trí tiền đồn hết sức quan trọng trên vùng biển Đông Bắc của Tổ quốc. Cô Tô có nguồn hải sản phong phú nằm trong khu hệ cá vịnh Bắc Bộ với gần 1.000 loài, trong đó khoảng 60 loài có giá trị kinh tế cao như cá Hồng, Song, Mú, Thu, Chim, Nục, Trích, đặc biệt là các loài giáp xác nhuyễn thể có trữ lượng và giá trị lớn như Tôm Rồng, Trai ngọc, Cá ngựa, Cầu gai, Bào ngư chín lỗ… Chính nguồn lợi thủy sản phong phú này đã bao đời nuôi sống người dân trên đảo và bám biển cũng là nghề để lớp lớp thế hệ người Cô Tô hôm nay nối nhau mở nghiệp.

Say mê với sản vật Cô Tô, chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình bằng chuyến đi tới Thanh Lân, thủ phủ nghề cá của huyện.

Thanh Lân là hòn đảo lớn thứ 2 trong tổng số 29 đảo của quần đảo Cô Tô. Với chiều dài hơn 10km, Thanh Lân như một tấm lá chắn che chở cho cả quần đảo trước mọi phong ba bão tố của biển Đông. Từ trụ sở UBND xã một con đường xuyên đảo chạy dài, uốn lượn theo những dải đồi thấp ven biển. Nhà cửa san sát, nhiều nhà cao tầng mới mọc lên cho thấy đời sống người dân Thanh Lân đang ngày một biến đổi.

Phó phòng Nông nghiệp huyện, anh Chu Đình Hiển nói với chúng tôi, đây là đảo có vùng nước mở và vũng vịnh kín gió, nước sạch, bãi triều nhiều nên rất thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản. Ở Thanh Lân đã có nhiều hộ gia đình giàu lên từ nghề nuôi cá Song, cá Man, mỗi năm thu nhập hàng trăm triệu đồng. Tuy nhiên nguồn thu hoạch lớn nhất từ biển ở đây lại là nghề đánh bắt sứa, nghề này đầu tư không lớn nhưng lợi nhuận cao, có những cơ sở thu mua, chế biến, một vụ thu cả chục tỷ đồng.

Anh Hiển dẫn chúng tôi tới thăm nhà của “ Vua Sứa”, đó là ông Mai Công Đàm ở thôn 1. Thật ngỡ ngàng khi ở một vùng quê -  trên đảo, giữa trùng khơi lại mọc lên một ngôi biệt thự to lớn, bề thế mà ngay cả trong đất liền cũng không nhiều nơi có. “Vua Sứa” tiếp chúng tôi trong căn biệt thự của mình và mở đầu câu chuyện cũng ầm ào như sóng gió biển khơi. Ông nói, cứ độ tháng 2 đến tháng 6 hằng năm, theo con nước thủy triều, sứa từ những dòng hải lưu đổ về Cô Tô trắng biển. Ban đầu người dân dùng thuyền đi vớt sau dùng lưới đánh bắt đem bán, mỗi ngày năm, bảy tấn, có ngày chục tấn. Thấy làm ăn thuận tiện, nhiều thương lái Trung Quốc xin phép chính quyền được mở xưởng chế biến ngay tại địa phương. Những con sứa có trọng lượng từ 8-10kg đem về rửa sạch, cắt miếng nhỏ, đưa vào bể, cho muối thật mặn rồi dùng môtơ quay cho kiệt nước, miếng sứa quánh lại, sau đó đóng hộp đưa đi xuất khẩu.

Khách du lịch ra đảo Cô Tô.

Vào mùa đánh bắt, xưởng sứa của gia đình ông Đàm trung bình có khoảng 30 lao động là người địa phương và các tỉnh xa như Thái Bình, Nam Định ra làm, thu nhập 300.000đ/người mỗi ngày. Cả xã Thanh Lân hiện có khoảng 40 xưởng chế biến, mỗi xưởng thu về từ 2-3 tỷ đồng một vụ.

Bình yên để phát triển

Cảng cá Chiến Thắng ngày cũng như đêm lúc nào cũng tấp nập tàu thuyền ra vào mua dầu, lấy nước ngọt, bán cá. Đồn trưởng Biên phòng Thanh Lân Nguyễn Viết Thuật cho biết, ở đây thường có đủ tàu đánh cá các loại, trong Nam, ngoài Bắc, họ hoạt động không chỉ ở ngư trường Cô Tô mà còn cả ngoài vùng đánh cá chung vịnh Bắc Bộ, hoặc ngoài đảo Bạch Long Vĩ. Tàu thuyền tuy đông nhưng được kiểm soát chặt chẽ, mọi diễn biến trên biển đều được thông báo kịp thời, đó là hiệu quả từ phong trào an ninh tự quản trên các đội tàu do lực lượng Công an và Biên phòng phát động.

