“Cò” xây mộ
Một ngôi mộ, thành viên ban quản lý nghĩa trang Thụy Phương hét giá trung bình 3,5 - 4 triệu đồng, nhưng tiền gạch, vôi, cát, xi măng và tiền công thợ xây chỉ hết khoảng 1 triệu đồng. Người phụ trách quản trang đút túi hơn 2 triệu đồng.
Trong vai những người tìm đất xây mộ, chúng tôi về nghĩa trang Thụy Phương vào một chiều lất phất mưa phùn. Một nhóm 3 người thợ đang lụi cụi xây một ngôi mộ vồn vã "mách nước" cho chúng tôi, nhưng khi nghe ý định "gia đình muốn tự xây" thì họ lảng ra: "Tự xây thế nào được. Vào mà hỏi anh Hùng quản trang".
Chưa kịp vào, chúng tôi đã gặp ngay hai người đàn ông dáng vẻ gầy gò, râu ria lồm xồm, từ nhà Ban quản trang đi ngược lại. Biết chúng tôi không có hộ khẩu ở Thụy Phương mà chỉ "muốn đưa cụ về nghỉ ở đây theo ước nguyện của người đã khuất", người đàn ông tên Hùng, Trưởng Ban quản trang lấp lửng: "Trường hợp này rất khó. Đã thế lại còn muốn tự xây mộ nữa thì khó bằng... lên giời".
Nhưng rồi chúng tôi được một người đàn ông tên là H. động viên: "Yên tâm, thế nào cũng có cách giải quyết". Nói rồi ông H. "kéo" chúng tôi đi "tham quan" nghĩa trang để khảo giá. Một ngôi mộ đơn ốp gạch men có giá trung bình là 3,5 triệu đồng. Mộ xây không ốp thì rẻ hơn chút ít, riêng mộ ốp đá thì đắt hơn. Ông H. còn cho biết, mỗi năm nghĩa trang nhận xây 50-60 ngôi mộ.
Theo tính toán của cánh thợ xây, một ngôi mộ có giá trung bình 3,5 - 4 triệu đồng, nhưng tiền gạch, vôi, cát, xi măng và tiền công thợ xây chỉ hết khoảng 1 triệu đồng. Như vậy, mỗi ngôi mộ, phụ trách quản trang ở đây đút túi hơn 2 triệu đồng. Chẳng thế mà không gia chủ nào được tự xây mộ là phải.
Ông H. còn kể, có gia đình muốn xây ngôi mộ đôi, Ban quản trang "hét" 12 triệu, nhưng vì là người trong làng nên họ cứ tự làm, chỉ hết có 6 triệu! Vướng mắc "cỏn con" như của chúng tôi chỉ cần các ông ấy đồng ý là xong!
Tìm hiểu kỹ, chúng tôi được biết: Ban quản trang Thụy Phương có 3 người, mỗi người đều có một đội thợ xây riêng. Ai nhận được hợp đồng thì đưa "người của mình" vào xây, số tiền chênh lệch được quyền đút túi. Tuy nhiên, mạnh ai nấy kiếm, ai được nhiều hợp đồng thì người nấy hưởng, ít thì đành chịu.
Nhộn nhịp "cò" mộ
Cảm giác nhỏ nhoi đã ám ảnh chúng tôi khi sát bên con đường nhựa là trập trùng 13 vạn ngôi mộ đủ hình thù, màu sắc và kích cỡ lô xô ken nhau trên đồi Yên Kỳ. Quán nước nhỏ nằm lọt giữa nghĩa trang còn là điểm nhận xây mộ. Cô bạn đồng nghiệp vừa mới ướm, muốn đưa thợ ở nhà lên xây lấy có được không thì một người (sau chúng tôi biết là người chuyên "thầu" xây mộ ở nghĩa trang) nói: "Đất có Thổ Công, sông có Hà Bá. Đưa thợ nơi khác về xây là tối bị đập ngay!".
Đợi họ vãn bớt, chúng tôi hỏi chị chủ quán đang ngồi co ro, rằng đã có trường hợp nào mộ bị đập do tranh chấp kiểu đó chưa thì chị gật đầu: "Có vài người rồi!”. Một thanh niên tên Sơn kéo chúng tôi ra một góc, thì thào: "Chị thích đặt mộ ở vị trí nào cũng được. Hợp đồng và "sổ đỏ" có ngay. Vấn đề là giá. Chúng em bao giờ cũng có giá hợp "ný nắm". Cái hợp "ný nắm" của anh ta là một hố mộ "chỉ có" 4,5 triệu, ở bất kỳ vị trí nào, cộng thêm tiền xây mộ 1,8 triệu nữa!
Chúng tôi lên khu E1. Nhóm thợ đang xây vội bỏ việc chạy ra bắt chuyện. Nằm ở đỉnh đồi cao thoáng nên đây là khu đắt nhất. Giá cả nhanh chóng được đưa ra: "Mộ ở vị trí đầu hàng là 5 triệu đồng. Vị trí mộ "VIP", giá lên đến chục triệu". Thấy chúng tôi ngần ngại, Chín (tên người thợ xây) tiếp: "Một, chứ các chị muốn 10 hố mộ vị trí đẹp ở khu E1 này cũng có". Chín còn giải thích: Các chị không mua được đâu. Phải qua bọn em vì có "dây" từ lâu rồi!".
Cơ quan chức năng có biết?
Biết những chuyện liên quan đến việc mộ chí đều do Ban tang lễ Phùng Hưng, Hà Nội quyết định, chúng tôi tìm về 125 Phùng Hưng. Với nội dung "đưa người nhà lên tự xây mộ ở nghĩa trang Yên Kỳ" và hứa đảm bảo đúng kích cỡ, qui định của nghĩa trang, chúng tôi được người đàn ông tên Đức ngồi ở Phòng Hợp đồng thủng thẳng: "Thế thì để công nhân của nghĩa trang chết đói à? Chúng tôi "bán" theo hàng, theo lối chứ có phải thích chỗ nào cũng được đâu!". Và những điểm mộ ở vị trí đẹp mà "cò" mời chào chúng tôi thì ở đây đều đã "hết"!
Chuyện "cò mộ" tồn tại đã lâu tạo nên sự tiêu cực xảy ra ngay ở lĩnh vực nhạy cảm là nơi của việc hiếu, nhất là trong khi "tang gia bối rối". Ông Hoàng Thành Thái, Phó Ban thừa nhận: "Việc "cò mộ" chèo kéo mặc cả khách là có thực. Ngoài ra, có những trường hợp chính người của nghĩa trang Yên Kỳ xây mộ cũng bị một số thành phần bất hảo đập phá và một số kẻ đã bị Công an huyện Ba Vì (Hà Tây) phạt cảnh cáo. Về việc này, chưa thể quản lý chặt được".
Ông Thái khẳng định như đinh đóng cột rằng "với quy trình chặt chẽ như hiện nay thì "cò" chỉ có thể xây lại mộ cũ chứ không thể làm được mộ mới". Nhưng ông cũng cho rằng "nếu điều tra kỹ càng thì chắc sẽ phát hiện ra việc không "hở" chỗ này cũng "lỏng" chỗ khác"(?!)