Chúng tôi tới thăm tàu của gia đình anh Lê Bá Tân. Tân là người sinh ra và lớn lên ở Cô Tô. Anh tâm sự, trước đây biển Cô Tô rất nhiều cá, có những mẻ lưới phải lặn xuống rạch lưới cho cá ra bớt rồi mới kéo được lên tàu, nhưng gần đây do phương tiện đánh bắt phát triển và hiện đại hơn, môi trường cũng có nhiều thay đổi nên lượng cá ngày một giảm đi. Tuy nhiên đánh bắt xa bờ sản lượng vẫn cao, một chuyến đi biển thu hoạch 100 đến 150 triệu là bình thường. Làm việc thường xuyên ngoài khơi xa, các tàu cá gắn kết với nhau theo nghiệp đoàn để hỗ trợ nhau trong sản xuất, giúp nhau khi tàu có sự cố, lúc bão gió thiên tai, khi gặp các đối tượng trộm cướp hoặc tàu nước ngoài lấn át.

Cô Tô Xanh.

Đại tá Đặng Quốc Trình, Trưởng Công an huyện cho biết, toàn huyện hiện có 1.000 hộ dân với trên 5.000 khẩu, tình hình ANTT trên địa bàn tuy không phức tạp nhưng cũng nhiều vấn đề phải quan tâm như việc chống tàu thuyền nước ngoài xâm nhập trái phép. Ngăn chặn đánh bắt hải sản bằng các phương tiện có tính hủy diệt; việc khai thác cạn kiệt cây Rong Mơ… Cây Rong Mơ là loài rong biển dùng để sản xuất thực phẩm, thức uống, làm nguyên liệu công nghiệp và nhiên liệu liệu sinh học, gần đây người dân thường dùng thuyền để khai thác, bán sang Trung Quốc, giá từ 3.000-3.500đ/kg. Việc khai thác tự phát đã phá vỡ hệ sinh thái, tính đa dạng sinh học trong khu bảo tồn biển. Chủ động nắm vững tình hình, Công an huyện đã tham mưu cho chính quyền địa phương và cùng với các ngành chức năng xây dựng nhiều văn bản để quản lý và hướng dẫn khai thác bền vững nguồn lợi sinh vật biển tiềm năng này.

Đất liền ngày một gần hơn

Đến Cô Tô vào bất cứ nhà dân nào trên đảo bạn đều gặp hoa, hoa Hồng, hoa Cúc, hoa Trinh Nữ, hoa Mẫu Đơn và đặc biệt là hoa Đào. Những cây Đào phai xum xuê trong vườn nhà, chạy dài trong lối xóm, ven đường đi  và đứng thành hàng thẳng tắp quanh tượng đài Bác Hồ trên đảo.

Bí thư Huyện đảo Nguyễn Đức Thành mở đầu buổi gặp gỡ với chúng tôi cũng là những câu chuyện về hoa. Anh cho biết, trong năm 2012, huyện đã nhập gần 7.000 cây hoa Mẫu Đơn, hoa Trinh Nữ và trên 1 vạn cây Đào phai, trị giá gần 200 triệu đồng để phát miễn phí cho các hộ dân trồng trong khuôn viên gia đình và các địa điểm công cộng. Đây là hoạt động nằm trong chương trình tạo cảnh quan và phát triển môi trường du lịch bền vững của huyện.

Với lợi thế thiên nhiên ưu đãi, Cô Tô đang trở thành một khu du lịch hấp dẫn của du khách và các nhà đầu tư. Năm 2010 mới chỉ có 3.500 lượt khách thì năm 2012 số khách du lịch đến Cô Tô đã tăng gấp 10 lần. Bài toán về phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo của huyện đã tìm được lời giải. Cùng với phát triển du lịch huyện cũng đang đầu tư khu dịch vụ nghề cá, quy mô vùng vịnh Bắc Bộ, với tổng số vốn lên tới 400 tỷ đồng tương lai sẽ là một thương cảng sầm uất của cả vùng biển Đông Bắc. Những điều kiện phát triển thiết yếu của kinh tế - xã hội cũng đã được khởi động, hồ chứa nước Trường Xuân với dung tích 17.000m3 đã hoàn thành.

Đầu tháng 11/2012, dự án đưa điện lưới ra đảo với tổng vốn đầu tư trên 1.000 tỷ đồng với trên 25km đường cáp ngầm xuyên biển đã được khởi công. Năm 2013, điện lưới sẽ về đến đảo. Như vậy là “hoa Đào, gió Đông” đều đã hội đủ. Ông Bí thư đảo kết thúc câu chuyện bằng câu ví hóm hỉnh với ánh mắt tự tin và một nụ cười rạng rỡ.

Trước khi rời đảo, chúng tôi tới thăm Trạm Hải đăng Cô Tô. Cây đèn biển này được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước trên độ cao 112m so với mặt nước biển, đèn có độ chiếu xa 25 hải lý, có nhiệm vụ định hướng cho các tàu thuyền hành trình trong khu vực phía Bắc vịnh Bắc Bộ. Từ trên tháp đèn phóng tầm mắt nhìn ra, phong cảnh núi sông thật hùng vỹ. Cô Tô giống như một pháo đài sừng sững giữa trùng khơi. Viên ngọc xanh nơi biển Đông đang từng ngày thay da đổi thịt, đất liền ngày một gần hơn, từ bốn phương sóng nối nhau về đảo